Η τελευταία τακτική συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών για την εφαρμογή του Ψηφίσματος 2231 (2015), το οποίο ενέκρινε την πυρηνική συμφωνία του Ιράν (JCPOA), αποτύπωσε το βάθος της γεωπολιτικής κρίσης στη Μέση Ανατολή και το ναυάγιο των διπλωματικών προσπαθειών για την επιστροφή στο πλαίσιο ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Με λιγότερους από τέσσερις μήνες να απομένουν έως τη λήξη των βασικών προβλέψεων του ψηφίσματος, τα κράτη-μέλη εξέφρασαν βαθιά ανησυχία για την πορεία του Ιράν, την εμπλοκή τρίτων κρατών στις συγκρούσεις, αλλά και για τον κίνδυνο αποδόμησης του παγκόσμιου συστήματος μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων.
Ζμπογκάρ: “Λανθασμένη πορεία, μηδενική ανοχή στη διάδοση”
Ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Σλοβενίας, Σάμιουελ Ζμπογκάρ, συντονιστής του ΣΑΗΕ για την εφαρμογή του Ψηφίσματος, παρουσίασε έκθεση προόδου και μίλησε για «σαφώς λανθασμένη πορεία» του ιρανικού φακέλου. Επέκρινε τις ΗΠΑ για την αποχώρηση από τη JCPOA και το Ιράν για τη σταδιακή αποδέσμευση από τις δεσμεύσεις του, ενώ προειδοποίησε για «απρόβλεπτες συνέπειες» στην περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια.
Ο Σλοβένος διπλωμάτης χαρακτήρισε την εκεχειρία Ιράν–Ισραήλ θετικό βήμα, αλλά τόνισε την ανάγκη για αποκατάσταση σχέσεων εμπιστοσύνης με τη ΔΟΑΕ, δηλώνοντας πως η μη διάδοση πρέπει να παραμείνει κόκκινη γραμμή για όλα τα κράτη.
ΝτιΚάρλο: “Η κρίση επιδεινώνεται – το παράθυρο κλείνει”
Από πλευράς Γραμματείας του ΟΗΕ, η Αναπληρώτρια ΓΓ Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο περιέγραψε ένα δυσοίωνο σκηνικό: στρατιωτικές επιθέσεις, αναποτελεσματικές διαπραγματεύσεις, απομάκρυνση από το πλαίσιο ελέγχου. Ειδικότερα:
-
Τόνισε ότι η στρατιωτική κλιμάκωση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν και οι επιθέσεις των ΗΠΑ στις 21 Ιουνίου επιδείνωσαν τις προοπτικές για τη JCPOA.
-
Αναφέρθηκε σε πέντε γύρους συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν με μεσολάβηση του Ομάν, που όμως δεν απέδωσαν.
-
Εξέφρασε ανησυχία για την πρόσφατη επίθεση του Ιράν σε βάση στο Κατάρ, καλώντας σε αυτοσυγκράτηση.
Η ίδια αναγνώρισε τη σημασία της εκεχειρίας αλλά προειδοποίησε ότι η λήξη των προβλέψεων του Ψηφίσματος 2231 στις 18 Οκτωβρίου 2025 ενδέχεται να σημάνει το τέλος της διεθνούς εποπτείας επί του ιρανικού προγράμματος.
Η θέση της Ελλάδας: Συγκρατημένη στήριξη στον διπλωματικό δρόμο
Ο Έλληνας Μόνιμος Αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ, πρέσβης Ευάγγελος Σέκερης, εξέφρασε την ικανοποίηση της Ελλάδας για την κατάπαυση του πυρός και επαίνεσε τις μεσολαβητικές προσπάθειες ΗΠΑ και Κατάρ. Επανέλαβε:
-
Τη δέσμευση της Ελλάδας στο καθεστώς μη διάδοσης,
-
Τη σοβαρή ανησυχία για τη μη συμμόρφωση του Ιράν με τη JCPOA και το Πρωτόκολλο Ελέγχου,
-
Τη θέση ότι το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
ΗΠΑ – Ισραήλ: Σκληρή ρητορική, αιχμές κατά Ιράν και Συμβουλίου
Η Αναπλ. Μόνιμη Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ, Ντόροθι Σέι, επανέλαβε ότι:
-
Το Ιράν συνεχίζει να παραβιάζει ανοιχτά το Ψήφισμα 2231,
-
Συνεχίζει να μεταφέρει όπλα στους Χούθι και τη Χεζμπολάχ,
-
Έχει προμηθεύσει UAVs στη Ρωσία για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Κατηγόρησε το Ιράν ότι επιταχύνει το πυρηνικό του πρόγραμμα χωρίς ειρηνική αιτιολόγηση, κάνοντας λόγο για αρνητική στάση έναντι των “καλόπιστων προσπαθειών” του Προέδρου Τραμπ.
Από πλευράς Ισραήλ, ο πρέσβης Ντάνι Ντανόν ευχαρίστησε τον Τραμπ και έκανε λόγο για “καθεστώς εξαπάτησης” της Τεχεράνης, αναφέροντας την επιχείρηση «Rising Lion» και τον κίνδυνο «διπλής υπαρξιακής απειλής» από πυρηνικά και βαλλιστικά.
Ιράν: Καταγγελίες για ΗΠΑ – Ισραήλ και διπλά στάνταρ
Αντιδρώντας, ο Ιρανός πρέσβης Αμίρ Σαΐντ Ιραβανί:
-
Κατήγγειλε τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων της χώρας του ως παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου.
-
Κατηγόρησε το Συμβούλιο ότι “απέτυχε να τις καταδικάσει”,
-
Υπενθύμισε ότι το Ιράν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη Μη Διάδοσης, σε αντίθεση με το Ισραήλ που διατηρεί αδήλωτο πυρηνικό οπλοστάσιο.
-
Κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι αποχώρησαν μονομερώς από τη συμφωνία το 2018, επιβάλλοντας παράνομες κυρώσεις.
ΕΕ: Προειδοποίηση για την επόμενη μέρα – ανάγκη επιστροφής στη JCPOA
Ο πρέσβης Σταύρος Λαμπρινίδης, εκ μέρους της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ Κάγια Κάλας, έκανε έκκληση για διπλωματία και επανέλαβε τη δέσμευση της ΕΕ στην ασφάλεια της περιοχής και στην πλήρη εφαρμογή της JCPOA.
Υπενθύμισε τις συμβιβαστικές προτάσεις που απέτυχαν, προειδοποίησε για τις συνέπειες της λήξης του Ψηφίσματος 2231 και κατέληξε ότι μόνο μέσω διαπραγμάτευσης μπορεί να υπάρξει βιώσιμη λύση.
Τι ακολουθεί
Με τη διορία του Οκτωβρίου να πλησιάζει και την εκεχειρία Ισραήλ–Ιράν να παραμένει εύθραυστη, το Συμβούλιο Ασφαλείας φαίνεται να εξαντλεί τα διπλωματικά του περιθώρια. Οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι για:
-
Την επαναλειτουργία διαύλων επικοινωνίας,
-
Τη συγκράτηση της στρατιωτικής κλιμάκωσης,
-
Την επανατοποθέτηση της JCPOA στο επίκεντρο της διπλωματίας.
Το ερώτημα που διαπερνά τις τοποθετήσεις είναι σαφές: αν τελειώνει η JCPOA, τι την αντικαθιστά; Η απάντηση προς το παρόν παραμένει μετέωρη.
