Η επίσημη αποχώρηση των ΗΠΑ από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) την Πέμπτη 22/1 σηματοδοτεί μια βαθιά τομή στο σύστημα των συλλογικών διεθνών κεκτημένων που οικοδομήθηκαν μετα τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο γύρω από την ιδέα της παγκόσμιας συνεργασίας. Η Ουάσινγκτον, επί δεκαετίες βασικός πυλώνας χρηματοδότησης και πολιτικής στήριξης του ΠΟΥ, με συνεισφορά που άγγιζε το 18% του συνολικού προϋπολογισμού επιλέγει πλέον τη θεσμική αποχώρηση και την οικονομική ασφυξία ενός οργανισμού κρίσιμου για τη διεθνή υγειονομική ασφάλεια.
Η απόφαση ελήφθη με εκτελεστικό διάταγμα από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ήδη από τον Ιανουάριο του 2025, κατά την πρώτη ημέρα της δεύτερης προεδρικής του θητείας, αψηφώντας τόσο τις προειδοποιήσεις της επιστημονικής κοινότητας όσο και το ίδιο το αμερικανικό θεσμικό πλαίσιο. Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει ρητά την υποχρέωση ετήσιας προειδοποίησης και την καταβολή των οικονομικών οφειλών, ύψους 260 εκατ. δολαρίων, προς τον οργανισμό του ΟΗΕ, υποχρεώσεις που παραμένουν ανεκπλήρωτες.
Το αφήγημα της αμερικανικής διοίκησης, όπως αποτυπώθηκε σε δηλώσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, μεταθέτει τις ευθύνες στον ίδιο τον ΠΟΥ, κατηγορώντας τον για αποτυχία στη διαχείριση και κοινοποίηση κρίσιμων πληροφοριών, με κόστος κατά τον Λευκό Οίκο τρισεκατομμύρια δολάρια. Υπό αυτό το σκεπτικό, «πάγωσε» κάθε μεταφορά δημόσιων πόρων και κάθε μορφή κρατικής στήριξης, εγκαινιάζοντας μια πολιτική οικονομικής απογύμνωσης του οργανισμού.
Η αποχώρηση αυτή δεν πρόκειται για κάτι μεμονωμένο, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο συστηματικής αποδόμησης των πολυμερών μηχανισμών. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη αποχωρήσει ή δρομολογήσει αποχώρηση από 66 διεθνείς οργανισμούς και σχήματα συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένων 31 οντοτήτων του ΟΗΕ. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα από την οποία οι ΗΠΑ αποχώρησαν για δεύτερη φορά, με ισχύ από τον Ιανουάριο του 2026, η UNFCCC, καθώς και η UNESCO, από την οποία η Ουάσινγκτον αποσύρθηκε εκ νέου τον Ιούλιο του 2025. Αντίστοιχο προηγούμενο αποτέλεσε και η αποχώρηση από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, επιλογή που ακολούθησε αργότερα και το Ισραήλ.
Οι συνέπειες για τον ΠΟΥ είναι ήδη εμφανείς, ξεκίνησε δραστική περικοπή του έργου του, συρρίκνωση της διοικητικής του δομής και επικείμενες απολύσεις περίπου του ενός τετάρτου του προσωπικού του. Παράλληλα δεν είναι ξεκάθαρο εάν και σε ποιο βαθμό θα συνεχιστεί οποιαδήποτε μορφή τεχνικής ή πληροφοριακής συνεργασίας με τις αμερικανικές αρχές.
Ειδικοί στην παγκόσμια υγεία προειδοποιούν ότι η θεσμική αυτή αποχώρηση δεν πλήττει μόνο τον ΠΟΥ, αλλά υπονομεύει δίκτυα και μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης, πρόληψης και διαχείρισης υγειονομικών απειλών σε παγκόσμια κλίμακα.
Διαβάστε επίσης:
RSF: Ιστορική πτώση της εμπιστοσύνης στα αμερικανικά ΜΜΕ και πιέσεις στην ελευθεροτυπία
ΕΚΕ: Περιβαλλοντικοί παράγοντες πίσω από έναν στους πέντε καρδιαγγειακούς θανάτους
