Η Ελλάδα έχει δύο επίσημες γιορτές τον Σεπτέμβρη: την έναρξη της ΔΕΘ και τα γενέθλια του ΠΑΣΟΚ.
Στις 3 Σεπτεμβρίου 1974, ο Ανδρέας Παπανδρέου ίδρυσε το Κίνημα και έγραψε τέσσερις φράσεις που έμοιαζαν με επαναστατικό μανιφέστο αλλά ακούγονταν σαν ποιητικό σλόγκαν για μια χώρα που ήθελε επειγόντως να ερωτευτεί το μέλλον της:
Εθνική Ανεξαρτησία – Λαϊκή Κυριαρχία – Κοινωνική Απελευθέρωση – Δημοκρατία.
Γράφει ο Δημήτρης Δραγώγιας
Για τους τότε Έλληνες, αυτά δεν ήταν απλές λέξεις. Ήταν η υπόσχεση ότι το παιδί του αγρότη θα σπουδάσει, ότι ο εργάτης θα έχει φωνή, ότι η υγεία και η παιδεία δεν θα είναι προνόμιο των λίγων. Και, ναι, το ΠΑΣΟΚ πέτυχε πολλά:
- Δημιούργησε το ΕΣΥ και έδωσε σε χιλιάδες πολίτες πρόσβαση στην περίθαλψη.
- Άνοιξε τις πόρτες της ανώτατης εκπαίδευσης σε μια ολόκληρη γενιά.
- Έφερε κοινωνικά δικαιώματα και αναγνώριση σε ομάδες που μέχρι τότε ήταν στο περιθώριο.
- Έδωσε στην περιφέρεια δρόμους, υποδομές, φωνή.
Βεβαίως, δεν ήταν μόνο ευαγγέλιο. Μαζί με τα δικαιώματα ήρθε και ο πελατειακός καπιταλισμός της «ρεμούλας», μαζί με την κοινωνική απελευθέρωση ήρθε και η κουλτούρα του βολέματος. Το ΠΑΣΟΚ έγινε και ήλιος που φώτισε και κάφτρα που έκαψε.
Κι έπειτα, ο ήλιος αυτός μαράθηκε. Έγινε ανέκδοτο, έπεσε στα μονοψήφια, και τελικά αναστήθηκε με τη μορφή meme. Το 2025, οι νέοι δεν τραγουδούν «Αλλαγή»· κάνουν TikTok με τον ύμνο του ΠΑΣΟΚ σε remix και γελάνε με gifs του Παπανδρέου. Σαν να λέμε: από κόμμα εξουσίας, σε cult brand.
Αλλά ας κάνουμε το ερώτημα: αν εμφανιζόταν σήμερα ένα κόμμα και έλεγε με στόμφο «Εθνική Ανεξαρτησία – Λαϊκή Κυριαρχία – Κοινωνική Απελευθέρωση – Δημοκρατία», θα συγκινούσε κανέναν Gen Z που μετράει τη ζωή του σε followers, likes και μηνιαίο ενοίκιο; Ή θα το έβλεπε σαν caption κάτω από story με φίλτρο «Valencia»;
Ίσως, όμως, να μην είναι τόσο αστείο. Γιατί αν το σκεφτείς, τα τέσσερα αυτά ιδανικά είναι πιο επίκαιρα από ποτέ. Η «Εθνική Ανεξαρτησία» σήμερα σημαίνει ενεργειακή αυτονομία και ψηφιακή ασφάλεια. Η «Λαϊκή Κυριαρχία» σημαίνει να μην νιώθεις ότι αποφασίζουν για σένα οι αλγόριθμοι ή οι αγορές. Η «Κοινωνική Απελευθέρωση» σημαίνει δικαιώματα για τις νέες ταυτότητες, τις νέες φωνές, εκείνες που τότε δεν ακούγονταν καν. Και η «Δημοκρατία» σημαίνει να ξαναβρούμε τον τρόπο να μιλάμε χωρίς να σφαζόμαστε στα σχόλια του Facebook.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα συνθήματα γέρασαν. Το πρόβλημα είναι ότι τα αφήσαμε να γεράσουν. Αν τα ακούσει κανείς με TikTok αυτιά, ίσως να βγάλει ξανά νόημα: όχι ως λόγια μεγάλων συγκεντρώσεων στο Σύνταγμα, αλλά ως hashtags που έχουν ακόμα δύναμη.
Στα 51 χρόνια του, το ΠΑΣΟΚ μάς θυμίζει κάτι πολύ απλό: πως η πολιτική δεν είναι μόνο διαχείριση αριθμών, αλλά και γλώσσα που εμπνέει. Ο πράσινος ήλιος μπορεί να έγινε meme, αλλά το φως του ακόμα υπάρχει. Και ίσως αυτό είναι το καθήκον της δικής μας γενιάς: να βρούμε νέες λέξεις που να εμπνέουν όσο εκείνες οι τέσσερις του ’74. Γιατί, τελικά, η αληθινή «Αλλαγή» δεν είναι να κάνουμε repost το παρελθόν, αλλά να το μεταφράσουμε στο σήμερα.
