Το Ιράν όρισε τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιο του πρόσφατα σκοτωμένου ανώτατου ηγέτη, ως διάδοχο του πατέρα του, σύμφωνα με ανακοίνωση κορυφαίων κληρικών που δημοσιεύτηκε στα κρατικά μέσα ενημέρωσης νωρίς τη Δευτέρα τοπική ώρα. Η απόφαση αυτή σηματοδοτεί τη συνέχιση της σκληροπυρηνικής θεοκρατικής διακυβέρνησης, την ώρα που ισραηλινές και αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές συνεχίζουν να πλήττουν τη χώρα.
Ο ίδιος ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει σε μεγάλο βαθμό αινιγματική προσωπικότητα ακόμη και μέσα στο Ιράν. Είναι γιος του πρόσφατα σκοτωμένου ανώτατου ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και υπήρξε επιδραστική μορφή στα παρασκήνια της εξουσίας, συντονίζοντας στρατιωτικές και μυστικές επιχειρήσεις από το γραφείο του πατέρα του. Είναι γνωστό ότι διατηρεί πολύ στενούς δεσμούς με τους ισχυρούς Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν και θεωρούνταν ο προτιμώμενος υποψήφιός τους.
Σε αντίθεση με τον πατέρα του, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, 56 ετών, διαθέτει πλήρη θρησκευτικά διαπιστευτήρια ως αγιατολάχ τη στιγμή της ανόδου του στην εξουσία. Ήταν γνωστός για τη διδασκαλία δημοφιλών μαθημάτων σε σιιτικά θεολογικά σεμινάρια. Ωστόσο η προσωπικότητα και οι πολιτικές του θέσεις έξω από τον στενό κύκλο του πατέρα του παραμένουν άγνωστες. Σπάνια μιλά ή εμφανίζεται δημόσια. Πλέον θα αναλάβει όχι μόνο ως η νέα θρησκευτική και πολιτική αρχή του Ιράν, αλλά και ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της χώρας.
Ο Βάλι Ρ. Νασρ, ειδικός στο Ιράν και στο Σιιτικό Ισλάμ στο Πανεπιστήμιο John Hopkins, δήλωσε ότι η επιλογή του Χαμενεΐ ήταν απρόσμενη αλλά αποκαλυπτική. «Η επιλογή του Μοτζτάμπα είναι μια επιλογή συνέχειας του πατέρα του, ενώ είναι πολύ πιο έτοιμος από άλλους υποψηφίους ώστε να αναλάβει γρήγορα την εξουσία και να πάρει τον έλεγχο του συστήματος» λέει ο Νασρ. Προσθέτει ότι ο Χαμενεΐ θεωρούνταν εδώ και καιρό πιθανός διάδοχος, αλλά τα τελευταία δύο χρόνια είχε φανεί να έχει απομακρυνθεί από το προσκήνιο.
Ο εκλιπών Χαμενεΐ είχε δηλώσει σε στενούς συμβούλους ότι δεν επιθυμούσε να τον διαδεχθεί ο γιος του, επειδή δεν ήθελε ο ρόλος να γίνει κληρονομικός, σύμφωνα με τρεις ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους που γνωρίζουν τον ίδιο και τη διαδικασία επιλογής και μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας για να συζητήσουν ευαίσθητα εσωτερικά ζητήματα. Εξάλλου, η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 ανέτρεψε μια μοναρχία με την υπόσχεση να τερματίσει την κληρονομική μεταβίβαση της εξουσίας και να την επιστρέψει στον λαό. Η άνοδος του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δείχνει ότι οι κύκλοι εξουσίας στο Ιράν — ανώτεροι κληρικοί, οι Φρουροί της Επανάστασης και ισχυροί πολιτικοί όπως ο επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Αλί Λαριτζανί — συσπειρώθηκαν σε μια περίοδο έντονης κρίσης και πολέμου.
Ο Λαριτζανί, ένας πραγματιστής και έμπειρος πολιτικός που έχει αναλάβει κεντρικό ρόλο στη διακυβέρνηση της χώρας, είναι παλιός σύμμαχος και φίλος του Χαμενεΐ. Και οι δύο έχουν σημαντική επιρροή στις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν.
Οι Φρουροί της Επανάστασης ιδρύθηκαν ως ιδεολογική δύναμη με αποστολή την υπεράσπιση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και των συνόρων της, καθώς και τη δημιουργία ενός επιπλέον στρώματος ασφάλειας σε περίπτωση αποστασιών ή πραξικοπημάτων στον στρατό. Με την πάροδο του χρόνου εξελίχθηκαν σε ισχυρό πολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό κέντρο. Ο Χαμενεΐ επιλέχθηκε από μια ομάδα γνωστή ως Συνέλευση των Ειδικών, η οποία αποτελείται από 88 ανώτερους Σιίτες κληρικούς. Την ώρα που η συνέλευση συζητούσε την επιλογή της την Τρίτη, το Ισραήλ χτύπησε ένα κτίριο στην Κομ, μία από τις κύριες έδρες εξουσίας του Σιιτικού Ισλάμ, όπου παραδοσιακά συνεδριάζει το σώμα για να ψηφίσει νέο ηγέτη. Ωστόσο το κτίριο ήταν άδειο, σύμφωνα με το πρακτορείο Fars, που συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, και οι κληρικοί συνεδρίαζαν διαδικτυακά για λόγους ασφάλειας.
Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, η πλειονότητα των ανώτερων κληρικών υποστήριξε τον διορισμό του Χαμενεΐ, υποστηρίζοντας ότι διαθέτει τα απαραίτητα προσόντα για να καθοδηγήσει το Ιράν σε αυτή τη συγκυρία, σύμφωνα με τους τρεις Ιρανούς αξιωματούχους. Ορισμένοι κληρικοί υποστήριξαν ότι μετά τη δολοφονία του αγιατολάχ από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, η επιλογή του γιου του θα τιμούσε την κληρονομιά του. Ο Μεχντί Ραχμάτι, αναλυτής στην Τεχεράνη, δήλωσε σε συνέντευξη: «Ο Μοτζτάμπα είναι η πιο σοφή επιλογή αυτή την ώρα εξαιτίας της οικειότητάς του με τη λειτουργία και τον συντονισμό της ασφάλειας και του στρατού. Είχε άλλωστε ήδη την ευθύνη τους». Ωστόσο ο Ραχμάτι αναγνώρισε ότι η επιλογή ενέχει τον κίνδυνο να πολώσει ακόμη περισσότερο έναν πληθυσμό βαθιά διχασμένο, με πολλούς Ιρανούς να αντιτίθενται έντονα στη διακυβέρνηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. «Μια μερίδα του κοινού θα αντιδράσει αρνητικά σε αυτή την απόφαση».
Ο εκλιπών Χαμενεΐ είχε τον τελικό λόγο σε όλα τα βασικά ζητήματα του κράτους. Έδειχνε ελάχιστη ευελιξία σε εγχώριες μεταρρυθμίσεις και προσέφερε λίγες παραχωρήσεις στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Διέταξε τη βίαιη καταστολή πανεθνικών διαδηλώσεων τον Ιανουάριο που ζητούσαν το τέλος της εξουσίας του. Οι δυνάμεις ασφαλείας σκότωσαν τουλάχιστον 7.000 ανθρώπους κατά τη διάρκεια εκείνης της καταστολής, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που εκτιμούν ότι ο αριθμός μπορεί να αυξηθεί σημαντικά όταν ολοκληρωθεί η επιβεβαίωση των στοιχείων. Από την έναρξη του πολέμου, αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές σκότωσαν όχι μόνο τον πατέρα του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, αλλά και τη σύζυγό του Ζάχρα Αντέλ, τη μητέρα του Μανσουρέ Χοτζαστέ Μπαγκερζαντέ και έναν γιο του, σύμφωνα με την ιρανική κυβέρνηση.
Άλλοι υποψήφιοι που θεωρούνταν φιναλίστ για τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη ήταν ο Αλιρεζά Αραφί, κληρικός και νομικός που συμμετείχε στο τριμελές μεταβατικό συμβούλιο ηγεσίας μετά τη δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ, και ο Σαγιέντ Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Επανάστασης, αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί. Ο Αραφί και ο Χασάν Χομεϊνί θεωρούνται μετριοπαθείς, με τον δεύτερο να βρίσκεται κοντά στην περιθωριοποιημένη μεταρρυθμιστική πολιτική πτέρυγα στο Ιράν. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο Χαμενεΐ ίσως στραφεί προς μεταρρυθμίσεις, παρά το στυλ διακυβέρνησης του πατέρα του. Υποστηρίζουν ότι ανήκει σε νεότερη και πιο πραγματιστική γενιά κληρικών και ότι λόγω της καταγωγής του θα αντιμετωπίσει μικρότερη αντίσταση από τις σκληροπυρηνικές και συντηρητικές φατρίες.
Ο Αμπντολρεζά Νταβαρί, πολιτικός κοντά στον Χαμενεΐ, δήλωσε σε τηλεφωνική συνέντευξη από την Τεχεράνη ότι αν ο Χαμενεΐ διαδεχθεί τον πατέρα του, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ηγέτη στο πρότυπο του Σαουδάραβα διαδόχου του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο οποίος έχει προχωρήσει σε ορισμένες φιλελευθεροποιήσεις στην κοινωνία του. «Αν υπάρχει ένας που θα μπορούσε να φέρει μια αποκλιμάκωση με τις ΗΠΑ, είναι αυτός – κάθε άλλο πρόσωπο θα είχε πρόβλημα με τους συντηρητικούς» λέει ο Νταβαρί. «Θα επιχειρήσει να φέρει δομικές αλλαγές».
Το πώς θα τον αντιμετωπίσει η Ουάσιγκτον παραμένει αβέβαιο. Την Τρίτη, σε συνέντευξη Τύπου στην Ουάσιγκτον, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι πολλοί από τους ανθρώπους που η κυβέρνησή του θεωρούσε πιθανούς ηγέτες του Ιράν έχουν σκοτωθεί από την έναρξη των συγκρούσεων. «Πολύ σύντομα δεν θα γνωρίζουμε κανέναν» ανέφερε ο Τραμπ. Όταν ρωτήθηκε για το χειρότερο σενάριο στο Ιράν, απάντησε: «Πιστεύω ότι το χειρότερο σενάριο είναι να κάνουμε όλα αυτά και να αναλάβει ένα αντίστοιχα κακό άτομο. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί. Δεν θέλουμε αυτό να συμβεί».
