Με τροπολογία που κατατέθηκε και υπογράφηκε από έξι συναρμόδιους υπουργούς –Εξωτερικών, Άμυνας, Προστασίας του Πολίτη, Μετανάστευσης, Ναυτιλίας και Υγείας– η ελληνική κυβέρνηση προχωρά σε τρίμηνη αναστολή της υποβολής αιτήσεων ασύλου για όσους εισέρχονται παράνομα στη χώρα με πλωτά μέσα από τη Βόρεια Αφρική, κυρίως από τη Λιβύη. Η τροπολογία κατατέθηκε αιφνιδιαστικά στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Ανάπτυξης και ήδη προκάλεσε ισχυρές αντιδράσεις, εντός κι εκτός Ελλάδας.
του Χρήστου Μυτιλινιού
Η διάταξη προβλέπει επιστροφή των παράτυπων εισερχομένων χωρίς καταγραφή, με δυνατότητα σύντμησης της διάρκειας της αναστολής με Πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου. Το μέτρο εφαρμόζεται άμεσα και, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, ερείδεται στις αυξημένες μεταναστευτικές ροές που έχουν εντοπιστεί το τελευταίο διάστημα, ιδίως στα νότια νησιά και την Κρήτη.
Ασύμμετρη απειλή από τη Βόρεια Αφρική
Η κυβέρνηση επικαλείται στοιχεία του Λιμενικού Σώματος, σύμφωνα με τα οποία οι αφίξεις από τη Λιβύη παρουσίασαν αύξηση 320% το 2025, σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2024. Μάλιστα, μόνο το τελευταίο δεκαήμερο (μέχρι 8 Ιουλίου), καταγράφηκαν περισσότερες αφίξεις από ό,τι σε ολόκληρο το 2024. Η εικόνα αφορά κυρίως σκάφη από περιοχές της Λιβύης, που μεταφέρουν μετανάστες χωρίς προσφυγικό προφίλ, από ασφαλείς χώρες καταγωγής, όπως η Αίγυπτος, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές.
Η τροπολογία χαρακτηρίζει τη ροή αυτή ως ασύμμετρη απειλή για τη χώρα, επικαλούμενη τη συνταγματική υποχρέωση διασφάλισης της εθνικής ασφάλειας και δημόσιας τάξης, αλλά και το άρθρο 15 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που επιτρέπει παρεκκλίσεις σε περιπτώσεις «δημοσίου κινδύνου που απειλεί τη ζωή του έθνους».
Χωρίς καταγραφή και χωρίς κόστος
Το μέτρο έχει και δημοσιονομική ιδιομορφία. Σύμφωνα με την έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, δεν προκαλείται καμία δαπάνη στον κρατικό προϋπολογισμό. Αυτό διότι η επιστροφή των μεταναστών χωρίς καταγραφή δεν εμπλέκει τους πόρους των υπηρεσιών ασύλου ή των δομών υποδοχής. Αντιθέτως, θεωρείται ότι αποφορτίζει τα συστήματα διαχείρισης και απαντά στην αντικειμενική αδυναμία του κρατικού μηχανισμού να επεξεργαστεί μαζικά αιτήματα.
Η απόφαση αφορά κυρίως την περιοχή της Κρήτης, όπου δεν υπάρχουν σήμερα υποδομές αντίστοιχες με εκείνες του Αιγαίου. Η Κρήτη καταγράφει φέτος ισχυρή πίεση για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα, με αποβιβάσεις σε περιοχές όπως η Σητεία, ο Τσούτσουρας, τα Σφακιά και η Ιεράπετρα.
Διεθνές δίκαιο και κυριαρχία
Το νομικό σκεπτικό της κυβέρνησης εδράζεται σε σειρά διεθνών διατάξεων και αποφάσεων. Ανάμεσά τους:
-
Η Σύμβαση της Γενεύης για το καθεστώς των προσφύγων (1951),
-
Η ΠΝΠ του Μαρτίου 2020 για την προσωρινή αναστολή ασύλου στον Έβρο,
-
Οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, π.χ. στην υπόθεση ΝΤ κατά Ισπανίας και στη Σλοβακική προσφυγή κατά του Συμβουλίου της Ε.Ε.
Η κυβέρνηση διαμηνύει ότι ασκεί κυριαρχικό της δικαίωμα να προασπίζεται την εδαφική και θεσμική της ακεραιότητα και να προλαμβάνει την εργαλειοποίηση του ασύλου, όπως έχει γίνει στο παρελθόν από την Τουρκία.
Μήνυμα προς Λιβύη και Ερντογάν
Η χρονική συγκυρία της τροπολογίας δεν είναι τυχαία. Εντάσσεται σε ένα διπλωματικό και γεωπολιτικό πλαίσιο που περιλαμβάνει την αμφισβήτηση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, τις κινήσεις της Άγκυρας στη νότια Μεσόγειο και τις προειδοποιήσεις της Αθήνας προς τη Λιβύη να μην εργαλειοποιεί το μεταναστευτικό.
Το μέτρο μπορεί να διαβαστεί ως προληπτικό μπλόκο τύπου Έβρου, ανάλογο με εκείνο που εφαρμόστηκε τον Μάρτιο του 2020. Ενδεχομένως να λειτουργήσει και αποτρεπτικά προς άλλες χώρες προέλευσης, που διαπιστώνουν ότι η Ελλάδα δεν θα ανεχτεί την εισαγόμενη αποσταθεροποίηση στα θαλάσσια σύνορα.
