Για μένα, όπως και για όλους τους Ισραηλινούς, το έτος 2025 σημαδεύτηκε πλήρως από τη σφαγή της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Η εισβολή, η δολοφονία αθώων πολιτών, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, η απαγωγή άλλων και ίσως πάνω απ’ όλα η ταπείνωση του ισραηλινού στρατού, ώθησαν τη χώρα μου σε αδιανόητα άκρα: η απροσδόκητη συμπεριφορά, η βία και το μίσος που επιβλήθηκε όχι μόνο στους Παλαιστίνιους αλλά και σε εμάς τους ίδιους διέλυσαν την πολύ εύθραυστη ύπαρξή μας ως έθνος. Όχι μόνο το κράτος του Ισραήλ βυθίστηκε σε έναν εφιάλτη, αλλά άτομα σαν εμένα ήταν εντελώς διαλυμένα ψυχικά.
Ευχόμουν πραγματικά το 2025 να μας έφερνε κάποια ελπίδα ή τουλάχιστον έναν νέο ορίζοντα, μια νέα κατανόηση του τι σημαίνει πόλεμος και, πάνω απ’ όλα, συμπόνια. Έκανα λάθος. Το 2025 τα πράγματα χειροτέρεψαν. Ο πόλεμος με τη Χαμάς έγινε η ουσία του κράτους του Ισραήλ και ο πόλεμος δεν σταμάτησε εκεί. Άπλωσε τα πλοκάμια του σε όλη τη Μέση Ανατολή μέχρι την Υεμένη. Κατά κάποιο τρόπο έγινε ένα παγκόσμιο ζήτημα.
«Δεν θα υπάρξουν άλλοι πόλεμοι όταν τελειώσει αυτός»
Ο κόσμος μου έγινε ασταθής. Όλα φαινόντουσαν άγνωστα. Η ύπαρξή μου είχε διαφορετικές προτεραιότητες. Ξαφνικά βρέθηκα κάτω από συνεχές άγχος, ανασφάλεια και κατάθλιψη. Το να τρέχω σε καταφύγια στη μέση της νύχτας έγινε καθημερινή ρουτίνα. Είμαι 81 ετών και συχνά έβρισκα τον εαυτό μου στη μέση της νύχτας να πηδάει από το κρεβάτι – υπνοβατώντας – τρέχοντας – κατεβαίνοντας τέσσερις ορόφους στο ισόγειο και μετά τρεις ακόμη μέχρι το καταφύγιο στο επόμενο κτίριο. Σειρήνες παντού, κάθε είδους.
Είτε ήταν προειδοποίηση για αεροπορική επιδρομή είτε ένα ασθενοφόρο που ούρλιαζε, μου θύμιζαν τον πόλεμο του 1948 όταν ήμουν τεσσάρων ετών, που με κουβαλούσαν οι γονείς μου στο πλησιέστερο καταφύγιο στο Τελ Αβίβ, για να κρυφτούμε από τις επιδρομές των αεροπορικών βομβαρδιστικών της Αιγύπτου. Τώρα, πολλές δεκαετίες αργότερα, στο υπερπλήρες καταφύγιο με σκύλους και μωρά και έναν παπαγάλο σε ένα κλουβί, θυμάμαι τον πατέρα μου να μου υπόσχεται: «Δεν θα υπάρξουν άλλοι πόλεμοι όταν τελειώσει αυτός»…
Είμαστε ένα έθνος για το οποίο ο πόλεμος ήταν πάντα μέρος του, η παρουσία του υπήρχε κυρίως στο μυαλό των ανθρώπων. Αλλά οι πόλεμοι ήταν σχεδόν πάντα έξω από τα σύνορά μας. Το 2025 ήταν η πρώτη χρονιά που εμείς, οι Ισραηλινοί, το βιώσαμε από πρώτο χέρι: η πρώτη φορά μετά από μια μακρά περίοδο που οι πολίτες επηρεάστηκαν από αυτό, όχι μόνο οι στρατιώτες.
Το μέτωπο έφτασε στα σπίτια μας. Πρώτα ήρθε η εισβολή της Χαμάς στο νότιο τμήμα του Ισραήλ, αλλά σύντομα πουθενά δεν ήταν ασφαλές. Οι δρόμοι της πόλης μου, του Τελ Αβίβ, γέμισαν με πολίτες που κρατούσαν όπλα. Ως φωτογράφος δεν μπορούσα να σταματήσω να φωτογραφίζω αυτές τις απίστευτες σκηνές: ανθρώπους να σπεύδουν σε καταφύγια, να ξαπλώνουν στο πεζοδρόμιο «κρυμμένοι» από βόμβες. Θυμάμαι πολύ καθαρά μια νεαρή γυναίκα να τρέχει, ισορροπώντας το νήπιό της στους ώμους της, ενώ κρατούσε ένα τουφέκι στο ένα χέρι.
Συνηθίσαμε στον Πόλεμο
Σύντομα αυτά τα σκηνικά έγιναν τόσο συνηθισμένα που σταμάτησα να βγάζω τέτοιου είδους φωτογραφίες. Τότε συνειδητοποίησα ότι κάτι πολύ λάθος συμβαίνει με εμάς. Συνηθίσαμε στον πόλεμο!
Όπου κι αν κοίταζα, έβλεπα λυπημένα, ανήσυχα πρόσωπα. Βυθιστήκαμε εντελώς στις δικές μας ανησυχίες. Ως αποτέλεσμα της σφαγής της Χαμάς, οι άνθρωποι ήθελαν απλώς εκδίκηση. Βρέθηκα σιγά σιγά να είμαι ένας ξένος στην πατρίδα μου, ανίκανος να μιλήσω με μερικούς από τους φίλους μου. Οι άνθρωποι υπέστησαν πλύση εγκεφάλου από την σχεδόν ομόφωνη γνώμη του Τύπου, την προκατειλημμένη δημοσιογραφία και την υποκίνηση μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ένιωθα χαμένος, μόνος. Μεγάλωσα σε μια διαφορετική χώρα που βασιζόταν στις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αλλά η μακρά κατοχή μας παραμόρφωσε. Σταματήσαμε να βλέπουμε τους Παλαιστίνιους ως ανθρώπους.
Η εξόντωση της Γάζας έγινε η μόνη μας λύση για τον τερματισμό του πολέμου. Το 2025 μας σημάδεψε ως τον παγκόσμιο κακό. Το έτος 2025 θα μείνει στη μνήμη μας ως η χρονιά που μας διέλυσε, τους Ισραηλινούς, στα δύο. Υπάρχουν δυνάμεις εντός του Ισραήλ που εκμεταλλεύονται τον πόλεμο, χειραγωγούν την αδυναμία του φιλελεύθερου στρατοπέδου και σχεδόν καταφέρνουν να μετατρέψουν το Ισραήλ σε μια φασιστική ριζοσπαστική δικτατορία.
Πηγαίνω τακτικά στη Δυτική Όχθη στο πλαίσιο της δουλειάς μου ως φωτογράφος για την εφημερίδα “Haaretz”. Μπορώ να δω πολύ καθαρά πώς η κυβέρνησή μου ακολουθεί την ίδια καταστροφική πολιτική που οδήγησε σε αυτόν τον τρομερό πόλεμο. Στέρηση, καταστροφή, απαρτχάιντ, μεταφορά, μια πολιτική συλλογικής τιμωρίας, ρατσισμού στα κατεχόμενα εδάφη. Δεν έχουμε πάρει το μάθημα. Είμαι απογοητευμένος, ανίσχυρος. Πώς μπορώ να σταματήσω αυτή την τρέλα; Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να στερούμε την ελευθερία ενός ολόκληρου έθνους, να τους καταχρόμαστε, να τους αρνούμαστε βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.
Φέτος, το 2025, ήταν ένα μεγάλο μαρτύριο για μένα.
Πριν από ογδόντα χρόνια, η Γερμανία ήθελε να εξοντώσει εμάς τους Εβραίους. Τώρα ο γιος μου ζει στη Λειψία της Γερμανίας. Η γιαγιά του επέζησε από το Άουσβιτς, αλλά ο ίδιος σήμερα νιώθει ασφαλής και προστατευμένος εκεί. Τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν, οι άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν. Θέλω να πιστεύω ότι μια αλλαγή είναι δυνατή. Είναι ένα μακρινό όνειρο, αλλά αυτός ο εφιάλτης που ζω θα μπορούσε να εξαφανιστεί. Υπάρχει πολύς δρόμος ακόμα, αλλά είναι δυνατός. Πρέπει να ζήσουμε έξω από τη μνήμη της 7ης Οκτωβρίου 2023. Ελπίζω ότι το έτος 2026 θα σηματοδοτήσει την αρχή μιας νέας ελπίδας.
- Ο Άλεξ Λίμπακ είναι φωτοειδησεογράφος, φωτογράφος δρόμου για την εφημερίδα Haaretz. To 2005 βραβεύθηκε με το βραβείο φωτογραφίας του Ισραήλ.
