Έντονη ανησυχία επικρατεί στον χώρο της ανθρωπιστικής βοήθειας και των μέσων ενημέρωσης, καθώς πληθαίνουν οι καταγγελίες ότι οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένων κορυφαίων ΜΚΟ, χρησιμοποιούν εικόνες ακραίας φτώχειας και βίας, οι οποίες έχουν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ), στις καμπάνιες τους. Ειδικοί κάνουν λόγο για «πορνογραφία της φτώχειας», τονίζοντας τον κίνδυνο διαιώνισης επιβλαβών στερεοτύπων.
Η χρήση φωτογραφιών που παράγονται από ΑΙ έχει γίνει μια ολοένα και πιο δημοφιλής και οικονομικά συμφέρουσα λύση για εταιρείες και καμπάνιες παγκοσμίως, αντικαθιστώντας τις δαπανηρές και χρονοβόρες πραγματικές φωτογραφίσεις. Ωστόσο, η πρακτική αυτή εγείρει σοβαρά ηθικά ζητήματα σχετικά με τον τρόπο που αυτές οι εικόνες διαμορφώνουν τις αντιλήψεις του κοινού για τη φτώχεια και τις αναπτυσσόμενες χώρες.
«Χρησιμοποιούνται παντού», δήλωσε στον Guardian ο Νόα Άρνολντ, από την ελβετική οργάνωση Fairpicture, η οποία προωθεί την ηθική χρήση εικόνων. Ο ίδιος επισημαίνει την ευρεία διάδοση αυτών των εικόνων, οι οποίες συχνά αναπαράγουν στερεοτυπικές οπτικές.
Ο Αρσένι Αλενίτσεβ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Τροπικής Ιατρικής στην Αμβέρσα, ο οποίος μελετά την παραγωγή εικόνων παγκόσμιας υγείας, σημείωσε ότι οι εικόνες ΑΙ «αναπαράγουν τη λεγόμενη “γραμματική” της φτώχειας – παιδιά με άδεια πιάτα, άγονη γη και εν γένει στερεοτυπικές οπτικές».
Στη συλλογή του Αλενίτσεβ, εικόνες που έχουν χρησιμοποιηθεί σε διεθνείς καμπάνιες διαιωνίζουν στερεότυπα, απεικονίζοντας παιδιά τριτοκοσμικών χωρών σε λασπωμένα νερά ή ένα δακρυσμένο κορίτσι από την Αφρική να φορά νυφικό.
Ο όρος «πορνογραφία της φτώχειας» χρησιμοποιήθηκε και σε άρθρο γνώμης στο επιστημονικό περιοδικό Lancet Global Health, υπογραμμίζοντας την αυξανόμενη ανησυχία για τη χρήση εικόνων που «απογυμνώνουν» την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Ένας βασικός παράγοντας που οδηγεί στη χρήση του ΑΙ είναι το κόστος. «Είναι απολύτως σαφές ότι διάφοροι οργανισμοί αρχίζουν να εξετάζουν τις εικόνες ΑΙ αντί για πραγματικές φωτογραφίες, επειδή είναι φθηνές και δεν χρειάζεται να ασχοληθείς με τα δικαιώματα», εξηγεί ο Αλενίτσεβ. Μάλιστα, υποστηρίζει ότι οι περικοπές χρηματοδότησης από τις ΗΠΑ στους προϋπολογισμούς των ΜΚΟ έχουν αυξήσει τη ζήτηση για παραγμένες από ΑΙ εικόνες.
Η χρήση εικόνων ΑΙ δεν είναι θεωρητική. Το 2023, το ολλανδικό παράρτημα της Plan International χρησιμοποίησε εικόνες ΑΙ για εκστρατεία κατά των παιδικών γάμων, παρουσιάζοντας σκηνές όπως ένα κορίτσι με μαυρισμένο μάτι και μια έγκυο έφηβη. Επιπλέον, το 2024, ο ΟΗΕ δημοσίευσε στο YouTube βίντεο με «αναπαραστάσεις» σεξουαλικής βίας σε εμπόλεμες ζώνες, δημιουργημένες με ΑΙ, συμπεριλαμβανομένης και μιας μαρτυρίας-ΑΙ από γυναίκα από το Μπουρούντι.
«Είναι τόσο φυλετικά φορτισμένες. Δεν θα έπρεπε ποτέ να επιτρέπεται να δημοσιεύονται γιατί συνιστούν τα χειρότερα στερεότυπα για την Αφρική, ή την Ινδία, ή όποια χώρα θέλετε», τονίζει ο Αλενίτσεβ.
Εν τω μεταξύ, εικόνες ΑΙ που αναπαριστούν τη φτώχεια εμφανίζονται πλέον κατά δεκάδες σε δημοφιλείς ιστοσελίδες stock φωτογραφιών, όπως το Adobe Stock Photos και το Freepik, απαντώντας σε αναζητήσεις όπως «φτώχεια». Εκπρόσωπος της Freepik αναγνώρισε στον Guardian την προσπάθεια για περιορισμό προκαταλήψεων σε άλλα μέρη της βιβλιοθήκης τους, αλλά παραδέχτηκε τα όρια: «Είναι σαν να προσπαθείς να στεγνώσεις τον ωκεανό. Αν οι πελάτες παγκοσμίως θέλουν τις εικόνες με έναν συγκεκριμένο τρόπο, δεν μπορεί κανείς να κάνει τίποτα.»
Η συζήτηση παραμένει ανοιχτή, με τους ειδικούς να καλούν τις ΜΚΟ να επανεξετάσουν τις επικοινωνιακές τους στρατηγικές και να δώσουν προτεραιότητα στην ηθική και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων έναντι της οικονομικής ευκολίας.
Διαβάστε επίσης:
Χαμενεΐ σε Τραμπ: Όνειρο ότι καταστρέψατε την πυρηνική βιομηχανία του Ιράν
Instagram: «Στοχοποιεί» έφηβους με ψυχολογικές ευπάθειες
Γάζα: Επιχείρηση «Σώστε τη Συμφωνία» για Κουσνέρ και Γουίτκοφ
