Μια σημαντική τομή για τα εργασιακά δικαιώματα των γυναικών έκανε η Τράπεζα της Ιρλανδίας, εισάγοντας πληρωμένη άδεια δέκα ημερών για τις εργαζόμενες που αντιμετωπίζουν συμπτώματα εμμηνόπαυσης. Η απόφαση αυτή έρχεται σε μια εποχή όπου η πλειονότητα των εθνικών νομοθεσιών, από την Ελλάδα έως τις ΗΠΑ, παραμένει σιωπηλή απέναντι σε μια φυσιολογική αλλά απαιτητική μετάβαση στη ζωή κάθε γυναίκας.
Η κίνηση της ιρλανδικής τράπεζας δεν είναι απλώς συμβολική. Αναγνωρίζει έμπρακτα το δικαίωμα των γυναικών σε εργασιακό περιβάλλον που σέβεται τις ανάγκες κάθε ηλικίας, καταρρίπτοντας τα στερεότυπα που θέλουν την εμμηνόπαυση ταμπού. Αντίστοιχες θεσμικές παρεμβάσεις εξετάζονται πλέον σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, ενώ στον δημόσιο διάλογο αρχίζουν να εμφανίζονται φωνές που ζητούν ανάλογες ρυθμίσεις και για την Ελλάδα.
Οι σιωπές των γυναικών και τα αόρατα συμπτώματα
Σε σχετικό αφιέρωμα της αμερικανικής πλατφόρμας Girlboss, δεκάδες γυναίκες κατέθεσαν μαρτυρίες για το πώς βιώνουν την εμμηνόπαυση στον εργασιακό τους χώρο. Οι περισσότερες συμφωνούν σε ένα πράγμα: η σιωπή δεν είναι επιλογή, είναι αναγκαστική προσαρμογή.
«Έχω αφαιρέσει 10 χρόνια από την ηλικία μου στο βιογραφικό μου. Αν μάθουν πως είμαι στην εμμηνόπαυση, μπορεί να χάσω τη δουλειά μου. Όσο κι αν ήθελα άδεια, δεν θα το παραδεχτώ», αναφέρει μία εργαζόμενη.
«Δουλεύω σε δικηγορικό γραφείο. Τα συμπτώματα με δυσκολεύουν καθημερινά – αϋπνία, έλλειψη συγκέντρωσης, μεταπτώσεις. Κανείς δεν θα καταλάβει, ούτε θα δώσει χρόνο», σημειώνει μια άλλη.
«Το αφεντικό μου πιστεύει πως η γυναίκα του έπρεπε να γυρίσει από τη λοχεία την επόμενη μέρα. Δεν θα μιλήσω ποτέ για την περιεμμηνόπαυση», λέει μία τρίτη.
Τα αποσπάσματα αυτά δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά αντανάκλαση ενός συστήματος που δεν έχει ακόμη εκπαιδευτεί να ενσωματώνει τη βιολογική εμπειρία της γυναίκας στους θεσμούς και την εργασιακή κουλτούρα.
Η ανάγκη για θεσμικές εγγυήσεις και ενημέρωση
Η περίοδος της εμμηνόπαυσης και της περιεμμηνόπαυσης δεν είναι μόνο σωματική αλλά και ψυχολογική μετάβαση. Όπως εξηγεί η γυναικολόγος Jen Gunter στο βιβλίο της «Η Βίβλος της Εμμηνόπαυσης», το πιο δύσκολο δεν είναι τα συμπτώματα αλλά τα κοινωνικά κλισέ που τις συνοδεύουν. Από την εικόνα της «γερασμένης γυναίκας» έως τη «μοναχική γάτα», η κοινωνία μεταφράζει την ωριμότητα σε παρακμή.
Κι όμως, πολλές γυναίκες βρίσκουν τη δύναμη να διεκδικήσουν αξιοπρέπεια, είτε με ευελιξία στον χρόνο εργασίας, είτε παραιτούμενες από απαιτητικά ωράρια για να θέσουν δικούς τους όρους.
«Ελπίζω ότι οι κόρες μου θα ζήσουν σε μια κοινωνία που δεν θα θεωρεί την εμμηνόπαυση ντροπή, αλλά φυσικό στάδιο ζωής», αναφέρει χαρακτηριστικά μία από τις μαρτυρίες.
Από την εξαίρεση, στον κανόνα
Η απόφαση της Ιρλανδίας αποτελεί παράδειγμα πολιτικής με ενσυναίσθηση. Εάν ακολουθηθεί από ευρύτερη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, μπορεί να αλλάξει το τοπίο της γυναικείας εργασίας και να δημιουργήσει εργασιακά περιβάλλοντα χωρίς φόβο και ντροπή. Μια δίκαιη κοινωνία είναι αυτή που δεν βλέπει τη γυναίκα μόνο ως παραγωγική μονάδα, αλλά ως πλήρες ανθρώπινο υποκείμενο – με φάσεις, ανάγκες και δικαιώματα.
