Ο Ράσελ, ένας Αυστραλός που διατηρεί κανάλι στο YouTube με τίτλο Travelling with Russell, είναι ένας από τους πρώτους πολίτες δυτικών χωρών που εξασφάλισαν τη ρωσική «Shared Values Visa» – ή, όπως αποκαλείται ανεπίσημα, τη «Βίζα Κοινών Αξιών». Σε πρόσφατο βίντεό του καταγράφει την επίσκεψή του στις αρμόδιες ρωσικές αρχές και ανακοινώνει: «Τώρα έχω τρία χρόνια να ζήσω εδώ, να βρω δουλειά και σπίτι». Ο Ράσελ δεν είναι μόνος. Σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμφανίζονται ολοένα και περισσότεροι χρήστες από Ευρώπη, ΗΠΑ, Καναδά και Αυστραλία που δηλώνουν πως έχουν εγκατασταθεί ή επιθυμούν να μεταναστεύσουν στη Ρωσία. Για πολλούς από αυτούς, η δυτική πολιτική σε ζητήματα όπως η θρησκεία, η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, η μετανάστευση και ο θεσμός της οικογένειας είναι υπερβολικά φιλελεύθερη. Η Ρωσία, από την άλλη, τους παρουσιάζεται ως ένα καταφύγιο παραδοσιακών αξιών.
Η «βίζα κοινών αξιών»: Το εργαλείο μιας ιδεολογικής μεταναστευτικής πολιτικής
Το πρόγραμμα θεσπίστηκε από τον Βλαντιμίρ Πούτιν τον Αύγουστο του 2024, μέσω προεδρικού διατάγματος, το οποίο περιγράφει την πρωτοβουλία ως «ανθρωπιστική υποστήριξη σε ανθρώπους που συμμερίζονται τις παραδοσιακές ρωσικές πνευματικές και ηθικές αξίες». Στην πράξη, πρόκειται για μια βίζα διάρκειας τριών ετών, με δυνατότητα ανανέωσης, για υπηκόους χωρών όπως οι ΗΠΑ, τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., η Αυστραλία και η Ιαπωνία.
Οι υποψήφιοι δεν απαιτείται να γνωρίζουν ρωσικά ή να διαθέτουν πολιτιστική εξοικείωση με τη χώρα, αλλά καλούνται να δηλώσουν ότι διαφωνούν με την πολιτική των χωρών προέλευσής τους. Έτσι, η «Βίζα Κοινών Αξιών» αποκτά σαφώς πολιτικό και ιδεολογικό περιεχόμενο, απευθυνόμενη σε όσους νιώθουν αποξενωμένοι από τη σύγχρονη Δύση.
Προπαγάνδα, σύμβολο ή απάντηση σε δημογραφικά αδιέξοδα;
Σύμφωνα με την κοινωνιολόγο Καταρίνα Μπλουμ, η πρωτοβουλία έχει κυρίως συμβολικό χαρακτήρα: «Η ρωσική ηγεσία θέλει να δείξει στους πολίτες της πως υπάρχουν άνθρωποι που εγκαταλείπουν τη Δύση και έρχονται εδώ, γιατί εδώ βρίσκουν αξίες που έχουν χαθεί». Παράλληλα, εκπέμπεται και ένα διεθνές μήνυμα: ότι η Ρωσία αντιπροσωπεύει την «παραδοσιακή Ευρώπη», της οικογένειας, των έμφυλων ρόλων και του πατριωτισμού.
Ωστόσο, η Μπλουμ σημειώνει και μία πιο πρακτική διάσταση: η Ρωσία αντιμετωπίζει σοβαρό δημογραφικό πρόβλημα. Παρά τα μέτρα ενίσχυσης γεννήσεων, ο πληθυσμός φθίνει, ενώ η εισβολή στην Ουκρανία προκάλεσε μαζική έξοδο νεαρών Ρώσων. Το πρόγραμμα της «αντι-woke μετανάστευσης» φαίνεται να επιχειρεί να αναστρέψει αυτή την τάση, έστω και σε μικρή κλίμακα.
Μέχρι σήμερα, έχουν κατατεθεί 1.156 αιτήσεις, με τη Γερμανία να βρίσκεται στην κορυφή (224). Οι αριθμοί είναι μεν περιορισμένοι, όμως η επικοινωνιακή αξία τους είναι μεγάλη.
Η Ρωσία ως ασφαλής καταφύγιο για χριστιανικές οικογένειες
Οικογένειες όπως οι Φέενστρα από τον Καναδά, που μετακόμισαν στη Ρωσία με τα οκτώ παιδιά τους, περιγράφουν τη νέα τους ζωή ως «ασφαλή και προσανατολισμένη στις παραδοσιακές χριστιανικές αξίες». Ο πατέρας της οικογένειας εξηγεί ότι το κόστος ζωής είναι μικρότερο και οι συνθήκες για μεγάλες οικογένειες πιο ευνοϊκές απ’ ό,τι στον Καναδά.
Ανάλογα επιχειρήματα προβάλλει και η πλατφόρμα russianresidency.org, που παρουσιάζει τη Ρωσία ως χώρα με χαμηλή φορολογία, δωρεάν παιδεία, δημόσια υγεία και σταθερότητα.
Πίσω από τα βίντεο: Δημιουργία τάσης ή κατευθυνόμενη προπαγάνδα;
Τα ρωσικά κρατικά μέσα, όπως το RT, φέρονται να προωθούν ή και να χρηματοδοτούν περιεχόμενο στα social media που παρουσιάζει τη Ρωσία ως παράδεισο για απογοητευμένους Δυτικούς. Σύμφωνα με το διαδικτυακό περιοδικό Important Stories, υπάρχουν ενδείξεις πως εργαζόμενοι του RT συμμετέχουν στην παραγωγή ή διαχείριση καναλιών στο YouTube, όπως το Russian Road.
Ακόμη και αν πρόκειται για οργανωμένη επικοινωνιακή στρατηγική, δεν θα προκαλούσε έκπληξη. Η Ρωσία έχει ιστορικό ενεργητικής ανάμιξης στην ψηφιακή σφαίρα, με χαρακτηριστικά παραδείγματα κατά την προεκλογική περίοδο στις ΗΠΑ.
Η Καταρίνα Μπλουμ καταλήγει πως το συγκεκριμένο πρόγραμμα εντάσσεται στο γενικότερο προπαγανδιστικό αφήγημα του Κρεμλίνου, που επενδύει στην πολιτισμική πόλωση της Δύσης για να αναδειχθεί ως εναλλακτικός πόλος.
