Το πρόσφατα ανακοινωθέν Συμβούλιο Ειρήνης του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει αναστατώσει την Αθήνα, καθώς η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να επιτύχει μια λεπτή ισορροπία: να ευθυγραμμιστεί με την ΕΕ για να διαφυλάξει τα συμφέροντά της στην ανατολική Μεσόγειο έναντι της Τουρκίας, καλλιεργώντας παράλληλα στενότερους δεσμούς με την Ουάσινγκτον.
Σύμφωνα με το Euractive, η ανακοίνωση του Τραμπ έχει τροφοδοτήσει ανησυχίες στην Αθήνα ότι τα Ηνωμένα Έθνη και το διεθνές δίκαιο – οι ακρογωνιαίοι λίθοι της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής – θα μπορούσαν να παραγκωνιστούν ή να αποδυναμωθούν. Η Ελλάδα, μαζί με 24 άλλα κράτη μέλη της ΕΕ, θα παραμείνει εκτός του Συμβουλίου Ειρήνης, ενώ η γειτονική Τουρκία θα συμμετάσχει.
Αρχικά σχεδιασμένο ως μηχανισμός για την αντιμετώπιση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, το Συμβούλιο απέκτησε ευρύτερη σημασία όταν ο Τραμπ το παρουσίασε στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός την περασμένη εβδομάδα, σηματοδοτώντας ότι θα μπορούσε να γίνει μόνιμο όργανο. Αυτή η προοπτική έχει προκαλέσει ανησυχίες στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ότι θα μπορούσε να περιθωριοποιήσει τον ΟΗΕ.
Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι το Συμβούλιο Ειρήνης θα πρέπει να περιοριστεί στη Γάζα, εκφράζοντας την ανησυχία ότι διαφορετικά άλυτες διαφορές στη γειτονιά της Ελλάδας θα μπορούσαν να υπαχθούν στις αρμοδιότητές του.
Η Τουρκία και η Λιβύη έχουν μακροχρόνιες διαφορές με την Ελλάδα και την Κύπρο σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα στην ανατολική Μεσόγειο. Αν και η Ελλάδα έχει κυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και την επικαλείται συστηματικά απέναντι στις διεκδικήσεις της Άγκυρας, η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος.Αυτή η πολιτική αντιπαράθεση εδώ και χρόνια εμποδίζει τις προσπάθειες αξιοποίησης των ανεκμετάλλευτων αποθεμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου της Μεσογείου.
Κερκόπορτα η επιχειρηματική προσέγγιση Τράμπ
Ωστόσο, η (επιχειρηματική) προσέγγιση του Τραμπ θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια πολιτική διευθέτηση στην περιοχή – μια εξέλιξη που, σύμφωνα με τον Γιώργο Τζογόπουλο, ανώτερο ερευνητή στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ), είναι απλά θέμα χρόνου.
«Παραμένει ασαφές αν το πρόσχημα θα είναι το λεγόμενο Συμβούλιο Ειρήνης με διευρυμένες αρμοδιότητες ή η άμεση αμερικανική διαμεσολάβηση», δήλωσε στο Euractiv. «Σε κάθε περίπτωση, θα παρουσιαστεί με τρόπο που θα ταιριάζει στη λογική του Τραμπ, η οποία είναι προσανατολισμένη στις επιχειρήσεις».
Αν η αμερικανική εμπλοκή στην περιοχή ενταθεί, πρόσθεσε ο κ. Τζογόπουλος, η Άγκυρα είναι πιθανό να προτιμήσει ένα μοντέλο στο οποίο οι περιφερειακοί παράγοντες «επιλύουν τα ζητήματα μεταξύ τους, με την Αμερική του Τραμπ να ενεργεί σε ρόλο διαμεσολαβητή», ουσιαστικά παραγκωνίζοντας τον ΟΗΕ.
Ένα σημάδι του αυξανόμενου ρόλου της Ουάσινγκτον είναι ότι, κατά τη δεύτερη θητεία Τραμπ, οι αμερικανικοί ενεργειακοί κολοσσοί Chevron και ExxonMobil έχουν συνάψει συμφωνίες με όλους τους βασικούς παίκτες της περιοχής – Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρο και Λιβύη.
Έλληνες και Τούρκοι αξιωματούχοι συναντήθηκαν στην Αθήνα την περασμένη εβδομάδα για να συζητήσουν τη «θετική ατζέντα», με στόχο τη διαχείριση των εντάσεων και τον εντοπισμό τομέων συνεργασίας. Οι ηγέτες των δύο χωρών θα συναντηθούν στις 12 Φεβρουαρίου.
Οι «επικίνδυνες ακροβασίες» και η λογική του «δεδομένου συμμάχου»
Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι σχέσεις Μητσοτάκη – Τραμπ έχουν επιδεινωθεί, αν και οι δύο ηγέτες δεν έχουν συναντηθεί ακόμη. Αντιθέτως, ο Τραμπ συναντήθηκε με τον Τούρκο πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον Σεπτέμβριο.
Η έκκληση του Μητσοτάκη να περιοριστεί στη Γάζα το πεδίο του Συμβουλίου Ειρήνης έχει δεχθεί κριτική από τη μείζονα αντιπολίτευση στην Ελλάδα. Προσπαθώντας να ικανοποιήσει την Ουάσινγκτον χωρίς να διαρρήξει τις σχέσεις με τους Ευρωπαίους εταίρους, ο πρωθυπουργός επιδίδεται σε «επικίνδυνες ακροβασίες που υπονομεύουν τις πάγιες θέσεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής», ανέφερε στο Euractiv ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Μανιάτης.
Ο Γ. Μανιάτης, πρώην υπουργός Ενέργειας, τόνισε ότι, δεδομένης της συνεχιζόμενης κατοχής της Κύπρου και των επαναλαμβανόμενων αμφισβητήσεων κυριαρχικών δικαιωμάτων από την Τουρκία, κάθε πρωτοβουλία που υπονομεύει τη διεθνή νομιμότητα πρέπει να απορρίπτεται κατηγορηματικά από την Αθήνα.
Αντίθετα, πρόσθεσε, η Ελλάδα θα έπρεπε να πρωτοστατήσει στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας, ώστε να αντιμετωπιστούν από κοινού οι επερχόμενες προκλήσεις.
Η αντιπολίτευση έχει επίσης κατηγορήσει την κυβέρνηση της ΝΔ ότι υιοθετεί τη λογική του «δεδομένου συμμάχου» απέναντι στις ΗΠΑ. Οι επικριτές συχνά αναφέρονται στην αμερικανική στρατιωτική βάση στη Σούδα της Κρήτης – κρίσιμη για την προβολή ισχύος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή – της οποίας η εντολή ανανεωνόταν παλαιότερα σε ετήσια βάση, αλλά επί Μητσοτάκη έγινε αορίστου χρόνου.
Διπλωματική πηγή στην Αθήνα ανέφερε ότι η Ελλάδα ευθυγραμμίζεται με άλλους Ευρωπαίους εταίρους που θεωρούν την πρωτοβουλία προβληματική και ενδεχομένως υπερισχύουσα του διεθνούς δικαίου. Οι Βρυξέλλες έχουν διαχρονικά στηρίξει την Ελλάδα και την Κύπρο, με το διεθνές δίκαιο ως θεμέλιο της στάσης τους, και θα επιδιώξουν διάλογο με την Ουάσινγκτον για να περιορίσουν το πεδίο δράσης του Συμβουλίου Ειρήνης, πρόσθεσε η πηγή.
«Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ποιοι συμμετέχουν», είπε ο διπλωμάτης. Αν και η συμμετοχή της Ουγγαρίας θεωρήθηκε αναμενόμενη, η απόφαση της Βουλγαρίας εξέπληξε τις Βρυξέλλες, δεδομένου ότι η χώρα κυβερνάται σήμερα από υπηρεσιακή κυβέρνηση.
«Κάποιος στη Σόφια προφανώς προσπαθεί να κερδίσει πόντους στην Ουάσινγκτον», πρόσθεσε.
