Έναν εντυπωσιακό και πρωτοποριακό χάρτη του σύμπαντος παρουσίασε η NASA, προσφέροντας στους επιστήμονες ένα ισχυρό εργαλείο για τη διερεύνηση διαχρονικών κοσμικών μυστηρίων και της εξέλιξης του σύμπαντος.
Η πρώτη πλήρης χαρτογράφηση του ουρανού
Σύμφωνα με το jpl.nasa.gov, η πρώτη χαρτογράφηση ολόκληρου του ουρανού πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια του διαστημικού τηλεσκοπίου SPHEREx, το οποίο αποδίδει μια τρισδιάστατη απεικόνιση του ουρανού. Στην εικόνα περιλαμβάνονται η καμένη κόκκινη κοσμική σκόνη, το ηλεκτρικό μπλε υδρογόνο και αστέρια σε λευκές, μπλε και πράσινες αποχρώσεις.
Η πανοραμική απεικόνιση αξιοποιεί δεκάδες χρώματα, χάρη στην ικανότητα του τηλεσκοπίου να παρατηρεί μήκη κύματος υπέρυθρου φωτός, αόρατα στο ανθρώπινο μάτι.
Πώς «διαβάζονται» οι αποστάσεις των γαλαξιών
Τα διαφορετικά χρώματα επιτρέπουν στους αστρονόμους να υπολογίσουν την απόσταση εκατοντάδων εκατομμυρίων γαλαξιών από το τηλεσκόπιο. Η τρισδιάστατη εικόνα καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι γαλαξίες κατανέμονται στο σύμπαν.
Οι πιο κόκκινοι γαλαξίες εντοπίζονται σε μεγαλύτερες αποστάσεις, ενώ οι κοντινότεροι εμφανίζονται μπλε, καθώς το φως μεταβάλλεται μέσω της λεγόμενης κόκκινης μετατόπισης.
NASA’s SPHEREx space telescope has completed its first infrared map of the entire sky!
This is the most comprehensive spectral view of the infrared sky, with 102 colors (or wavelengths) of infrared light from observations made between May and December 2025. pic.twitter.com/84DU9MReOi— Caltech IPAC (@caltechipac) December 23, 2025
Τι θα μελετήσουν οι επιστήμονες
Τα δεδομένα, που συλλέχθηκαν μετά την εκτόξευση του τηλεσκοπίου σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη τον Μάρτιο, θα χρησιμοποιηθούν για τη μελέτη της εξέλιξης των γαλαξιών στα σχεδόν 14 δισεκατομμύρια χρόνια ιστορίας του σύμπαντος. Παράλληλα, ενδέχεται να προσφέρουν νέα στοιχεία για τον σχηματισμό βασικών συστατικών της ζωής στον Γαλαξία.
«Αν και δεν είναι ορατά στο ανθρώπινο μάτι, αυτά τα 102 μήκη κύματος υπέρυθρου φωτός είναι διαδεδομένα στον κόσμο, και η παρατήρηση ολόκληρου του ουρανού με αυτόν τον τρόπο επιτρέπει στους επιστήμονες να απαντήσουν σε μεγάλα ερωτήματα. Συμπεριλαμβανομένου του πώς ένα δραματικό γεγονός που συνέβη στο πρώτο δισεκατομμυριοστό του τρισεκατομμυριοστού του δισεκατομμυριοστού του δευτερολέπτου μετά τη μεγάλη έκρηξη επηρέασε την τρισδιάστατη κατανομή εκατοντάδων εκατομμυρίων γαλαξιών στο σύμπαν μας», εξήγησε η NASA.
In March, NASA’s SPHEREx telescope launched into orbit to create an all-sky map of the universe.
Now, it’s returning its first results to the public—including this infrared image of the Vela Molecular Ridge: https://t.co/OrC0NCJ9Q2 pic.twitter.com/Oiy9Mg34ut
— NASA (@NASA) July 2, 2025
Πού βρίσκεται και πώς κινείται το SPHEREx
Παρότι το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb παρατηρεί επίσης στο υπέρυθρο φως, το πεδίο του είναι χιλιάδες φορές μικρότερο από εκείνο του SPHEREx. Μέχρι σήμερα, καμία αποστολή δεν έχει χαρτογραφήσει ολόκληρο τον ουρανό σε τόσα πολλά χρώματα.
Το SPHEREx, που σημαίνει «Φασματοφωτόμετρο για την Ιστορία του Σύμπαντος, την Εποχή της Επαναϊονισμού και τον Εξερευνητή Πάγων», βρίσκεται σε τροχιά περίπου 400 μίλια πάνω από τη Γη. Περιστρέφεται γύρω από τον πλανήτη περίπου 14,5 φορές την ημέρα, καταγράφοντας περίπου 3.600 εικόνες σε κάθε κυκλική λωρίδα του ουρανού.
Κατά τη διετή αποστολή του, θα ολοκληρώσει τρεις πλήρεις σαρώσεις του ουρανού, συλλέγοντας δεδομένα για περισσότερα από 450 εκατομμύρια γαλαξίες και πάνω από 100 εκατομμύρια αστέρια.
Η τεχνολογία πίσω από την αποστολή
Το SPHEREx χρησιμοποιεί έξι ανιχνευτές, καθένας από τους οποίους συνδυάζεται με ειδικό φίλτρο 17 χρωμάτων. Έτσι, κάθε εικόνα περιέχει συνολικά 102 χρώματα, μετατρέποντας κάθε χάρτη του ουρανού σε 102 διαφορετικούς χάρτες.
Το παρατηρητήριο θα αξιοποιήσει αυτά τα δεδομένα για να δημιουργήσει έναν πλήρως τρισδιάστατο χάρτη, επιτρέποντας τη μελέτη των λεπτών διαφορών στον τρόπο συγκέντρωσης και κατανομής των γαλαξιών στο σύμπαν.
Η αποστολή διαχειρίζεται από το Jet Propulsion Laboratory της NASA στο Caltech, ενώ το τηλεσκόπιο κατασκευάστηκε από την BAE Systems. Τα δεδομένα αρχειοθετούνται στο IPAC και είναι διαθέσιμα στο κοινό.
«Το SPHEREx είναι μια αποστολή αστροφυσικής μεσαίου μεγέθους που προσφέρει μεγάλη επιστήμη. Είναι ένα φαινομενικό παράδειγμα του πώς μετατρέπουμε τολμηρές ιδέες σε πραγματικότητα και, με αυτόν τον τρόπο, ξεκλειδώνουμε ένα τεράστιο δυναμικό για ανακαλύψεις», δήλωσε ο Dave Gallagher, διευθυντής του Jet Propulsion Laboratory της NASA.
Διαβάστε επίσης:
Ο Γεραπετρίτης ξαναθυμήθηκε τα «ήρεμα νερά» μετά τις απειλές Ερντογάν
Falcon 50: Σε ουδέτερη χώρα η ανάλυση στο μαύρο κουτί
Κακοκαιρία στην Αττική παραμονή Χριστουγέννων: Πλημμυρισμένοι δρόμοι και συναγερμός από την ΕΜΥ
