Πέρασε ένας χρόνος από τότε που ο Μάριο Ντράγκι παρουσίασε στις Βρυξέλλες την έκθεση–ορόσημο για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Ένα κείμενο που υιοθετήθηκε ως «οικονομικό δόγμα» από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και χαιρετίστηκε με ενθουσιασμό από τους ηγέτες των κρατών–μελών.
του Χρήστου Μυτιλινιού
Σήμερα, η αποτίμηση είναι σκληρή: μόλις το 11% των προτάσεων έχει εφαρμοστεί, ενώ οι κυβερνήσεις διστάζουν να προχωρήσουν στις επενδύσεις και τις μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται.
Ο ίδιος ο Ντράγκι, σε δραματικό τόνο, υπενθυμίζει: «Εγώ έκανα το καθήκον μου. Τώρα κάντε το δικό σας». Η φράση αυτή συνοψίζει την αγωνία ενός ανθρώπου που έχει ήδη σημαδέψει την ιστορία της ευρωζώνης με την αποφασιστική του στάση στη μεγάλη κρίση χρέους.
Οι καθυστερήσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συστήσει ειδική μονάδα παρακολούθησης για την υλοποίηση των συστάσεων, συγχωνεύοντας προγράμματα σε ένα νέο ταμείο 410 δισ. ευρώ. Ωστόσο, η πρόοδος είναι περιορισμένη. Οι μεγάλες χώρες προτάσσουν εθνικά συμφέροντα, αποφεύγουν να μοιραστούν πόρους με μικρότερα κράτη και μπλοκάρουν την ουσιαστική ενοποίηση στον τραπεζικό τομέα και στην ενέργεια.
Η ενεργειακή ένωση δεν έχει προχωρήσει, καθώς χώρες με φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια φοβούνται ότι θα επιβαρυνθούν από τη διασύνδεση με πιο ακριβές αγορές. Η τραπεζική ένωση παραμένει στάσιμη, με τις κυβερνήσεις να απορρίπτουν τη μεταφορά κεφαλαίων πέραν των εθνικών συνόρων. Το κοινό χρέος εξακολουθεί να συναντά αντιστάσεις από τους «φειδωλούς» του Βορρά.
«Βιαστείτε» λέει ο Ντράγκι
Τον Αύγουστο, ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ προειδοποίησε ότι οι επενδύσεις πρέπει να γίνουν τώρα, «πριν οι συνθήκες καταστούν μη βιώσιμες». Το μήνυμά του είναι σαφές: η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια του χρόνου. Η αδράνεια οδηγεί σε παρακμή, σε απώλεια ανταγωνιστικότητας και τελικά σε υποχώρηση της γεωπολιτικής ισχύος της ΕΕ.
Δεν είναι η πρώτη φορά που μιλά με τέτοια δραματικότητα. Από την παρουσίαση της έκθεσης είχε μιλήσει για την «αργή αγωνία της ευρωπαϊκής παρακμής», προειδοποιώντας ότι χωρίς βαθιές αλλαγές η ήπειρος κινδυνεύει να μείνει πίσω έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας.
Οι αντιδράσεις των ηγετών
Όταν η έκθεση παρουσιάστηκε, όλοι οι μεγάλοι Ευρωπαίοι ηγέτες δήλωσαν σύμφωνοι. Ο Μακρόν μίλησε για ανάγκη «βιασύνης». Ο Σάντσεθ προειδοποίησε για τον «κίνδυνο οπισθοδρόμησης στην τεχνολογία αιχμής». Ο τότε υποψήφιος καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υιοθέτησε ακόμα και τη φράση–σύμβολο του Ντράγκι, λέγοντας ότι η Γερμανία θα κάνει «ό,τι χρειαστεί» για την ενίσχυση της άμυνάς της. Ένα χρόνο αργότερα, η πραγματικότητα δείχνει ότι οι καλές προθέσεις δεν μετουσιώθηκαν σε πράξη.
Το εμπόδιο των εθνικών συμφερόντων
Στην ενέργεια, ορισμένα κράτη αρνούνται να μοιραστούν φθηνότερη παραγωγή με γείτονες, για να μη δουν τις τιμές τους να αυξάνονται. Στην άμυνα, οι προσπάθειες για κοινές προμήθειες συναντούν εθνικές επιφυλάξεις. Στον τραπεζικό τομέα, κάθε κυβέρνηση θέλει να διατηρήσει τον έλεγχο των δικών της ιδρυμάτων.
Η εικόνα είναι αυτή ενός μωσαϊκού συμφερόντων που συγκρούεται με την ανάγκη συλλογικής δράσης. Ο Ντράγκι, με τη βαρύτητα του λόγου του, επιμένει στην έννοια της «συλλογικής κυριαρχίας»: η Ευρώπη είναι ισχυρότερη ως μπλοκ, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται απώλεια μέρους της εθνικής αυτονομίας.
Το αμερικανικό «ξύπνημα»
Η στάση των ΗΠΑ προστέθηκε ως καταλύτης στις προειδοποιήσεις Ντράγκι. Ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε δασμούς και πίεσε για αυξημένες αμυντικές δαπάνες ανέδειξε τα όρια της ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής ισχύος. «Ήταν ένα πολύ σκληρό ξύπνημα», σχολίασε ο ίδιος.
Για τον Ντράγκι, η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να εξαρτάται απόλυτα από εξωτερικούς συμμάχους. Η βιομηχανική πολιτική, η ενεργειακή ασφάλεια και η στρατηγική άμυνα πρέπει να οικοδομηθούν με ευρωπαϊκούς πόρους και αποφάσεις.
Η σκληρή διαπίστωση
Στις πιο πρόσφατες παρεμβάσεις του, ο Ντράγκι κατέστησε σαφές ότι το παράθυρο ευκαιρίας κλείνει. «Για χρόνια, η ΕΕ πίστευε ότι το μέγεθός της αρκεί για να της δώσει ισχύ στις διεθνείς σχέσεις. Φέτος, αυτή η ψευδαίσθηση εξαφανίστηκε», τόνισε.
Πρόκειται για μια δραματική διαπίστωση, που συνοψίζει την αγωνία ενός από τους σημαντικότερους τεχνοκράτες της γενιάς του: ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει το τρένο του 21ου αιώνα, αν οι ηγέτες της δεν κινηθούν αποφασιστικά.
