Μια νέα ευρωπαϊκή οδηγία για τη φορολόγηση των τσιγάρων και των καπνικών προϊόντων ανοίγει τον δρόμο για δραματικές αλλαγές στην ελληνική αγορά, όμως η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το ζήτημα με προχειρότητα και χωρίς σοβαρό σχεδιασμό. Οι αυξήσεις που προτείνονται αναμένεται να φουσκώσουν την τιμή του πακέτου σε πρωτοφανή επίπεδα — από τα 4,17 ευρώ έως και τα 28 ευρώ, ανάλογα με το σενάριο.
Οικονομικός αυτοτραυματισμός
Η υπερβολική φορολογική επιβάρυνση δεν είναι χωρίς συνέπειες. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για απώλειες εσόδων από 300 εκατ. έως και 2 δισ. ευρώ ετησίως, καθώς η ζήτηση για νόμιμα τσιγάρα θα καταρρεύσει και το λαθρεμπόριο θα εκτιναχθεί. Παρά τις προειδοποιήσεις, η κυβέρνηση φαίνεται να κινείται με λογική «φόρου και τιμωρίας» αντί για στοχευμένη πολιτική.
Το αποτέλεσμα θα είναι κατάρρευση της εγχώριας καπνοβιομηχανίας, απώλειες θέσεων εργασίας και ενίσχυση των παράνομων δικτύων διακίνησης καπνικών προϊόντων, που θα βρουν πρόσφορο έδαφος σε μια αγορά αποδιαρθρωμένη από την ίδια την κρατική πολιτική.
Δημόσια υγεία ή δημοσιονομικό φιάσκο;
Η κυβέρνηση επικαλείται τη δημόσια υγεία ως βασικό επιχείρημα για την αύξηση των φόρων. Ωστόσο, η πρακτική εμπειρία δείχνει ότι όταν οι τιμές εκτοξεύονται, οι καπνιστές δεν σταματούν απαραίτητα το κάπνισμα· στρέφονται προς φθηνότερα και αμφιβόλου ποιότητας προϊόντα, πολλές φορές λαθραία, που δεν υπόκεινται σε κανέναν έλεγχο ή ρύθμιση.
Έτσι, το μέτρο ούτε βελτιώνει τη δημόσια υγεία, ούτε αυξάνει τα φορολογικά έσοδα. Αντίθετα, διαλύει τη νόμιμη αγορά, ενισχύει τη φοροδιαφυγή και στερεί από το κράτος πολύτιμους πόρους.
Απώλεια κυριαρχίας και θεσμικό κενό
Πέρα από τα οικονομικά, η νέα οδηγία ανοίγει και θεσμικά ζητήματα. Προβλέπει ότι μέρος των φόρων θα πηγαίνει απευθείας στα ευρωπαϊκά ταμεία, μειώνοντας την εθνική φορολογική κυριαρχία. Δηλαδή, η Ελλάδα θα επιβαρύνει τους πολίτες της με φόρους, αλλά δεν θα εισπράττει πλήρως τα έσοδα.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση δεν έχει παρουσιάσει κανένα συγκεκριμένο σχέδιο για το πώς θα καλύψει την τρύπα που θα δημιουργηθεί από την κατάρρευση της νόμιμης κατανάλωσης. Δεν υπάρχει πλάνο για στήριξη των ελεγκτικών μηχανισμών, ούτε για αντιστάθμιση των απωλειών εσόδων.
Τι θα όφειλε να κάνει — και δεν κάνει
- Αναστολή της εφαρμογής μέχρι να υπάρξει πλήρης μελέτη των οικονομικών και υγειονομικών συνεπειών.
- Φορολογικά κίνητρα για την προστασία της εγχώριας παραγωγής, ώστε η χώρα να μη μετατραπεί σε αποκλειστικό εισαγωγέα.
- Ενίσχυση των ελέγχων στο λαθρεμπόριο και ουσιαστική στήριξη των αρμόδιων υπηρεσιών.
- Δημόσια διαβούλευση και ενημέρωση, ώστε να υπάρξει ισορροπημένη πολιτική που να προστατεύει τη δημόσια υγεία χωρίς να καταστρέφει την οικονομία.
Αν η κυβέρνηση συνεχίσει σε αυτόν τον δρόμο, κινδυνεύει να πυροδοτήσει ένα τριπλό πλήγμα: να αφανίσει τη νόμιμη αγορά, να ενισχύσει το οργανωμένο λαθρεμπόριο και να χάσει δισεκατομμύρια ευρώ εσόδων, κρύβοντας πίσω από τον μανδύα της «υγειονομικής πολιτικής» μια επικίνδυνα άστοχη φορολογική στρατηγική.
