Μια μεγάλη ευρωπαϊκή δημοσιογραφική έρευνα φέρνει στο φως μια υπόθεση με τεράστιες υγειονομικές και ηθικές προεκτάσεις: σχεδόν 200 παιδιά σε όλο τον κόσμο έχουν συλληφθεί με σπέρμα ενός Δανού δότη που έφερε σπάνια γενετική μετάλλαξη, συνδεδεμένη με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Η υπόθεση, που αποκαλύφθηκε από τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα DR σε συνεργασία με 13 ευρωπαϊκούς οργανισμούς, προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τους ελέγχους που εφαρμόζουν μεγάλες τράπεζες σπέρματος.
Ο ανώνυμος δότης, γνωστός με το ψευδώνυμο «Κγελντ», χρησιμοποιήθηκε για τη σύλληψη τουλάχιστον 197 παιδιών πριν εντοπιστεί ότι είναι φορέας μιας άγνωστης έως τότε μετάλλαξης στο γονίδιο TP53, που συνδέεται με επιθετικές μορφές καρκίνου στα παιδιά.
Η καθυστέρηση στον εντοπισμό – και η συνέχιση των πωλήσεων
Το 2020, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος (EBS) ενημερώθηκε ότι ένα παιδί που είχε συλληφθεί με το σπέρμα του δότη είχε διαγνωστεί με καρκίνο και έφερε τη μετάλλαξη. Παρά τον πρώτο έλεγχο στο γενετικό υλικό του δότη, η μετάλλαξη δεν εντοπίστηκε, καθώς —όπως αποδείχθηκε— υπήρχε μόνο σε μικρό ποσοστό των σπερματοζωαρίων του και όχι σε άλλα κύτταρα του σώματός του.
Έτσι, οι πωλήσεις συνεχίστηκαν κανονικά. Μόλις το 2023, μετά από νέα ειδοποίηση για δεύτερο περιστατικό παιδιού με καρκίνο, η τράπεζα προχώρησε σε πιο εκτεταμένους ελέγχους και ανακάλυψε ότι ο δότης ήταν πράγματι φορέας της μετάλλαξης. Η διάθεση του σπέρματός του σταμάτησε τότε – τρία χρόνια μετά την πρώτη προειδοποίηση.
Συνολικά, το σπέρμα του είχε σταλεί σε 67 κλινικές σε 14 χώρες για την περίοδο 2006–2022, ενώ μόνο στη Δανία έχουν γεννηθεί 99 παιδιά από τις συγκεκριμένες δωρεές.
Σπάνια μετάλλαξη, μεγάλοι κίνδυνοι
Το γονίδιο TP53 θεωρείται κρίσιμο στην προστασία του οργανισμού από την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. Αλλοιώσεις του σχετίζονται με πολύ υψηλό κίνδυνο εμφάνισης σπάνιων και επιθετικών μορφών καρκίνου στην παιδική ηλικία. Η EBS υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη μετάλλαξη ήταν πρωτοφανής και δεν μπορούσε να εντοπιστεί με τους διαθέσιμους ελέγχους της εποχής, ενώ σημειώνει ότι δεν την φέρουν όλα τα παιδιά που συνελήφθησαν με το σπέρμα του δότη.
Παρά τη διαβεβαίωση αυτή, το γεγονός ότι η τράπεζα συνέχισε τις πωλήσεις μετά το πρώτο περιστατικό θέτει κρίσιμα ερωτήματα για το επίπεδο προληπτικού ελέγχου και την ετοιμότητα των μηχανισμών ασφαλείας.
Ρυθμιστικό κενό και απουσία διεθνών κανόνων
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα: την απουσία διεθνών κανονισμών που περιορίζουν τον αριθμό παιδιών που μπορεί να αποκτήσει ένας δότης όταν η διανομή του υλικού του γίνεται διασυνοριακά.
Παρότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν αυστηρά εθνικά όρια —12 οικογένειες στη Δανία, 10 στη Γαλλία— αυτά δεν ισχύουν πέρα από τα σύνορα. Το αποτέλεσμα είναι ότι ένας και μόνο δότης μπορεί να αποκτήσει δεκάδες παιδιά παγκοσμίως, χωρίς ενιαία παρακολούθηση.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος έχει πλέον θέσει όριο 75 οικογένειες ανά δότη, αλλά η υπόθεση «Κγελντ» αποκαλύπτει πόσο ευάλωτο είναι το σύστημα όταν η διασφάλιση ποιότητας βασίζεται σε παλαιότερα, ανεπαρκή πρωτόκολλα.
Ένα διεθνές ηθικό και υγειονομικό ζήτημα
Η υπόθεση πυροδοτεί συζητήσεις για την ανάγκη αυστηρότερης διεθνούς εποπτείας, διαφάνειας και συστηματικών γενετικών ελέγχων. Παράλληλα, εκατοντάδες οικογένειες σε όλο τον κόσμο βρίσκονται αντιμέτωπες με αβεβαιότητα, καθώς οι αρμόδιες αρχές προσπαθούν ακόμη να εντοπίσουν το σύνολο των παιδιών που ενδέχεται να έχουν επηρεαστεί.
Το σκάνδαλο δεν αφορά μόνο μια τράπεζα σπέρματος, αλλά ένα παγκόσμιο σύστημα αναπαραγωγικών τεχνολογιών που έχει επεκταθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια — συχνά χωρίς το κατάλληλο πλαίσιο προστασίας.
Διαβάστε επίσης:
Copernicus: Το 2025 «σπάει» ρεκόρ ζέστης – Δεύτερο θερμότερο έτος όλων των εποχών
Πέρα από το μύθο των οκτώ ωρών: Πόσο και πώς πρέπει να κοιμόμαστε
ΗΠΑ: Ο FDA επανεξετάζει πιθανές περιπτώσεις θανάτων που σχετίζονται με τα εμβόλια COVID
