Η Ελλάδα καλλιεργεί εδώ και αιώνες την εικόνα της χώρας της φιλοξενίας. Ο ξένος δεν είναι απλώς πελάτης, είναι φιλοξενούμενος∙ και αυτή η στάση μας διαφοροποιεί. Όμως το πρόσφατο περιστατικό στη Νάξο, όπου τρεις οικογένειες Βρετανών Εβραίων εκδιώχθηκαν από γνωστή ταβέρνα με ύβρεις και αποδοκιμασίες, αμαυρώνει αυτήν ακριβώς την παράδοση και μας εκθέτει διεθνώς.
- Του Μίλτου Σακελλάρη
Από την πολιτική στην τυφλή στοχοποίηση
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, οι οικογένειες γευμάτιζαν ήσυχα όταν αντιλήφθηκαν αφίσες υπέρ του μποϊκοτάζ στο Ισραήλ. Ένα παιδί άγγιξε μία από αυτές, προκαλώντας την παρέμβαση του προσωπικού. Αμέσως μετά, ο ιδιοκτήτης εμφανίστηκε και φέρεται να τους κατηγόρησε ως «Σιωνιστές» και «δολοφόνους μωρών». Οι υπόλοιποι πελάτες, αντί να δείξουν αλληλεγγύη, τους αποδοκίμασαν και χειροκρότησαν την απομάκρυνσή τους.
Ας το πούμε ξεκάθαρα: ακόμη κι αν κάποιος διαφωνεί με την πολιτική του Ισραήλ, δεν έχει δικαίωμα να μετατρέπει οικογένειες με παιδιά σε αποδιοπομπαίους τράγους μιας διεθνούς σύγκρουσης. Αυτό δεν είναι «πολιτική διαμαρτυρία». Είναι στοχοποίηση λόγω εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας – δηλαδή ρατσισμός.
Ο κίνδυνος της συλλογικής ενοχοποίησης
Η Ευρώπη έχει πληρώσει βαρύ τίμημα για τη λογική της συλλογικής ευθύνης. Στον 20ό αιώνα, οι Εβραίοι θεωρήθηκαν συλλήβδην υπεύθυνοι για τα δεινά της κοινωνίας, με κατάληξη τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Δεν χρειάζεται να ξαναγράψουμε αυτή την ιστορία. Ο αντισημιτισμός δεν είναι απλώς «μια άποψη». Είναι ιδεολογία μίσους που απειλεί τη δημοκρατία και τον κοινωνικό ιστό.
Γι’ αυτό και στην Ελλάδα ισχύει ο αντιρατσιστικός νόμος 4285/2014, ο οποίος ποινικοποιεί τη δημόσια υποκίνηση διακρίσεων, μίσους ή βίας με βάση τη φυλή, τη θρησκεία, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή. Ο νόμος αυτός δεν είναι διακοσμητικός∙ υπάρχει για να προφυλάσσει ακριβώς από τέτοιες συμπεριφορές. Αν η πολιτεία θέλει να δείξει συνέπεια, το περιστατικό της Νάξου πρέπει να εξεταστεί σοβαρά υπό το πρίσμα της συγκεκριμένης νομοθεσίας.
Η Ελλάδα που θέλουμε να είμαστε
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις συγκεκριμένες οικογένειες. Αφορά την εικόνα μας ως χώρα, την αξιοπιστία μας ως τουριστικού προορισμού, αλλά και την αυτογνωσία μας ως κοινωνία. Θέλουμε να είμαστε η Ελλάδα της φιλοξενίας ή η Ελλάδα που διώχνει οικογένειες από εστιατόρια επειδή ανήκουν στη «λάθος» εθνότητα;
Δεν είναι αρκετό να αποδοκιμάζουμε το περιστατικό στα κοινωνικά δίκτυα. Χρειάζεται θεσμική αντίδραση, ξεκάθαρο μήνυμα από την πολιτεία και τις τοπικές αρχές ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν έχουν θέση ούτε στη Νάξο ούτε πουθενά αλλού. Χρειάζεται επίσης κοινωνική εγρήγορση: κάθε πολίτης που θα βρεθεί μάρτυρας σε παρόμοια στοχοποίηση έχει ηθικό χρέος να υπερασπιστεί το θύμα, όχι να χειροκροτήσει τον θύτη.
Οι τρεις οικογένειες έφυγαν από τη Νάξο με την πικρή αίσθηση ότι τους αντιμετώπισαν σαν να φορούσαν «κίτρινα αστέρια». Το αν θα αφήσουμε αυτή την εικόνα να γίνει το νέο πρόσωπο της Ελλάδας, εξαρτάται από όλους μας. Η χώρα μας έχει την ευκαιρία –και την υποχρέωση– να αποδείξει ότι η φιλοξενία της δεν είναι μόνο τουριστικό σλόγκαν, αλλά αξία βαθιά ριζωμένη στην κοινωνία.
Αν δεν υπερασπιστούμε την αξιοπρέπεια των αθώων, τότε έχουμε χάσει κάτι πολύ περισσότερο από μερικούς τουρίστες. Έχουμε χάσει την ίδια μας την ψυχή. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε: αθώοι σκοτώνονται και στην Παλαιστίνη και στο Ισραήλ. Αυτός είναι ο λόγος που χρειάζεται να υψώσουμε τη φωνή μας ενάντια στο μίσος όπου κι αν εκδηλώνεται, και να θυμόμαστε ότι η ανθρώπινη ζωή δεν έχει «εθνικότητα».
