Ο Ευτύχης Μπιτσάκης «έφυγε» από τη ζωή σε ηλικία 98 ετών, αφήνοντας πίσω του μια βαριά παρακαταθήκη ιδεών και αγώνων. Γεννημένος στον Κάδρο της Κρήτης, εντάχθηκε από νωρίς στην Εθνική Αντίσταση μέσα από τις γραμμές της ΕΠΟΝ. Το μετεμφυλιακό κράτος θα τον «τιμήσει» με καταδίκη σε θάνατο – που μετατράπηκε σε πολυετή φυλάκιση – αποδεικνύοντας πως η στράτευσή του δεν ήταν θεωρητική, αλλά βίωμα.
Ο ίδιος δεν έβλεπε τον κομμουνισμό ως «όνειρο» ή «ουτοπία». Συνήθιζε να λέει με πικρό χιούμορ: «Οράματα έβλεπε η γιαγιά μου». Για τον Μπιτσάκη, η κοινωνική χειραφέτηση προέκυπτε μέσα από τις ίδιες τις αντιφάσεις της υλικής πραγματικότητας.
Ο επιστήμονας και ο φιλόσοφος
Μετά την αποφυλάκισή του, σπούδασε Χημεία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε στο Παρίσι με Θεωρητική Φυσική και Φιλοσοφία. Δίδαξε στα Πανεπιστήμια Paris XI και Paris VIII, πριν επιστρέψει στην Ελλάδα ως ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και αργότερα ως Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, διδάσκοντας παράλληλα και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Ο Μπιτσάκης υπήρξε σπάνιο παράδειγμα στοχαστή που συνδύασε τη Φυσική και τη Φιλοσοφία, υπερασπιζόμενος τις κατακτήσεις της επιστήμης απέναντι σε ιδεαλιστικές παρερμηνείες. Επέμενε σε έναν κριτικό ορθολογισμό, πολεμώντας κάθε εκδοχή ανορθολογισμού και προτάσσοντας την ανάγκη για μια εγκόσμια ηθική που θα υπηρετεί την κοινωνική χειραφέτηση.
Πολιτική στράτευση και ρήξεις
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης υπήρξε πάντοτε στρατευμένος στο κομμουνιστικό κίνημα. Υπήρξε μέλος του ΚΚΕ μέχρι το 1989 και της Κεντρικής Επιτροπής του, από όπου αποχώρησε όταν διαφώνησε με την πορεία του κόμματος προς την ενσωμάτωση. Το δίλημμα το αποτύπωσε και στο εμβληματικό του βιβλίο «Ρήξη ή Ενσωμάτωση;».
Αργότερα συμμετείχε στο Νέο Αριστερό Ρεύμα (ΝΑΡ) και υποστήριξε πρωτοβουλίες διαλόγου και ενότητας στον χώρο της Αριστεράς. Δεν δίστασε ποτέ να συγκρουστεί, αλλά ούτε και να υιοθετήσει σεχταριστικές λογικές. Γι’ αυτό κέρδισε τον σεβασμό ακόμη και όσων διαφωνούσαν μαζί του.
Ο άνθρωπος των περιοδικών
Γνώριζε από νωρίς τη σημασία των πολιτικοθεωρητικών εντύπων. Πρωταγωνίστησε στα Σύγχρονα Θέματα, στη Διαλεκτική και για τρεις δεκαετίες στην Ουτοπία, συμβάλλοντας αποφασιστικά στον διάλογο ανάμεσα στους μαρξιστές και στη θεωρητική ανανέωση της Αριστεράς.
Πολυγραφότατος στοχαστής
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης υπήρξε πολυγραφότατος. Το έργο του εκτείνεται από τη Φυσική και τη Φιλοσοφία έως την πολιτική θεωρία και την ανάλυση της σύγχρονης κοινωνίας. Ανάμεσα στα δεκάδες βιβλία του ξεχωρίζουν:
- «Διαλεκτική και Νεότερη Φυσική»
- «Η φύση στη Διαλεκτική Φιλοσοφία»
- «Το Είναι και το Γίγνεσθαι»
- «Καρλ Μαρξ, ο Θεωρητικός του προλεταριάτου»
- «Ρήξη ή Ενσωμάτωση;»
- «Το αειθαλές δέντρο της γνώσης»
- «Ο Δαίμων του Αϊνστάιν»
- «Δρόμοι της Διαλεκτικής»
- «Η Ύλη και το Πνεύμα»
- «Οι θύελλες της προόδου»
- και το τελευταίο του έργο, «Για εγκόσμια ηθική» (2025).
Τα βιβλία του μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες και μελετήθηκαν διεθνώς, αποδεικνύοντας την εμβέλειά του πέρα από τα ελληνικά σύνορα.
Ιδέες ως υλική δύναμη
Ο Μπιτσάκης πίστευε ακράδαντα ότι οι ιδέες γίνονται υλική δύναμη όταν γίνονται κτήμα των μαζών. Αρθρογραφούσε διαρκώς, παρενέβαινε δημόσια και υπενθύμιζε πως ο μαρξισμός δεν είναι δόγμα, αλλά ζωντανή σκέψη, επικίνδυνη για την καθεστηκυία τάξη.
Είναι χαρακτηριστικό ότι αντιμετώπιζε τον μαρξισμό όχι ως «μουσειακή θεωρία», αλλά ως εργαλείο ανάλυσης και δράσης για τον 21ο αιώνα. Με πάθος και συνέπεια, συνέδεσε τη φιλοσοφία με την πολιτική πράξη, τη φυσική επιστήμη με τη μαρξιστική κριτική, την καθημερινότητα με τον ορίζοντα της κοινωνικής απελευθέρωσης.
Κληρονομιά
Ο θάνατος του Ευτύχη Μπιτσάκη αφήνει τεράστιο κενό στον χώρο των ιδεών, αλλά και μια παρακαταθήκη τεράστιας αξίας. Αγωνιστής, επιστήμονας, φιλόσοφος και διανοούμενος, υπήρξε μορφή που ένωνε θεωρία και πράξη.
Η μνήμη του θα μείνει ζωντανή μέσα από τα βιβλία του, τους μαθητές του, τις παρεμβάσεις του, τις συγκρούσεις του. Μα πάνω από όλα, θα μείνει ως ο άνθρωπος που επέμενε πως η κοινωνική χειραφέτηση δεν είναι «όνειρο», αλλά αντικειμενική δυνατότητα που γεννιέται από τις ίδιες τις αντιφάσεις της πραγματικότητας.
