Η περίοδος στην οποία έχουμε εισέλθει αποτελεί ουσιαστικά το πέρασμα σε μια νέα εποχή διεθνών ισορροπιών και σχέσεων, επαναχάραξης συμμαχιών και συνόρων και επανακαθορισμού των περιφερειακών δυνάμεων. Καταλυτικός παράγοντας για την επιτάχυνση των εξελίξεων αυτών, είναι ένας και μόνο άνθρωπος που ακολουθεί πιστά το δόγμα με το οποίο επανήλθε στο προσκήνιο και το διεθνές στερέωμα.
Ο Ντόναλντ Τράμπ, έχει αφήσει στην άκρη ότι γνωρίζαμε και θεωρούσαμε δεδομένο ως εξωτερική πολιτική και διεθνείς ισορροπίες και επανερχόμενος για μια δεύτερη θητεία στην οποία θέλει να αφήσει την υπογραφή του φαρδιά και πλατιά έχει ξεκαθαρίσει από την αρχή ότι επιθυμεί να ξανακάνει μεγάλη και τρανή την Αμερική MAGA.
Πορεύεται με αυτόν τον γνώμονα και σε κάθε ευκαιρία διατυμπανίζει τη φράση πως το America First που αποτελεί τον αξιακό του κώδικα θα βγάλει τις Ηνωμένες πολιτείες από τον απομονωτισμό του παρελθόντος.
Ο πρώτος χρόνος της δεύτερης θητείας του, κατέστησε σαφές πως δεν θα αφήσει τα πράγματα στην τύχη και τον χρόνο αναξιοποίητο, ξεκίνησε από το εσωτερικό της χώρας του, πραγματοποιώντας μια συστηματική αποδόμηση των θεσμών και των πολιτικών που αποτέλεσαν θεμέλια της αμερικανικής οικονομικής ισχύος και της αξιοπιστίας του δολαρίου για περίπου 70 χρόνια. Την ίδια στιγμή φρόντισε να ελέγξει απόλυτα το Ρεπουμπλικανικό κόμμα, έβαλε στο στόχαστρο την Ομοσπονδιακή Τράπεζα και την ανεξαρτησία αυτής, η οποία διαχρονικά λειτουργούσε ως ο στυλοβάτης της παγκόσμιας οικονομικής κυριαρχίας των ΗΠΑ. Απέλυσε τον επικεφαλής αυτής ενώ την ίδια στιγμή στράφηκε σε μια σειρά από άλλους τομείς δημιουργώντας συνθήκες περιορισμού και ελέγχου. Περιόρισε τις Ακαδημαϊκές Ελευθερίες, την ελευθερία του Τύπου και έκοψε ή περιόρισε τη χρηματοδότηση της έρευνας και των επιστημονικών προγραμμάτων. Εφαρμόζοντας κατασταλτικές μεθόδους που σε αρκετές περιπτώσεις στρέφονται κατά των ίδιων των πολιτών της χώρας επιχειρεί να περιορίσει την παράτυπη μετανάστευση προτάσσοντας την ασφάλεια κι εξαφάνισε από την εξίσωση τις παραμέτρους των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του Κράτους Δικαίου.
Στο εξωτερικό ο Τράμπ με επιθετικές στρατιωτικές και οικονομικές στρατηγικές, δρομολογεί την αναθεώρηση παραδοσιακών σχέσεων με συμμάχους, και έντονη πίεση σε αντιπάλους, με στόχο τη μεγιστοποίηση των αμερικανικών συμφερόντων — κάτι που έχει ήδη προκαλέσει σημαντικές διεθνείς αντιδράσεις αλλά και προσαρμοστικότητα από τρίτες χώρες. Εφαρμόζει το μοντέλο «America First», μέσα από την αξιοποίηση της ισχύος των ΗΠΑ για την προώθηση άμεσων αμερικανικών συμφερόντων παραγκωνίζοντας συλλογικά και διεθνή σχέδια. Συμπεριφέρεται περισσότερο ως Διευθύνων Σύμβουλος (CEO), όπου αδιαπραγμάτευτα, όπως και στο εσωτερικό της χώρας, δεν σηκώνει μύγα στο σπαθί του για το πως ασκήσει τα καθήκοντά του, εμφανίζεται αταλάντευτος απέναντι σε κάθε εμπόδιο κι επιβάλλεται με τον άμεσο και απόλυτο έλεγχο ακόμα κι αν αυτό αντίκειται στο Σύνταγμα και τους νόμους.
Κάπως έτσι και στο εξωτερικό. Ξεκίνησε στέλνοντας το μήνυμα στην Ευρώπη μέσω των δασμών που θα έφερναν την αναγέννηση του μεταποιητικού τομέα αλλά τελικώς αυτό δεν συνέβη. Διεμήνυσε με το γνωστό Τραμπικό ύφος πως η φτηνή ευρωπαϊκή ασφάλεια αποτελεί παρελθόν, πίεσε για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες, λιγότερη αμερικανική “φιλανθρωπία”, έδωσε προτεραιότητα στα αμερικανικά συμφέροντα, έδειξε λιγότερη ανοχή σε “πράσινες” δεσμεύσεις, πίεσε για το (δαπανηρό) αμερικανικό LNG (Υγροποιημένο αέριο) κι επιδιώκει διμερείς συμφωνίες και όχι πολυμερείς.
Οι ενέργειες Τράμπ άνοιξαν την κουβέντα σε ευρωπαϊκό επίπεδο για κοινά εξοπλιστικά προγράμματα κι έφεραν στη συζήτηση μια ευρωπαϊκή άμυνα εκτός ΝΑΤΟ δημιουργώντας ερωτήματα για την αξιοπιστία της Δύσης, ενώ την ίδια στιγμή ανέδειξαν τις διαφορές, τις αδυναμίες και τα διαχρονικά αδιέξοδα μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης που πλέον δεν είναι ούτε οικονομικός γίγαντας, ούτε κατάφερε να χαράξει μια ενιαία εξωτερική πολιτική και άμυνα και πλέον βρίσκεται αντιμέτωπη με το φόβο της στρατηγικής εγκατάλειψης από τις ΗΠΑ.
Στον πόλεμο στην Ουκρανία έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τη χρηματοδότηση του ζητώντας από τους Ευρωπαίους να αναλάβουν σημαντικό μέρος του κόστους. Έχει θέσει ως κεντρικό στόχο την επίλυση ή αναμόρφωση του πολέμου στην Ουκρανία με σχέδια διαπραγμάτευσης, τα οποία περιλαμβάνουν εν μέρει ενεργό ρόλο για τη Ρωσία εδαφικές παραχωρήσεις και πιέσεις στους συμμάχους. Αν και είχε θέσει ως χρονοδιάγραμμα τον ένα μήνα για να λήξει τον πόλεμο στην Ουκρανία αυτός εξακολουθεί με την ίδια σφοδρότητα. Προβάλει το προφίλ του ειρηνοποιού και διατείνεται πως έχει σταματήσει 8 ή 9 πολέμους ωστόσο ακόμα και ο πόλεμος στη Γάζα (γενοκτονία για να ακριβολογούμε) που σταμάτησε επισήμως στι 9 του Οκτώβρη με τη συμφωνία των 20 σημείων του Τράμπ, εξακολουθεί με τη σιωπηλή συναίνεση όλων των εμπλεκόμενων πλευρών.
Στη Γάζα αν και περνάμε στη δεύτερη φάση της εφαρμογής του σχεδίου ειρήνευσης, η ανθρωπιστική κατάσταση παραμένει δραματική και οι θάνατοι εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της καθημερινότητας. Στη Δυτική Όχθη κλείνει τα μάτια σε αυτό που είχε υποσχεθεί πως δεν θα επιτρέψει να συμβεί δηλαδή την προσάρτησή της στο Ισραήλ και στον εκτοπισμό των παλαιστίνιων κατοίκων της.
Στο Ιράν που όντως είναι ένας πόλεμος που ο ίδιος επέβαλε το τέλος του με το Ισραήλ, ετοιμάζεται να επανέλθει με ανάληψη δράσης αυτή τη φορά από τις ίδιες τις αμερικανικές δυνάμεις. Εάν τελικά αυτό συμβεί θα πρόκειται για μια αδικαιολόγητη και απερίσκεπτη ενέργεια η οποία θα δημιουργήσει συνθήκες απόλυτου χάους.
Στη Συρία βάπτισαν ισότιμο συνομιλητή και εταίρο έναν τζιχαντιστή, τον Τζολάνι που μετονομάστηκε σε Αλ Σαράα και άδειασαν τους Κούρδους που απο το 2011 έδωσαν μάχη απέναντι στο καθεστώς του Άσαντ αλλά κυρίως απέναντι στις τζιχαντιστικές ομάδες που δρούσαν στην περιοχή.
Στη Λατινική Αμερική το μήνυμα πέρασε με μια επιχείρηση απαγωγής του Μαδούρο στη Βενεζουέλα και μόλις προχθές ανακοινώθηκε από την υπηρεσιακή πρόεδρο ότι θα προχωρήσουν οι αδειοδοτήσεις ξένων εταιρειών για εξορύξεις από πολυεθνικές σε ιδιωτική βάση.
Με την Κίνα οι σχέσεις είναι ανταγωνιστικές και πολυεπίπεδες, καθορίζονται από ένα συνδυασμό προστατευτισμού, διαπραγματεύσεων και στρατηγικών πιέσεων και ξεφεύγουν από την τυπική επιθετική ρητορική ή την προσπάθεια πλήρους απομόνωσης.
Μέσα σε αυτό πλαίσιο η Τουρκία εμφανίζεται αναβαθμισμένη στο διεθνές διπλωματικό προσκήνιο, καθώς μια σειρά δεδομένων την έχουν αναδείξει σε περιφερειακή δύναμη. Διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις στη Συρία, στη Λιβύη, στην Υεμένη, έχει σημαντική παρουσία στη Σομαλία, διαδραματίζει ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας και ο Ντόναλντ Τράμπ φρόντισε να της διασφαλίσει καίριο ρόλο και στη Γάζα αδιαφορώντας για το βέτο του Νετανιάχου.
Στα διμερή η Άγκυρα ενισχύει τον αναθεωρητισμό, αμφισβητεί το status quo, προτάσει τη «Γαλάζια Πατρίδα» στο Αιγαίο και ξεκαθαρίζει ότι η πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους στην περιοχή αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης και συμφωνίας με την Τουρκία, επιδιώκοντας έτσι την περιφερειακή ηγεμονία. Η Ελλάδα αν και επιχειρεί να πείσει ότι είναι ενεργός παίκτης στη διπλωματική σκακιέρα δίνει την αίσθηση να παρακολουθεί δίχως ουσιαστική δυνατότητα άσκησης επιρροής και διαμόρφωσης των εξελίξεων. Δείχνει να σύρεται πίσω από τις εξελίξεις κι αυτό το βλέπουμε στον Έβρο, στην Κάσο, στην Αίγυπτο και την Αγία Αικατερίνη, στην Ανατολική Λιβύη, στα κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη όπου οι έποικοι καταλαμβάνουν γαίες του Πατριαρχείου των Ιεροσολύμων.
Μέχρι πρότινος η ελληνική διπλωματία πόνταρε στον αμερικανικό παράγοντα σε περίπτωση κρίσης στην περιοχή ωστόσο με τα σημερινά δεδομένα, αυτό ίσως να μην ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ακόμα κι αν συμβεί δεν είναι σίγουρο αν η η εμπλοκή των ΗΠΑ (δηλαδή του Τράμπ) με βάση την προσέγγιση του σε άλλες κρίσεις – βλέπε Ουκρανικό – θα είναι καλή είδηση για τη χώρα μας.
Ο πρώτος χρόνος της δεύτερης θητείας Τράμπ έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση στις ΗΠΑ και διεθνώς για το αν η εξωτερική πολιτική του, ενισχύει την παγκόσμια σταθε-ρότητα ή προωθεί περισσότερο συγκρούσεις και ένταση κι αν αυτό αποτελεί μια συνειδητή επιλογή του ιδίου που απομακρύνει το διαχρονικό χαρακτηριστικό της συνέπειας και συνέχειας σε συγκεκριμένα θέματα, εάν πρόκειται για εάν πρόκειται για «επανα-χάραξη» της αμερικανικής πολιτικής για προώθηση εθνικών–στρατηγικών συμφερό-ντων ή για αυτοσχεδιαστικές ενέργειες και πολιτικές οι οποίες αντικατοπτρίζουν το χα-ρακτήρα του και εδράζονται στην απροβλεψιμότητα του σημερινού προέδρου των ΗΠΑ .
