Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο ξημερώματα Σαββάτου, 20 Ιουλίου 1974, σημάδεψε ανεξίτηλα την ιστορία του Ελληνισμού.
του Χρήστου Μυτιλινιού
Με το πρόσχημα της “ειρηνικής επέμβασης”, οι τουρκικές δυνάμεις εξαπέλυσαν μια βίαιη επίθεση εναντίον του νησιού, αιφνιδιάζοντας την ελληνική πλευρά και προκαλώντας τραγικές συνέπειες για χιλιάδες πολίτες.
Η επιχείρηση “Αττίλας” και ο απόλυτος αιφνιδιασμός
Η επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Αττίλας» ξεκίνησε στις 5:00 τα ξημερώματα, με αποβατικές και αεροπορικές επιχειρήσεις στην περιοχή Πέντε Μίλι, δυτικά της Κερύνειας. Περίπου 40.000 Τούρκοι στρατιώτες υπό τον αντιστράτηγο Νουρετίν Ερσίν συμμετείχαν στην επιχείρηση, ενώ σμήνη αεροσκαφών βομβάρδιζαν τις πόλεις Κερύνεια και Λευκωσία.
Την ίδια ώρα, τουρκικά ελικόπτερα αποβίβαζαν αλεξιπτωτιστές σε επίκαιρα σημεία, δημιουργώντας προγεφυρώματα και πανικό. Οι άμαχοι πολίτες αιφνιδιάστηκαν: δολοφονίες, βιασμοί και εκτελέσεις συνόδευσαν τη στρατιωτική δράση, βυθίζοντας την Κύπρο στον τρόμο.
Καθυστέρηση – φιάσκο από την ελληνική πλευρά
Παρά το ότι το ελληνικό Πεντάγωνο γνώριζε τις κινήσεις των Τούρκων, εκτίμησε πως επρόκειτο για μπλόφα. Η εντολή εφαρμογής των πολεμικών σχεδίων δόθηκε μόλις στις 8:40 π.μ., ενώ η κρατική ραδιοφωνία (ΕΙΡΤ) μετέδωσε την είδηση με καθυστέρηση ωρών, στις 11:00 π.μ.
Η αντίδραση της χούντας στην Αθήνα ήταν ανεπαρκής και αποσπασματική. Η γενική επιστράτευση που κηρύχθηκε εξελίχθηκε σε φιάσκο, αναδεικνύοντας το επιχειρησιακό χάος του στρατού των «στρατοκρατών».
Ο άνισος αγώνας των Ελληνοκυπρίων
Παρά τη σύγχυση, οι μονάδες της Εθνικής Φρουράς και της ΕΛΔΥΚ (περίπου 12.000 άνδρες), καθώς και πολλοί απλοί πολίτες, υπερασπίστηκαν το νησί με ηρωισμό και αυτοθυσία. Χωρίς επαρκή εξοπλισμό και χωρίς αεροπορική κάλυψη, πολέμησαν σώμα με σώμα στα μέτωπα Κερύνειας – Αγ. Ιλαρίωνα – Λευκωσίας.
Ο ελληνοκυπριακός λαός, με ένα τουφέκι ή και μόνο την αποφασιστικότητα, βγήκε στα πεδία της μάχης. Αστικές περιοχές μετατράπηκαν σε θέατρα πολέμου.
Η διπλωματική σύγχυση και η παρέμβαση των ΗΠΑ
Ο Αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών Τζόζεφ Σίσκο, απεσταλμένος του Χένρι Κίσινγκερ, δεν βρίσκει πολιτικό συνομιλητή στην Αθήνα. Σε μια δραματική σύσκεψη στο Πεντάγωνο, ο Ιωαννίδης εξαπολύει μαινόμενος επίθεση κατά των Αμερικανών: «Μας εξαπατήσατε… Ημείς θα κηρύξωμεν πόλεμον!» και εξαφανίζεται από το προσκήνιο. Το ελληνικό καθεστώς καταρρέει λίγα 24ωρα αργότερα.
Το ψήφισμα 353 του ΟΗΕ και η παραβίασή του
Αργά τη νύχτα της 20ής Ιουλίου, ο ΟΗΕ ψηφίζει το Ψήφισμα 353, καλώντας σε άμεση κατάπαυση του πυρός και αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων από την Κύπρο. Η Τουρκία αγνοεί την απόφαση και συνεχίζει απρόσκοπτα την προώθησή της.
Η σφαγή της 22ης Ιουλίου
Η κορυφαία τραγωδία σημειώνεται τη νύχτα της 21ης προς 22α Ιουλίου, όταν ελληνικά μεταγωγικά Νοράτλας που μεταφέρουν καταδρομείς βάλλονται από φίλια πυρά στο αεροδρόμιο Λευκωσίας. Ένα καταρρίπτεται με 31 νεκρούς, ενώ άλλα δύο ζημιώνονται σοβαρά. Παράλληλα, η Τουρκία αποβιβάζει άρματα και καταλαμβάνει την Κερύνεια.
Το απόγευμα της 22ας Ιουλίου τίθεται σε ισχύ ανακωχή, όμως ήδη οι Τούρκοι έχουν εξασφαλίσει το 3% του νησιού και έχουν δημιουργήσει σταθερό προγεφύρωμα.
Η προδοσία της Κύπρου
Η τραγωδία της Κύπρου δεν ήταν αποτέλεσμα αδυναμίας, αλλά συνδυασμός αδράνειας, αλαζονείας και πολιτικής προδοσίας. Η επακόλουθη κατάρρευση της χούντας άνοιξε τον δρόμο για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, αλλά η πληγή της Κύπρου παραμένει ανοιχτή έως σήμερα.
