Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν) ετοιμάζεται να εντείνει τη σύνδεση μεταξύ της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και της συμμόρφωσης των κρατών-μελών με τις αρχές του κράτους δικαίου, στέλνοντας ξεκάθαρο μήνυμα προς τις κυβερνήσεις που αποκλίνουν από τα θεσμικά πρότυπα της Ένωσης.
του Χρήστου Μυτιλινιού
Σύμφωνα με πληροφορίες του POLITICO, ο νέος πολυετής προϋπολογισμός για την περίοδο 2028–2034, ο οποίος αναμένεται να δημοσιευτεί σύντομα, θα προβλέπει γενικευμένη εφαρμογή αιρεσιμότητας για όλα τα κονδύλια της ΕΕ. Με απλά λόγια, όποια κυβέρνηση παραβιάζει το κράτος δικαίου, ενδέχεται να χάσει μέρος ή το σύνολο των ευρωπαϊκών επιχορηγήσεων.
Στο στόχαστρο η Ουγγαρία του Όρμπαν
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι εκείνη της Ουγγαρίας, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει δεχθεί επανειλημμένες επικρίσεις για την υπονόμευση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και τον περιορισμό της ελευθερίας των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Η κυβέρνηση Όρμπαν έχει ήδη στερηθεί 18 δισ. ευρώ σε κοινοτική χρηματοδότηση λόγω σχετικών παραβιάσεων, ενώ βρίσκεται υπό διαρκή έλεγχο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Ο ίδιος ο Βίκτορ Όρμπαν, με τεταμένες σχέσεις με τις Βρυξέλλες και προεκλογική ρητορική έντονα αντιευρωπαϊκή, δεν φαίνεται διατεθειμένος να κάνει πίσω. Ωστόσο, η ΕΕ επωφελείται από τις πολιτικές του αδυναμίες, καθώς σύμφωνα με ευρωπαίο διπλωμάτη, η Κομισιόν βλέπει «παράθυρο ευκαιρίας» για αυστηρότερη ρύθμιση, την ώρα που ο Όρμπαν υστερεί στις δημοσκοπήσεις έναντι του φιλοευρωπαϊκού συντηρητικού υποψηφίου Πέτερ Μαγκιάρ, ενόψει των εκλογών του 2026.
Μόνιμο εργαλείο ελέγχου και όχι ad hoc τιμωρία
Μέχρι σήμερα, μόνο ορισμένα τμήματα του κοινοτικού προϋπολογισμού ύψους 1,2 τρισεκατομμυρίων ευρώ συνδέονταν με την τήρηση του κράτους δικαίου. Το νέο σχέδιο της Επιτροπής προβλέπει οριζόντια εφαρμογή αιρεσιμότητας, με στόχο να αποτραπεί η μεταφορά κονδυλίων μεταξύ προγραμμάτων από τα κράτη-μέλη, ώστε να παρακάμπτονται οι όροι χρηματοδότησης.
Η πρόταση έρχεται με τη στήριξη αρκετών κρατών-μελών, που σε επίσημες εισηγήσεις τους προς την Επιτροπή, ζήτησαν ενίσχυση της σύνδεσης δημοσιονομικής πειθαρχίας και θεσμικής συμμόρφωσης. Αντιθέτως, η Ουγγαρία και η Σλοβακία, εξέφρασαν έντονη αντίθεση, καταγγέλλοντας ότι πρόκειται για εργαλείο πολιτικής πίεσης που υπερβαίνει τη θεσμική αρμοδιότητα της ΕΕ.
Επόμενα βήματα: διαπραγματεύσεις έως το 2027
Μετά τη δημοσίευση της πρότασης για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, τα κράτη-μέλη θα ξεκινήσουν επίπονες διαπραγματεύσεις, οι οποίες δεν αναμένεται να ολοκληρωθούν πριν το 2027. Αυτό σημαίνει ότι ο Βίκτορ Όρμπαν μπορεί να έχει αποχωρήσει από την εξουσία πριν τεθούν σε ισχύ οι νέοι κανόνες.
Στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δηλώνουν αισιόδοξα πως, αν υπάρξει πολιτική αλλαγή στην Ουγγαρία, μια νέα κυβέρνηση υπό τον Μαγκιάρ θα επαναφέρει τις θεσμικές σχέσεις με τις Βρυξέλλες και θα δρομολογήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την απελευθέρωση των δεσμευμένων κονδυλίων.
Σε κάθε περίπτωση, η πρόθεση της Κομισιόν είναι σαφής: η τήρηση του κράτους δικαίου δεν είναι προαιρετική, αλλά θεμελιώδης προϋπόθεση για τη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή οικογένεια – και οι χρηματοδοτήσεις στο εξής θα δίνονται με ανταλλάγματα θεσμικής υπευθυνότητας.
