Απαντήσεις σε ερωτήματα που γεννήθηκαν στα πρώτα απειροελάχιστα κλάσματα του δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Έκρηξη φιλοδοξεί να δώσει ο πρώτος πλήρης χάρτης του ουρανού που δημιούργησε το διαστημικό τηλεσκόπιο SPHEREx της NASA, ένα επιστημονικό επίτευγμα που έχει προκαλέσει ενθουσιασμό στην παγκόσμια αστρονομική κοινότητα.
Ένα διαστημικό παρατηρητήριο σε συνεχή δράση
Το SPHEREx δεν είναι ένα συμβατικό τηλεσκόπιο τοποθετημένο σε ορεινή κορυφή, αλλά ένα ολοκληρωμένο διαστημικό παρατηρητήριο που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τη Γη. Η αποστολή, η οποία εκτοξεύθηκε και τέθηκε σε τροχιά τον Μάρτιο του 2025, έχει σχεδιαστεί για να παρατηρεί το Σύμπαν έξω από τα όρια της γήινης ατμόσφαιρας, συλλέγοντας δεδομένα με πρωτοφανή ακρίβεια.
SPHEREx delivers the most detailed infrared portrait of the entire sky https://t.co/YyXqmb7zDR pic.twitter.com/6UPDcqGhYs
— The Watchers (@TheWatchers_) December 21, 2025
Σύμφωνα με το space.com, πέρα από την εντυπωσιακή οπτική απεικόνιση, ο χάρτης του ουρανού και τα δεδομένα που συγκέντρωσε το SPHEREx αναμένεται να συμβάλουν καθοριστικά στην κατανόηση θεμελιωδών κοσμικών διεργασιών, από τη γέννηση των πρώτων δομών του Σύμπαντος έως τη σημερινή κατανομή των γαλαξιών.
Πώς διαμορφώθηκε το γαλαξιακό μας «σπίτι»
Οι επιστήμονες σκοπεύουν να αξιοποιήσουν τα δεδομένα του SPHEREx για να μελετήσουν την εξέλιξη των γαλαξιών σε βάθος 13,8 δισεκατομμυρίων ετών, όσο δηλαδή και η ηλικία του Σύμπαντος. Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται και η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο διασκορπίστηκαν τα βασικά χημικά στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη ζωή.
SPHEREx has completed its first all-sky map in 102 infrared colors!
These images will help scientists understand “the big picture” of how the universe formed, how galaxies have changed over time, and how the key ingredients for life are distributed. pic.twitter.com/LBPYzWaTPc
— NASA JPL (@NASAJPL) December 18, 2025
«Είναι απίστευτο πόσες πληροφορίες έχει συλλέξει το SPHEREx σε μόλις έξι μήνες», δήλωσε ο Shawn Domagal-Goldman, διευθυντής του Τμήματος Αστροφυσικής στα κεντρικά γραφεία της NASA. Όπως σημείωσε, τα δεδομένα αυτά θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη αξία όταν συνδυαστούν με παρατηρήσεις άλλων αποστολών, προσφέροντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του Σύμπαντος.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι έχουν ήδη δημιουργηθεί 102 διαφορετικοί χάρτες ολόκληρου του ουρανού, καθένας σε ξεχωριστό μήκος κύματος, αποκαλύπτοντας μοναδικές πληροφορίες για τα αντικείμενα που παρατηρεί το τηλεσκόπιο. «Κάθε αστρονόμος θα βρει κάτι πολύτιμο εδώ», ανέφερε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι τέτοιες αποστολές επιτρέπουν την απάντηση σε θεμελιώδη ερωτήματα για την προέλευση και την εξέλιξη του Σύμπαντος.
Ένας ακούραστος παρατηρητής σε τροχιά
Το SPHEREx κινείται γύρω από τη Γη λίγο λιγότερο από 15 φορές την ημέρα, ακολουθώντας μια τροχιά από τον Βόρειο προς τον Νότιο Πόλο. Κατά τη διάρκεια κάθε πλήρους περιστροφής του, το κωνικού σχήματος διαστημόπλοιο καταγράφει περίπου 3.600 εικόνες, ενώ η κίνηση της Γης γύρω από τον Ήλιο μεταβάλλει σταδιακά το οπτικό του πεδίο.
#SERASpace
NASA’s SPHEREx space telescope has completed its first full 3D infrared map of the entire sky, capturing 102 different infrared colors — wavelengths our eyes can’t see but the universe is absolutely drenched Wanna go? Click…https://t.co/Fcicj3oPSg pic.twitter.com/4BR5blGpVl— Casie Espinosa (@casie_espinosa) December 22, 2025
Αφού ξεκίνησε πλήρως τις επιστημονικές του λειτουργίες τον Μάιο, το παρατηρητήριο χρειάστηκε λίγους μήνες για να ολοκληρώσει τον πρώτο συνολικό χάρτη του ουρανού πάνω από τη Γη. Στο πλαίσιο της βασικής διετούς αποστολής του, αναμένεται να πραγματοποιήσει ακόμη τρεις πλήρεις σαρώσεις του ουρανού, οι οποίες θα συνδυαστούν για να παραχθεί μια ακόμη πιο λεπτομερής και ακριβής χαρτογράφηση.
«Τολμηρές ιδέες που γίνονται πραγματικότητα»
Ο διευθυντής του Jet Propulsion Laboratory της NASA, Ντέιβ Γκάλαχερ, χαρακτήρισε το SPHEREx «μια μεσαίου μεγέθους αποστολή που προσφέρει εξαιρετική επιστήμη». Όπως δήλωσε, το παρατηρητήριο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς φιλόδοξες ιδέες μπορούν να υλοποιηθούν και να ανοίξουν τον δρόμο για σημαντικές ανακαλύψεις.
NASA’s SPHEREx space telescope has completed its first all-sky infrared map, capturing the universe in 102 wavelengths not visible to the human eye.
The data will help scientists study galaxy evolution, cosmic structure, and the ingredients for life across the Milky Way. pic.twitter.com/4uASau5M42— Space 360 (@Space360HQ) December 21, 2025
Με τον πρώτο πλήρη χάρτη του ουρανού ήδη γεγονός, το SPHEREx αναμένεται να αποτελέσει βασικό εργαλείο για τη σύγχρονη αστροφυσική, φέρνοντας τους επιστήμονες ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση των πρώτων στιγμών του Σύμπαντος και της κοσμικής ιστορίας που οδήγησε στη δημιουργία του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.
Διαβάστε επίσης:
Μαύρες τρύπες: Οι κοσμικοί άνεμοι και το «κρυφτό» του φωτός (βίντεο)
«Καμπανάκι» από τους επιστήμονες: Χιλιάδες παγετώνες κινδυνεύουν να χαθούν έως το 2100
Ανατροπή στη γνώση του σύμπαντος: Οι μαύρες τρύπες δεν λειτουργούν όπως πιστεύαμε
