Το ελληνικό φορολογικό σύστημα συνεχίζει να «πατά» με οδυνηρό τρόπο πάνω στην κατανάλωση, μετατρέποντας τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) σε βασικό αιμοδότη των δημοσίων εσόδων. Παρά τις διεθνείς συγκρίσεις που αναδεικνύουν τις στρεβλώσεις του συστήματος, οι αριθμοί αποκαλύπτουν ότι η επιβάρυνση έχει εκτοξευθεί την τελευταία πενταετία, επιβαρύνοντας κυρίως τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Εκρηκτική αύξηση εσόδων από ΦΠΑ μέσα σε πέντε χρόνια
Σύμφωνα με τα στοιχεία των κρατικών προϋπολογισμών, από το 2020 έως σήμερα τα έσοδα από έμμεσους φόρους έχουν αυξηθεί κατά 14 δισ. ευρώ — από 24,2 δισ. το 2020 αναμένεται να ξεπεράσουν τα 38 δισ. το 2025.
Πρόκειται για αύξηση που δεν οφείλεται σε φορολογική μεταρρύθμιση υπέρ της δικαιοσύνης, αλλά σε τρεις βασικούς παράγοντες:
- Τον πληθωρισμό και την ακρίβεια, που εκτόξευσαν τις τιμές και άρα τον εισπραττόμενο ΦΠΑ.
- Την τουριστική έκρηξη, που αύξησε την κατανάλωση σε κλάδους υψηλής φορολογικής απόδοσης.
- Την ενίσχυση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, που περιόρισε τη φοροδιαφυγή.
Αντίθετα, οι άμεσοι φόροι — που αποτελούν πιο δίκαιη και προοδευτική μορφή φορολόγησης — αυξήθηκαν μεν κατά περίπου 12 δισ., αλλά παραμένουν λιγότεροι σε απόλυτο μέγεθος.
Η Ελλάδα στην κορυφή των έμμεσων φόρων στην Ευρώπη
Η εικόνα γίνεται ακόμα πιο χαρακτηριστική όταν συγκριθεί με την υπόλοιπη Ευρώπη:
- Η Ελλάδα βρίσκεται 4η στην Ε.Ε. σε έσοδα από έμμεσους φόρους ως ποσοστό του ΑΕΠ (17,3%),
- Οι φόροι κατανάλωσης (ΦΠΑ και ειδικοί φόροι) αντιστοιχούν στο 44,4% των συνολικών φορολογικών εσόδων, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 33,2%.
Στη Γερμανία και τη Γαλλία, η φορολογική επιβάρυνση μετατοπίζεται στην εργασία και το εισόδημα, ενώ στις σκανδιναβικές χώρες η υψηλή έμμεση φορολογία αντισταθμίζεται από γενναιόδωρα κοινωνικά κράτη.
Στην Ελλάδα, όμως, ο ΦΠΑ λειτουργεί τιμωρητικά για τα νοικοκυριά, χωρίς ουσιαστικό κοινωνικό αντίβαρο.
Σύστημα δύο ταχυτήτων: οι πολλοί πληρώνουν, οι λίγοι ωφελούνται
Ενώ σε χώρες όπως η Ιρλανδία εφαρμόζονται υπερμειωμένοι συντελεστές για βασικά αγαθά (9% ή και 0%) προστατεύοντας τα πιο ευάλωτα στρώματα, στην Ελλάδα η ευρεία εφαρμογή μειωμένου συντελεστή 13% δεν αρκεί για να απορροφήσει τα κύματα ακρίβειας.
Η κυβέρνηση εξακολουθεί να επιλέγει τη φορολόγηση της κατανάλωσης αντί της πραγματικής φορολογικής δικαιοσύνης, αφήνοντας τα μεγάλα εισοδήματα και τον πλούτο να συμμετέχουν λιγότερο στην προσπάθεια.
Το αποτέλεσμα είναι ένα φορολογικό μείγμα άνισο, αναχρονιστικό και κοινωνικά άδικο, που πριμοδοτεί τα δημόσια έσοδα μέσω της καθημερινότητας των πολιτών.
