Τα τελευταία χρόνια, τα έντομα προβάλλονται όλο και συχνότερα ως μία εναλλακτική, φιλική προς το περιβάλλον, λύση απέναντι στην παραδοσιακή κατανάλωση κρέατος.
Αν και η εκτροφή εντόμων επιβαρύνει το περιβάλλον πολύ λιγότερο συγκριτικά με τη συμβατική κτηνοτροφία, η αποδοχή της από το ευρύ κοινό παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Όπως καταδεικνύει πρόσφατη έρευνα, η έντονη αποστροφή των καταναλωτών απέναντι στην ιδέα κατανάλωσης εντόμων δυσχεραίνει σημαντικά το ενδεχόμενο τα έντομα να αντικαταστήσουν το κρέας σε μεγάλη κλίμακα, αναφέρει ο Guardian.
Η βαριά περιβαλλοντική σκιά της κτηνοτροφίας
Η κτηνοτροφική παραγωγή συγκαταλέγεται στους κυριότερους παράγοντες πίεσης για τα οικοσυστήματα σε παγκόσμιο επίπεδο. Παρά τη συμβολή της στη διατροφή δισεκατομμυρίων ανθρώπων, οι συνέπειές της στο περιβάλλον είναι σοβαρές και πολύπλευρες.
Κατ’ αρχάς, η κτηνοτροφία συνδέεται με μαζική αποψίλωση δασών, ιδίως στην περιοχή του Αμαζονίου, καθώς τεράστιες εκτάσεις ισοπεδώνονται είτε για τη δημιουργία βοσκοτόπων είτε για την καλλιέργεια ζωοτροφών όπως η σόγια.
Αυτή η δραστηριότητα δεν προκαλεί μόνο δραματική μείωση της βιοποικιλότητας, αλλά και περιορίζει σημαντικά την ικανότητα των δασών να απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα, γεγονός που επιδεινώνει την κλιματική αλλαγή.
Δεύτερον, η κτηνοτροφία επιβαρύνει σοβαρά τα υδάτινα αποθέματα. Απόβλητα ζώων, λιπάσματα και φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται στις καλλιέργειες ζωοτροφών συχνά καταλήγουν σε λίμνες, ποτάμια και υπόγεια νερά, προκαλώντας φαινόμενα όπως ο ευτροφισμός και η μείωση του οξυγόνου στα υδάτινα οικοσυστήματα.
Τρίτο, αλλά ίσως το πιο ανησυχητικό, είναι το αποτύπωμα της κτηνοτροφίας στις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Η παραγωγή κρέατος και άλλων ζωικών προϊόντων απελευθερώνει σημαντικές ποσότητες μεθανίου και υποξειδίου του αζώτου, αέρια πολύ ισχυρότερα από το διοξείδιο του άνθρακα όσον αφορά τη δέσμευση θερμότητας στην ατμόσφαιρα. Σύμφωνα με πρόσφατες επιστημονικές αναλύσεις, η κτηνοτροφία μπορεί να ευθύνεται έως και για το ένα τρίτο των εκπομπών που συνδέονται με τον στόχο περιορισμού της υπερθέρμανσης του πλανήτη κάτω από 1,5°C.
Το πολιτισμικό σοκ της εντομοφαγίας
Παρά το πολύ χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα που συνεπάγεται η κατανάλωση εντόμων όπως γρύλοι, ακρίδες ή μυρμήγκια, οι καταναλωτές, ιδίως στις δυτικές κοινωνίες, εξακολουθούν να δείχνουν έντονη αποστροφή στην ιδέα αυτή.
Έρευνες σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ευρώπη αποκαλύπτουν ότι, παρόλο που η μεγάλη πλειοψηφία (91%) των ερωτηθέντων εμφανίζεται ανοιχτή στο να δοκιμάσει φυτικά υποκατάστατα κρέατος, μόνο το 20% δηλώνει πρόθυμο να καταναλώσει έντομα ως τρόφιμο.
Προβλήματα στην αγορά και τις επιχειρήσεις
Η χαμηλή ζήτηση από τους καταναλωτές λειτουργεί αποτρεπτικά και για τις επιχειρήσεις τροφίμων, οι οποίες διστάζουν να επενδύσουν σε προϊόντα που περιέχουν έντομα.
Λίγες μόνο startups τολμούν να εντάξουν έντομα σε προϊόντα όπως μπάρες πρωτεΐνης ή σνακ.
Η πλειοψηφία των εταιρειών προτιμά να επικεντρώνεται στην εκτροφή εντόμων για ζωοτροφές αντί για ανθρώπινη κατανάλωση, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τη διείσδυση της εντομοφαγίας στη διατροφική αγορά.
Έλλειψη πολιτικής βούλησης
Παρόλο που αρκετοί πολίτες εμφανίζονται πρόθυμοι να περιορίσουν την κατανάλωση ζωικών προϊόντων, ελάχιστες κυβερνήσεις έχουν λάβει συγκεκριμένα μέτρα για να στηρίξουν αυτή τη μετάβαση.
Ο φόβος των πολιτικών αντιδράσεων αποτρέπει πολλές χώρες από το να θεσπίσουν πολιτικές ή κανονισμούς που θα περιόριζαν την κατανάλωση κρέατος.
Η Δανία, ωστόσο, αποτελεί θετική εξαίρεση, αφού το 2023 παρουσίασε σχέδιο που στοχεύει στη μείωση της κατανάλωσης κρέατος και την ενίσχυση της φυτικής διατροφής.
Οι όροι της μετάβασης
Ο Dustin Crummett, επικεφαλής του Insect Institute και συντάκτης της σχετικής μελέτης, επισημαίνει πως οι διατροφικές συνήθειες δεν αλλάζουν εύκολα με εντολές «από τα πάνω».
«Πρέπει να συναντάς τους ανθρώπους εκεί όπου βρίσκονται», σημειώνει.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η λύση δεν βρίσκεται στην επιβολή, αλλά στη δημιουργία ελκυστικών και συμφέρουσων επιλογών.
«Όταν τα φυτικά προϊόντα είναι πιο νόστιμα, πιο προσιτά οικονομικά και πιο βολικά στην κατανάλωση, τότε οι άνθρωποι θα αλλάξουν τις διατροφικές τους συνήθειες», τονίζει.
Είναι η εντομοφαγία το μέλλον;
Η ιδέα ότι τα έντομα μπορούν να αποτελέσουν το μέλλον της διατροφής και να δώσουν λύση στην περιβαλλοντική κρίση ίσως αποδειχθεί περισσότερο συμβολική παρά ρεαλιστική.
Παρά τα επιστημονικά δεδομένα που επιβεβαιώνουν τα οικολογικά της οφέλη, η κοινωνία παραμένει διστακτική απέναντι σε μια τόσο δραστική αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες.
Όλα δείχνουν πως η πιο εφικτή διαδρομή προς μια βιώσιμη διατροφή πιθανότατα περνά μέσα από φυτικές επιλογές που σέβονται τη γευστική κουλτούρα και την καθημερινότητα των καταναλωτών.
