Στις 28 Οκτωβρίου, η Ελλάδα τιμά την εθνική της επέτειο και το ιστορικό «ΟΧΙ», με το οποίο αρνήθηκε τις ιταλικές απαιτήσεις, οδηγώντας στη συμμετοχή της χώρας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ημέρα αυτή σηματοδοτεί την άρνηση της Ελλάδας απέναντι στο ιταλικό τελεσίγραφο του 1940.
Τα γεγονότα της 28ης Οκτωβρίου 1940
Νωρίς τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός Πρέσβης στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι, παρέδωσε αυτοπροσώπως στον Ιωάννη Μεταξά ένα τελεσίγραφο στο σπίτι του στην Κηφισιά.
Το έγγραφο απαιτούσε από την Ελλάδα να επιτρέψει την ελεύθερη διέλευση του ιταλικού στρατού από την ελληνοαλβανική μεθόριο, με στόχο την κατάληψη στρατηγικών σημείων του ελληνικού βασιλείου (λιμάνια, αεροδρόμια κ.λπ.) για τη στήριξη των επιχειρήσεων της Ιταλίας στην Αφρική.
Ο Μεταξάς, αφού διάβασε το τελεσίγραφο, κοίταξε τον Ιταλό Πρέσβη και του απάντησε στα γαλλικά με την ιστορική φράση: «Alors, c’est la guerre». Με αυτή την απάντηση, η Ελλάδα εξέφρασε ξεκάθαρα την αρνητική της θέση απέναντι στις ιταλικές απαιτήσεις.
Ο Γκράτσι περιέγραψε το περιστατικό στα απομνημονεύματά του, που εκδόθηκαν το 1945: «Έχω εντολή κ. πρωθυπουργέ να σας κάνω μία ανακοίνωση και του έδωσα το έγγραφο. Παρακολούθησα την συγκίνηση εις τα χέρια και εις τα μάτια του. Με σταθερή φωνή και βλέποντάς με κατάματα ο Μεταξάς μου είπε: “Αυτό σημαίνει πόλεμο”. Του απήντησα ότι αυτό θα μπορούσε να αποφευχθεί. Μου απήντησε ΟΧΙ. Του πρόσθεσα ότι αν ο στρατηγός Παπάγος…, ο Μεταξάς με διέκοψε και μου είπε: ΟΧΙ! Έφυγα υποκλινόμενος με τον βαθύτερο σεβασμό, προ του γέροντος αυτού, που προτίμησε την θυσία αντί της υποδουλώσεως.»
Η αντίσταση του Μεταξά εκφράστηκε σε όλη την Ελλάδα και αποτυπώθηκε στον Τύπο με τη λέξη «ΟΧΙ». Η πρώτη αναφορά της λέξης «ΟΧΙ» ως τίτλος έγινε από την εφημερίδα «Ελληνικό Μέλλον» του Ν. Π. Ευστρατίου στις 30 Οκτωβρίου 1940.
Το τελεσίγραφο ανέφερε ότι η επίθεση θα ξεκινούσε στις 6 το πρωί, και πράγματι, στις 5:30, ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος άρχισε με αιφνιδιαστική εισβολή.
Το παράδοξο του εορτασμού της αρχής και όχι του τέλους της πολεμικής εμπλοκής της Ελλάδας
Ενώ άλλες χώρες επιλέγουν να γιορτάζουν το τέλος των Παγκόσμιων Πολέμων, η Ελλάδα τιμά στις 28 Οκτωβρίου την είσοδό της στον πόλεμο, με αφορμή την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου.
Αυτό το μοναδικό χαρακτηριστικό έχει προκαλέσει συχνές απορίες στους μαθητές, καθώς η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες που δεν γιορτάζει την απελευθέρωσή της αλλά την έναρξη μιας πολεμικής αναμέτρησης.
Η ιστορική εξήγηση είναι σαφής: αμέσως μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με τον Εμφύλιο, διατηρώντας την ένταση της σύρραξης στη χώρα. Έτσι, καθιερώθηκε η 28η Οκτωβρίου ως ημέρα μνήμης και όχι η 12η ή η 18η Οκτωβρίου 1944, όταν ελευθερώθηκε η Αθήνα. Ομοίως, δεν επιλέχθηκε η 30η Οκτωβρίου 1944, που σηματοδοτεί την αποχώρηση των Ναζί από τη Θεσσαλονίκη.
Σύμφωνα με ιστορικούς, ούτε η 9η Μαΐου 1945, ημέρα που η Ευρώπη γιορτάζει το τέλος του πολέμου, θα μπορούσε να αποτελέσει επέτειο στην Ελλάδα, καθώς η χώρα είχε ήδη απαλλαγεί από τη ναζιστική κατοχή από τον Οκτώβριο του 1944.
