Σε μια ιστορική συμφωνία κατέληξαν η γαλλική κυβέρνηση και οι ηγέτες της Νέας Καληδονίας, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή στις σχέσεις της γαλλικής Δημοκρατίας με το υπερπόντιο αρχιπέλαγος του Ειρηνικού. Το πλαίσιο που συμφωνήθηκε προβλέπει την ανακήρυξη της Νέας Καληδονίας ως «Κράτους εντός της Γαλλικής Δημοκρατίας», με θεσμικά χαρακτηριστικά ενισχυμένης αυτονομίας.
Η ανακοίνωση έγινε από τον Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος χαρακτήρισε τη συμφωνία «στοίχημα εμπιστοσύνης» και «ιστορικό άλμα» για την ειρηνική συμβίωση των κοινοτήτων. «Ύστερα από δύο συμφωνίες και τρία δημοψηφίσματα, η Νέα Καληδονία ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στη σχέση της με τη Γαλλία», σημείωσε από τις Βερσαλλίες κατά την τελετή υπογραφής.
Νέα Καληδονία: Διπλή υπηκοότητα και θεσμική ενσωμάτωση
Η συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία αυτόνομου κρατικού θεσμού, με δική του υπηκοότητα και δυνατότητα διπλής ιθαγένειας – γαλλικής και καληδονιακής. Το νέο καθεστώς θα ενσωματωθεί στο γαλλικό Σύνταγμα, διατηρώντας τη Νέα Καληδονία υπό γαλλική κυριαρχία, αλλά με ουσιαστική αποκέντρωση αρμοδιοτήτων και δικαίωμα διεθνούς αναγνώρισης του καθεστώτος από τρίτα κράτη.
Η συμφωνία, όπως δήλωσε ο υπουργός Υπερπόντιων Εδαφών Μανουέλ Βαλς, αποτελεί «έξυπνο συμβιβασμό»: διατηρεί τη σύνδεση με το Παρίσι, αλλά ενισχύει τη κυριαρχία και την πολιτική αυτονομία του νησιού.
Απαντώντας στην κρίση του 2024
Η νέα θεσμική αρχιτεκτονική έρχεται ως απάντηση στη βαθιά πολιτική κρίση του 2024, όταν η πρόθεση της γαλλικής κυβέρνησης να παραχωρήσει δικαίωμα ψήφου σε μη αυτόχθονες μόνιμους κατοίκους προκάλεσε έκρηξη διαδηλώσεων και συγκρούσεων, με τραγικό απολογισμό 14 νεκρούς και οικονομική ζημία άνω των 2 δισ. ευρώ, ισοδύναμη με το 10% του ΑΕΠ της Νέας Καληδονίας.
Το σημείο τριβής ήταν η αντίδραση των ιθαγενών Κανακ, που θεώρησαν ότι κινδύνευαν να γίνουν μόνιμη μειονότητα, αποκλειόμενοι από κάθε πιθανότητα μελλοντικής ανεξαρτησίας.
Η νέα συμφωνία προβλέπει ότι μόνο όσοι κατοικούν τουλάχιστον 10 χρόνια στο νησί θα αποκτούν εκλογικά δικαιώματα – ρύθμιση που εκτιμάται πως επαναφέρει τις ισορροπίες μεταξύ των αυτόχθονων και των νεοεισερχόμενων κατοίκων.
Από το παρελθόν της αποικιοκρατίας στη συνύπαρξη
Η Νέα Καληδονία, με πληθυσμό περίπου 270.000 κατοίκων, αποτελεί γαλλική επικράτεια από τον 19ο αιώνα, ωστόσο η αποικιοκρατική κληρονομιά και η ιστορική περιθωριοποίηση των Κανακ έχουν κρατήσει ζωντανό το αίτημα ανεξαρτησίας.
Μεταξύ 2018 και 2021 διεξήχθησαν τρία διαδοχικά δημοψηφίσματα για την απόσχιση από τη Γαλλία, με αρνητικό αποτέλεσμα, αν και το τρίτο (2021) μποϊκοταρίστηκε από τους αυτονομιστές λόγω της πανδημίας.
Νέα Καληδονία: Επόμενα βήματα και τελική έγκριση
Η συμφωνία θα εισαχθεί για κύρωση στο γαλλικό Κοινοβούλιο έως το τέλος του 2025 και θα τεθεί σε δημοψήφισμα στη Νέα Καληδονία το 2026. Αν εγκριθεί, θα σηματοδοτήσει το τέλος μιας μακρόχρονης πολιτικής διαμάχης και την έναρξη μιας πιο ισότιμης σχέσης μεταξύ του Παρισιού και του Ειρηνικού αρχιπελάγους.
Ο πρωθυπουργός Φρανσουά Μπαϊρού μίλησε για μια συμφωνία «ιστορικής σημασίας», ενώ η γαλλική κυβέρνηση εκτιμά πως δημιουργεί τις προϋποθέσεις για βιώσιμη ειρήνη και οικονομική ανασυγκρότηση, κυρίως μέσω επενδύσεων στον τομέα του νικελίου, βασικού εξαγώγιμου προϊόντος της Νέας Καληδονίας.
Πρόκειται, όπως όλα δείχνουν, για μια πρωτοποριακή περίπτωση συνταγματικής συνύπαρξης – και ένα παράδειγμα διαχείρισης εθνοτικών και μετα-αποικιακών εντάσεων που ίσως εμπνεύσει και άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις με υπερπόντιες κτήσεις.
