ΕΚΘΕΣΗ
Ημερομηνία 16 Νοεμβρίου
Θέμα: Αμερικανικό σχέδιο ψηφίσματος για διεθνή δύναμη σταθεροποίησης στη Γάζα – ρωσική αντιπρόταση, διπλωματικές ισορροπίες και κατάσταση επί του πεδίου.
Πλαίσιο και αντικείμενο
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ καλείται τη Δευτέρα το απόγευμα (ώρα Νέας Υόρκης) να ψηφίσει επί σχεδίου ψηφίσματος που υπέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, με ευρεία διεθνή, ισλαμική και αραβική υποστήριξη, για την υιοθέτηση του αμερικανικού «οδικού χάρτη» του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τη Γάζα. Το κείμενο επιδιώκει:
• να δώσει εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας στο σχέδιο Τραμπ,
• να εξασφαλίσει νομική βάση για μια Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης (International Stabilization Force – ISF),
• να θεσπίσει ένα «Συμβούλιο Ειρήνης» (Board/Συμβούλιο Peace) ως μεταβατική διοικητική αρχή.
Παράλληλα, η Ρωσία έχει κυκλοφορήσει αντι-σχέδιο ψηφίσματος, το οποίο:
• ζητεί από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ να παρουσιάσει επιλογές για ανάπτυξη διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης,
• δεν αναφέρεται στο «Συμβούλιο Ειρήνης» υπό αμερικανική αιγίδα,
• δίνει έμφαση στη λύση δύο κρατών και στην απαγόρευση δημογραφικών/εδαφικών αλλαγών στη Γάζα.
Το ενδεχόμενο ρωσικού βέτο και η στάση της Κίνας δημιουργούν κίνδυνο διπλωματικού αδιεξόδου.
Το αμερικανικό σχέδιο ψηφίσματος και ο «οδικός χάρτης Τραμπ»
2.1 Περιεχόμενο και στόχοι
Σύμφωνα με το κείμενο που έχει διανεμηθεί στα μέλη, το αμερικανικό σχέδιο:
• Επικυρώνει το «ολοκληρωμένο σχέδιο» του Προέδρου Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, το οποίο απαρτίζεται από 20 σημεία.
• Χαιρετίζει τη σύσταση ενός «Συμβουλίου Ειρήνης» ως μεταβατικής διοίκησης με διεθνή νομική προσωπικότητα, επιφορτισμένης με:
• τον συντονισμό της χρηματοδότησης για την ανοικοδόμηση,
• τη διαχείριση βασικών δημόσιων υπηρεσιών στη Γάζα,
• τη συνεργασία με την Παλαιστινιακή Αρχή (ΠΑ) μέχρι την ολοκλήρωση προγράμματος μεταρρυθμίσεων.
• Παραπέμπει ρητά στο ειρηνευτικό σχέδιο Τραμπ του 2020 και σε κοινές σαουδο-γαλλικές προτάσεις ως αναφορά για τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
• Τονίζει ότι, μετά από «πιστή εφαρμογή» του προγράμματος μεταρρυθμίσεων της ΠΑ και πρόοδο στην ανασυγκρότηση, «οι συνθήκες μπορεί να είναι ώριμες για αξιόπιστη πορεία προς παλαιστινιακή αυτοδιάθεση και κρατική υπόσταση», προωθώντας διάλογο Ισραήλ–Παλαιστινίων για πολιτικό ορίζοντα ειρηνικής συνύπαρξης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η παράγραφος 7, η οποία καλεί σε συνεργασία με το Συμβούλιο Ειρήνης για τη δημιουργία προσωρινής διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης στη Γάζα:
• υπό ενιαία διοίκηση αποδεκτή από το Συμβούλιο Ειρήνης,
• με συνεισφορές από συμμετέχοντα κράτη,
• σε στενό συντονισμό με Αίγυπτο και Ισραήλ,
• με εντολή που περιλαμβάνει:
• παρακολούθηση συνόρων,
• παροχή ασφάλειας,
• αποστρατιωτικοποίηση και αφοπλισμό της Λωρίδας της Γάζας.
2.2 Θέσεις ΗΠΑ και συμμάχων
• Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, χαρακτήρισε το σχέδιο εκεχειρίας του Τραμπ «τον καλύτερο δρόμο για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή», υποστηρίζοντας ότι το ψήφισμα θα επιτρέψει τη μετάβαση στη δεύτερη φάση του σχεδίου.
• Ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ, Μάικ Βαλτς, σε άρθρο του στην Washington Post, υποστήριξε ότι η αντίθεση στο ψήφισμα ισοδυναμεί με «στήριξη της συνέχισης της κυριαρχίας της Χαμάς ή επιστροφή στον πόλεμο», παρουσιάζοντας τη Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης ως εγγύηση ασφάλειας και το Συμβούλιο Ειρήνης ως «τεχνοκρατικό» εργαλείο διαχείρισης της Γάζας.
• Η Μόνιμη Αντιπροσωπεία του ΗΒ στον ΟΗΕ στήριξε το σχέδιο, ζητώντας «συνεργασία για την εφαρμογή» του, ενώ ταυτόχρονα επανέλαβε ότι ο τελικός στόχος παραμένει «δίκαιη και διαρκής ειρήνη, στη βάση λύσης δύο κρατών».
Ρωσική αντιπρόταση και στάση άλλων μελών
3.1 Ρωσικό σχέδιο ψηφίσματος
Η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ρωσίας παρουσίασε σχέδιο επτά παραγράφων, το οποίο:
• «χαιρετίζει» τις πρωτοβουλίες που οδήγησαν σε κατάπαυση του πυρός και απελευθέρωση ομήρων,
• καλεί τον Γενικό Γραμματέα να υποβάλει επείγουσα έκθεση με επιλογές για ανάπτυξη διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης στη Γάζα,
• απορρίπτει κάθε προσπάθεια δημογραφικής ή εδαφικής αλλαγής στη Γάζα,
• επαναβεβαιώνει την «ακλόνητη δέσμευση» στη λύση δύο κρατών, με Ισραήλ και Παλαιστίνη ως δημοκρατικά κράτη που ζουν ειρηνικά εντός ασφαλών και αναγνωρισμένων συνόρων,
• υπογραμμίζει την ενότητα και εδαφική συνέχεια Γάζας–Δυτικής Όχθης υπό την Παλαιστινιακή Αρχή.
Η ρωσική αντιπροσωπεία υποστηρίζει ότι το Συμβούλιο πρέπει να «ανακτήσει νόμιμο ρόλο και εργαλεία λογοδοσίας», ότι το αμερικανικό κείμενο δεν κατοχυρώνει επαρκώς τις αρχές της λύσης δύο κρατών και ότι το ρωσικό κείμενο αποσκοπεί στην «εναρμόνιση» της αμερικανικής προσέγγισης με τα προηγούμενα ψηφίσματα του ΣΑ.
3.2 Κίνα, Γαλλία, Αλγερία και άλλοι
• Η Κίνα έχει διαμηνύσει σε διπλωμάτες ότι η θέση της «ευθυγραμμίζεται με τη Ρωσία», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο βέτο αλλά και πιθανής αποχής.
• Η Γαλλία και η Αλγερία ζήτησαν ρητή αναφορά στην ίδρυση παλαιστινιακού κράτους και σαφή καθορισμό του ρόλου της Παλαιστινιακής Αρχής στη μεταβατική διοίκηση της Γάζας.
• Η Κίνα φέρεται να επιθυμεί την πλήρη αποσύνδεση του κειμένου από το «σχέδιο Τραμπ», ζητώντας γενικότερο πολιτικό πλαίσιο και όχι αναφορά σε συγκεκριμένη αμερικανική πρωτοβουλία.
Παρά τις αντιρρήσεις, διπλωματικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι το αμερικανικό σχέδιο είναι πιθανό να εξασφαλίσει τουλάχιστον τις απαιτούμενες 9 ψήφους υπέρ, με ανοιχτό το αν Ρωσία και Κίνα θα χρησιμοποιήσουν βέτο ή θα επιλέξουν αποχή.
Κατάσταση στη Γάζα μετά την εκεχειρία (10 Οκτωβρίου 2025)
4.1 Ανθρωπιστική και κοινωνικοοικονομική κρίση
Παρά την κατάπαυση του πυρός, η Γάζα βιώνει έναν «πόλεμο πολλαπλών μορφών», όπως καταδεικνύουν μαρτυρίες κατοίκων:
• Νερό και υγιεινή: Συνεχιζόμενες κρίσεις πόσιμου νερού και νερού χρήσης, με σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία (δερματικές παθήσεις, λοιμώξεις κ.ά.).
• Επισιτιστική ασφάλεια: Αν και ορισμένα προϊόντα (πουλερικά, κρέας, λαχανικά, ακόμη και σοκολάτα) έχουν επιστρέψει στην αγορά, οι τιμές είναι απαγορευτικές για τη μεγάλη πλειονότητα των πολιτών.
• Εισόδημα και ανεργία: Η διάκριση μεταξύ «εργαζομένων» και «ανέργων» έχει σχεδόν εκλείψει, καθώς η καταστροφή της οικονομικής δραστηριότητας καθιστά αδύνατη την κάλυψη ακόμη και των βασικών αναγκών.
Καταγγελίες πολιτών αναφέρουν ότι η de facto κυβέρνηση της Χαμάς έχει επανενεργοποιήσει φόρους σε ορισμένα αγαθά (π.χ. τσιγάρα, κατεψυγμένα προϊόντα), ωθώντας περαιτέρω τις τιμές προς τα πάνω. Η κυβέρνηση το αρνείται, αλλά έμποροι επιβεβαιώνουν την ύπαρξη πρόσθετων επιβαρύνσεων.
4.2 Ρόλος UNRWA και άλλων οργανισμών
Παρά τις ισραηλινές πιέσεις και νομικούς περιορισμούς, η UNRWA παραμένει κεντρικός πάροχος ανθρωπιστικής βοήθειας και βασικών υπηρεσιών (υγεία, εκπαίδευση, ύδρευση, αποχέτευση).
• Περίπου 12.000 Παλαιστίνιοι υπάλληλοι της UNRWA στη Γάζα εξακολουθούν να παρέχουν υποστήριξη σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
• Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, 1 στα 10 παιδιά κάτω των 5 ετών που εξετάζονται στις κλινικές της UNRWA εμφανίζουν σημάδια υποσιτισμού, γεγονός που αντανακλά επιδείνωση των συνθηκών παρά την εκεχειρία.
• Ο Επίτροπος Λαζαρίνι έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι οι νομικοί/πολιτικοί περιορισμοί στις επιχειρήσεις της UNRWA «υπονομεύουν» τη δυνατότητα σταθεροποίησης και ανοικοδόμησης της Γάζας.
Ανοικοδόμηση, ασφάλεια και διακυβέρνηση
5.1 Ανοικοδόμηση υπό όρους
Η καταστροφή εκτιμάται ότι αφορά άνω του 80% των κατοικιών και κτιρίων. Η ανοικοδόμηση:
• συνδέεται από το Ισραήλ με πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς και παραίτηση της από την κυριαρχία στη Λωρίδα,
• αντιμετωπίζεται από τους Παλαιστινίους ως υπαρξιακό ζήτημα επιβίωσης.
Πληροφορίες που διακινούνται σε ισραηλινά ΜΜΕ αναφέρουν ότι η ανασυγκρότηση δυτικά της «κίτρινης γραμμής» δεν θα ξεκινήσει πριν τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς, στοιχείο που ενισχύει την αίσθηση εκβιασμού μεταξύ των κατοίκων.
5.2 Ασφάλεια και εσωτερική τάξη
• Καταγράφονται σοβαρά κρούσματα ποινικής ανομίας (κλοπές, ένοπλες επιθέσεις, επιθέσεις σε ανθρωπιστικές αποστολές).
• Οι δυνάμεις ασφαλείας της Χαμάς προσπαθούν να ανασυγκροτηθούν, αλλά σύμφωνα με μαρτυρίες δεν ελέγχουν πλήρως την κατάσταση, ενώ εμφανίζονται και ανταγωνιστικές ένοπλες ομάδες με αμφίβολη σχέση με το Ισραήλ.
• Η ανησυχία για στοχευμένες δολοφονίες, αντίποινα και αυθαίρετες συλλήψεις εντείνει το αίσθημα ανασφάλειας.
Πολλοί κάτοικοι εκφράζουν την επιθυμία για επιστροφή της Παλαιστινιακής Αρχής ως ενιαίου φορέα διακυβέρνησης, με ενιαίο νόμο και θεσμούς, και όχι ανακύκλωση των υφιστάμενων κατακερματισμένων δομών εξουσίας.
Διεθνής δύναμη σταθεροποίησης: προοπτικές και ανησυχίες
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν ψήφισμα που θα επιτρέπει τον σχηματισμό διεθνούς δύναμης για τη Γάζα, με ορίζοντα έως το τέλος του 2027, ως βασικό βραχίονα υλοποίησης του σχεδίου Τραμπ.
Ωστόσο:
• Σημαντικός αριθμός αραβικών και ισλαμικών κρατών εμφανίζονται διχασμένα ως προς τη συμμετοχή, ιδίως αν ο ρόλος της δύναμης εκληφθεί ως «δύναμη επιβολής» και όχι ως ουδέτερη αποστολή παρακολούθησης κατάπαυσης του πυρός.
• Η Χαμάς και άλλες παλαιστινιακές παρατάξεις ζητούν σαφή προσδιορισμό της εντολής, εκφράζοντας φόβους ότι η δύναμη μπορεί:
• να παγιώσει μακροπρόθεσμη παρουσία ξένων στρατευμάτων,
• να επιτρέψει συνέχιση ισραηλινής στρατιωτικής παρουσίας εντός της Λωρίδας,
• να λειτουργήσει ως εργαλείο αφοπλισμού της «αντίστασης» χωρίς αντίστοιχες εγγυήσεις για παλαιστινιακή κυριαρχία.
Σε επίπεδο κοινωνίας, πολλοί κάτοικοι φοβούνται ότι μια διεθνής δύναμη χωρίς σαφείς εγγυήσεις για:
• αποχώρηση Ισραήλ,
• σεβασμό της παλαιστινιακής κυριαρχίας,
• προστασία της καθημερινής ζωής και των δικαιωμάτων τους,
θα αποτελεί παράγοντα νέας αστάθειας και όχι λύση.
Συμπεράσματα – Βασικές διαπιστώσεις
1. Το αμερικανικό σχέδιο επιδιώκει να θεσμοθετήσει το «σχέδιο Τραμπ» ως διεθνή νόμο μέσω ψηφίσματος του ΣΑ, συνδέοντας την ασφάλεια, τον αφοπλισμό και την ανοικοδόμηση με μια ισχυρή διεθνή διοίκηση (Συμβούλιο Ειρήνης + ISF).
2. Η ρωσική αντιπρόταση επιχειρεί να επαναφέρει το επίκεντρο στη λύση δύο κρατών, στον κεντρικό ρόλο του ΓΓ/ΟΗΕ και στην αποτροπή εδαφικών/δημογραφικών αλλαγών, χωρίς να εγκλωβίζεται στη λογική ενός συγκεκριμένου εθνικού (αμερικανικού) σχεδίου.
3. Το ενδεχόμενο διπλού ψηφίσματος (ΗΠΑ–Ρωσία) και διασταυρούμενων βέτο δημιουργεί κίνδυνο παρατεταμένου θεσμικού αδιεξόδου, την ώρα που η κατάσταση στη Γάζα παραμένει ανθρωπιστικά κρίσιμη.
4. Στο εσωτερικό της Γάζας, η μετάβαση από τον «θερμό πόλεμο» σε ένα καθεστώς χρόνιας επισφάλειας, φτώχειας και ανομίας επιβαρύνει δραστικά την κοινωνική συνοχή και υπονομεύει τη νομιμοποίηση όλων των εμπλεκομένων δομών εξουσίας (Χαμάς, Ισραήλ, διεθνείς οργανισμοί).
5. Η UNRWA και άλλοι διεθνείς φορείς παραμένουν αναντικατάστατοι για την εξασφάλιση βασικών υπηρεσιών, αλλά λειτουργούν υπό αυστηρούς περιορισμούς, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη βιωσιμότητα οποιουδήποτε πολιτικού σχεδίου.
6. Η απουσία σαφούς και αποδεκτής από όλους λύσης για:
• τον αφοπλισμό της Χαμάς,
• τον ρόλο της Παλαιστινιακής Αρχής,
• την τελική μορφή της παλαιστινιακής κρατικής οντότητας,
καθιστά τον κίνδυνο επιστροφής σε ανοιχτή σύγκρουση ιδιαίτερα υψηλό.
Πηγή: Al Hadith, Al Shara al Awsat
