Η γρίπη έχει προκαλέσει έντονο κύμα ασθενειών και νοσηλειών σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου παρατηρείται απότομη και μαζική αύξηση κρουσμάτων.
«Ξαφνικά δεν βλέπουμε απλώς κρούσματα, αλλά πάρα πολλά κρούσματα», αναφέρει ο Andrew Pekosz, ιολόγος στο Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health στο Μπαλτιμόρ. Σε αρκετές χώρες, η φετινή περίοδος γρίπης ξεκίνησε νωρίτερα και εξελίχθηκε με πολύ ταχύτερους ρυθμούς από το συνηθισμένο.
Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί η φετινή περίοδος γρίπης είναι τόσο βαριά. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι βασικός λόγος είναι η εμφάνιση ενός νέου στελέχους του ιού, το οποίο κατάφερε να επικρατήσει.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Nature, το στέλεχος αυτό διαθέτει μεγάλο αριθμό κρίσιμων μεταλλάξεων, γεγονός που το καθιστά διαφορετικό από το στέλεχος στο οποίο βασίζεται το εμβόλιο της γρίπης.
Αυτό διευκολύνει τον ιό να διαφεύγει της ανοσολογικής άμυνας μετά από φυσική νόσηση και μετά από εμβολιασμό. Παράλληλα, το κυρίαρχο στέλεχος ανήκει σε έναν υπότυπο που κυκλοφορεί εδώ και δεκαετίες, χωρίς να έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος του πληθυσμού να διαθέτει ασθενή ανοσία. Όμως, τα διαθέσιμα εμβόλια συνεχίζουν να προσφέρουν προστασία από σοβαρή νόσο.
Στις ΗΠΑ, είναι ακόμη νωρίς για να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τη συνολική βαρύτητα της φετινής περιόδου, σημειώνει ο Jesse Bloom, ιολόγος στο Fred Hutchinson Cancer Center στο Σιάτλ. Παρ’ όλα αυτά, τονίζει ότι πρόκειται «σίγουρα για μια περίοδο γρίπης χειρότερη από τον μέσο όρο».
Γρίπη: Ένας χρόνος H3N2
Η περίοδος γρίπης 2025–26 ξεκίνησε περίπου έναν μήνα νωρίτερα από το αναμενόμενο στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και στην Ιαπωνία, όπου κηρύχθηκε επιδημία λόγω του εξαιρετικά αυξημένου αριθμού λοιμώξεων. Στην Αυστραλία, η περίοδος γρίπης διήρκεσε τουλάχιστον έναν μήνα περισσότερο από το συνηθισμένο. Στον Καναδά, όλες οι επαρχίες και οι περιοχές κατέγραψαν ταυτόχρονη και απότομη αύξηση κρουσμάτων, όπως ανέφερε η Eleni Galanis, γενική διευθύντρια του Public Health Agency of Canada στην Οττάβα, τονίζοντας την έντονη πίεση που δέχθηκε το σύστημα υγείας.
Το στέλεχος που ευθύνεται για την πλειονότητα των φετινών κρουσμάτων ανήκει στον υπότυπο H3N2, ο οποίος εξελίσσεται ταχύτερα σε σύγκριση με άλλους του ιού της γρίπης. Ένας συγκεκριμένος τύπος, γνωστός ως υποκλάδος K, έγινε παγκοσμίως κυρίαρχος τον Σεπτέμβριο και ευθύνεται για περίπου το 80% των λοιμώξεων παγκοσμίως. «Σχεδόν όλα μπορούν να αποδοθούν σε αυτόν τον υποκλάδο», σημειώνει ο Pekosz.
Μη αντιστοίχηση με το εμβόλιο
Σύμφωνα με μοντελοποιήσεις, ο υποκλάδος K εμφανίστηκε από τον Φεβρουάριο του προηγούμενου έτους, αλλά αλληλουχήθηκε για πρώτη φορά τον Ιούνιο, μήνες μετά την επιλογή των στελεχών από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) για το εμβόλιο της φετινής περιόδου στο βόρειο ημισφαίριο.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί «μια σαφής μη αντιστοίχηση μεταξύ του στελέχους του εμβολίου και του κυκλοφορούντος ιού», εξηγεί ο Scott Hensley, ιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια στη Φιλαδέλφεια.
Παρόλα αυτά, σε προδημοσίευση της 6ης Ιανουαρίου, ο Hensley και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι σε κάποια άτομα το εμβόλιο προκαλεί επαρκή παραγωγή αντισωμάτων έναντι του υποκλάδου K, προσφέροντας προστασία από σοβαρή νόσο, αν και η μελέτη δεν έχει αξιολογηθεί από ομότιμους επιστήμονες.
Σε σύγκριση με το στέλεχος H3N2 του εμβολίου, ο υποκλάδος K φέρει 11 μεταλλάξεις στην πρωτεΐνη αιμοσυγκολλητίνη, η οποία σχηματίζει τις χαρακτηριστικές ακίδες στην επιφάνεια του ιού και επιτρέπει την προσκόλλησή του στα κύτταρα του ξενιστή.
Σύμφωνα με ανάλυση του John Huddleston, υπολογιστικού ιολόγου στο Fred Hutchinson Cancer Center, τα στελέχη H3N2 παρουσίαζαν συνήθως μία έως τρεις νέες μεταλλάξεις κάθε έξι μήνες. Ο φετινός ρυθμός μετάλλαξης χαρακτηρίζεται «εξαιρετικά υψηλός».
Ακόμη και μία μόνο μετάλλαξη μπορεί να εμποδίσει τα αντισώματα να προσκολληθούν στην αιμοσυγκολλητίνη, εξηγεί ο Hensley, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα της ανοσολογικής απόκρισης. Οι επιστήμονες, ωστόσο, δεν έχουν ακόμη καταλήξει στο ποιες συγκεκριμένες μεταλλάξεις ενίσχυσαν τη φετινή έξαρση, σύμφωνα με τη Sarah Cobey, εξελικτική μικροβιολόγο στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο.
Γρίπη, η επιστροφή
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η άνοδος του H3N2 σχετίζεται και με τη χαμηλή κυκλοφορία του τα προηγούμενα χρόνια. Την περίοδο 2024–25, ο H3 ευθυνόταν για περίπου το 50% των κρουσμάτων στις ΗΠΑ και το 40% στην Ευρώπη, γεγονός που άφησε χαμηλά επίπεδα ανοσίας στον πληθυσμό.
Με δεδομένα τα χαμηλά ποσοστά εμβολιασμού παγκοσμίως, οι φυσικές λοιμώξεις φαίνεται να παίζουν μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση ανοσίας, σημειώνει ο Ian Barr, αναπληρωτής διευθυντής του WHO Collaborating Centre for Reference and Research on Influenza στη Μελβούρνη. «Ήταν αναπόφευκτο το H3 να επιστρέψει», τονίζει. «Και αυτό συμβαίνει φέτος».
Διαβάστε ακόμη:
Γρίπη Α: Αυξάνονται απότομα τα κρούσματα – Σε συναγερμό οι υγειονομικές αρχές (βίντεο)
«Σαρώνει» η γρίπη: Αυξήθηκαν οι εισαγωγές και οι νοσηλείες σε ΜΕΘ – Οκτώ θάνατοι
