Έντονες αντιδράσεις και μαζικές διαδηλώσεις έχει προκαλέσει στη Σερβία η αποκάλυψη μυστικής συμφωνίας μεταξύ της κυβέρνησης του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του Αμερικανού επιχειρηματία Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ, η οποία προβλέπει την κατεδάφιση του βομβαρδισμένου συγκροτήματος του Γενικού Επιτελείου του Σερβικού Στρατού στο κέντρο του Βελιγραδίου. Το συγκρότημα, έργο του μοντερνιστή αρχιτέκτονα Νίκολα Ντόμπροβιτς, στέκεται διάτρητο από τους ΝΑΤΟϊκούς βομβαρδισμούς του 1999 και αποτελεί εσαεί σύμβολο της αντίστασης και της ιστορικής μνήμης του σερβικού λαού.
Από μνημείο αντίστασης σε πολυτελές ξενοδοχείο
Η κυβέρνηση Βούτσιτς προωθεί με συνοπτικές διαδικασίες, μέσω ειδικού νόμου που ψηφίστηκε ως «κατεπείγοντος», ένα επενδυτικό σχέδιο ύψους 500 εκατ. δολαρίων για τη μετατροπή των κτιρίων σε πολυτελές ξενοδοχείο και διαμερίσματα. Το σχέδιο υλοποιείται μέσω της εταιρείας Affinity Global Development του Κούσνερ, η οποία συνεργάζεται με τον όμιλο Trump Organization και την Eagle Hills από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Οι αρχές της χώρας είχαν αρχικά αποφασίσει να μη γίνει αποκατάσταση του συγκροτήματος, ώστε να παραμείνει η ζημιά ως μνημείο των βομβαρδισμών, που είχαν αφήσει 500 νεκρούς. Επιπλέον, τα κλιμακωτά κτίρια του Ντόμπροβιτς είχαν σχεδιαστεί να θυμίζουν τη μεγάλη νίκη των Παρτιζάνων στη μάχη του ποταμού Σουτιέσκα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δίνοντας έτσι στη δομή διπλή ιστορική σημασία. Ο Βούτσιτς, δικαιολογώντας την απόφαση, τόνισε ότι η «αναβάθμιση» θα σβήσει μία επώδυνη σελίδα στην Ιστορία, αλλά πολλοί Σέρβοι βλέπουν την ενέργεια αυτή ως «επίθεση» και προσπάθεια «νέας κατοχής» της χώρας από ξένες δυνάμεις.
Μυστική συμφωνία και οικονομικά ανταλλάγματα
Όπως αποκαλύπτει το σερβικό περιοδικό Radar, η συμφωνία, η οποία χρονολογείται από τον Μάιο του 2024, είναι εξαιρετικά επωφελής για την πλευρά του Κούσνερ. Η σερβική κυβέρνηση δημιούργησε κοινοπραξία στην οποία ο Κούσνερ κατέχει το 77,5% και η Σερβία το 22,5%. Η κυβέρνηση δεσμεύεται για 99ετή μίσθωση της γης στην Atlantic Incubation Partners LLC (εταιρεία του Κούσνερ), χωρίς ενοίκιο. Επιπλέον, υπάρχει η δυνατότητα μετατροπής αυτής της μίσθωσης σε πλήρη ιδιοκτησία.
Ο Βούτσιτς υπερασπίστηκε ωμά την κίνηση, δηλώνοντας στο φιλοκυβερνητικό Pink TV: «εμείς δίνουμε τη γη και αυτοί παρέχουν μια επένδυση τουλάχιστον 650 εκατ. ευρώ… μια τεράστια επένδυση για τη χώρα μας», επιμένοντας ότι πρόκειται για μακροχρόνια μίσθωση και όχι πώληση. Ωστόσο, η συμφωνία καθιστά υποχρεωτική την κατεδάφιση των κτιρίων το αργότερο έως τον Μάιο του 2026.
Αντισυνταγματικότητα και φιλοδυτική στροφή
Μεγάλο τμήμα της αντιπολίτευσης χαρακτήρισε τη νομοθεσία αντισυνταγματική, αλλά η κυβερνητική πλειοψηφία την ενέκρινε, τονίζοντας ότι ήταν ζωτικής σημασίας για τις καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ. Πολλοί αναλυτές συμφωνούν ότι το κίνητρο του Βούτσιτς είναι η πολιτική και γεωστρατηγική προσπάθεια προσέγγισης της Δύσης, μια κίνηση που την παρομοιάζουν με «αποικιακού τύπου παραχώρηση», όπως το ορυχείο λιθίου στη Rio Tinto.
Η μυστική συμφωνία ήρθε στο φως μετά την κίνηση του Βούτσιτς τον περασμένο Νοέμβριο να αποχαρακτηρίσει τα κτίρια ως μνημείο της εθνικής κληρονομιάς, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την εφαρμογή του νόμου του Κούσνερ.
Οι αποκαλύψεις οδήγησαν χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους του Βελιγραδίου, με τους διαδηλωτές να διαμαρτύρονται για την ατιμωτική συμφωνία και να υπογραμμίζουν τον κίνδυνο να εκτοξευτούν οι τιμές των ακινήτων και των καταναλωτικών αγαθών στην πρωτεύουσα λόγω της εισροής πλούσιων τουριστών και ξένων επενδυτών. Η νέα κρίση προστίθεται στις ήδη ασίγαστες αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις που αντιμετωπίζει ο Βούτσιτς, ιδίως μετά την τραγωδία της κατάρρευσης του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ.
