Μια εκπληκτική έκρηξη αστέρα ταξίδεψε για πάνω από 13 δισεκατομμύρια χρόνια πριν φτάσει στη Γη, φέρνοντας στο φως στοιχεία από μια εποχή όπου το σύμπαν βρισκόταν ακόμα στα πρώτα του στάδια. Η σύντομη αλλά ισχυρή κοσμική έκλαμψη διήρκησε μόλις δέκα δευτερόλεπτα, όμως τα δεδομένα που προέκυψαν ανατρέπουν τις έως τώρα αντιλήψεις για το σχηματισμό των πρώτων αστέρων και γαλαξιών.
Η πρώτη ανίχνευση έγινε στις 14 Μαρτίου 2025 από τον δορυφόρο SVOM, μια κοινή γαλλοκινεζική αποστολή, η οποία κατέγραψε εκπομπή ακτίνων γάμμα. Τέτοιες εκρήξεις συνδέονται με την κατάρρευση τεράστιων αστέρων και τη δημιουργία μαύρων τρυπών, εκπέμποντας ενέργεια που ταξιδεύει σε κοσμικές αποστάσεις.
Λίγες ώρες αργότερα, το Swift Observatory της NASA εντόπισε την πηγή της έκρηξης και επίγειοι τηλεσκόποι, όπως το VLT, μέτρησαν την υπέρυθρη μετατόπιση. Η μέτρηση έδειξε ότι το φως είχε ταξιδέψει πάνω από 13 δισεκατομμύρια χρόνια, καθιστώντας το γεγονός το πιο απομακρυσμένο σουπερνόβα που έχει καταγραφεί.
Το James Webb επιβεβαιώνει την προέλευση
Τρεις μήνες μετά, το James Webb Space Telescope (JWST) στράφηκε προς τον γαλαξία-ξενιστή της έκρηξης. Με τα όργανα NIRCam και NIRSpec, οι επιστήμονες επιβεβαίωσαν ότι η έκρηξη προήλθε από έναν καταρρέοντα τεράστιο αστέρα.
Η παρατήρηση αυτή είναι πρωτοφανής: πρόκειται για τον πιο απομακρυσμένο γαλαξία-ξενιστή που συνδέεται με σουπερνόβα, και δείχνει ότι η διαδικασία σχηματισμού και θανάτου αστέρων είχε ήδη ξεκινήσει μόλις 730 εκατομμύρια χρόνια μετά το Big Bang.
Έκρηξη παρόμοια με σύγχρονες σουπερνόβα
Αν και εξαιρετικά παλιά, η έκρηξη δεν παρουσίασε μοναδικά χαρακτηριστικά των πρώιμων αστέρων χωρίς βαρέα στοιχεία. Αντίθετα, επρόκειτο για μια Type II σουπερνόβα, παρόμοια με εκείνες που βλέπουμε στο σημερινό σύμπαν. Αυτό υποδηλώνει ότι η χημική και αστρική εξέλιξη ήταν ήδη σε πλήρη εξέλιξη πολύ νωρίτερα από ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες.
Η ανίχνευση του GRB 250314A δίνει νέα στοιχεία για το πόσο γρήγορα αναπτύχθηκε η πολυπλοκότητα στο πρώιμο σύμπαν. Οι εκρήξεις ακτίνων γάμμα λειτουργούν πλέον ως κοσμικοί φάροι, επιτρέποντας την παρατήρηση γεγονότων δισεκατομμυρίων ετών πριν.
Μελλοντικές παρατηρήσεις θα επικεντρωθούν στον εντοπισμό περισσότερων γαλαξιών-ξενιστών και στην παρακολούθηση μεταφαινομένων σουπερνόβα, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της πρώιμης αστρικής εξέλιξης.
Διαβάστε επίσης
Μήπως τελικά οι ήπειροι είναι έξι; – Τι ανακαλύπτει νέα έρευνα
Αξιοσημείωτη μείωση του καρκίνου του τραχήλου μετά τον εμβολιασμό έναντι του HPV
