Αποκαλύψεις που θέτουν υπό αμφισβήτηση το ισχύον πλαίσιο
Σοβαρές απορίες για τη ρύθμιση και τα όρια της διεθνούς αγοράς δωρεάς σπέρματος προκαλούν οι πρόσφατες αποκαλύψεις του BBC σχετικά με Δανό δωρητή, το γενετικό υλικό του οποίου χρησιμοποιήθηκε σε 14 χώρες, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα. Από τη χρήση του σπέρματός του γεννήθηκαν τουλάχιστον 197 παιδιά, ενώ σε ορισμένα διαγνώστηκε καρκίνος, εξαιτίας κληρονομικής γενετικής μετάλλαξης.
Η υπόθεση φωτίζει την πραγματική έκταση και δυναμική μιας αγοράς που τα τελευταία χρόνια γνωρίζει εντυπωσιακή ανάπτυξη, συχνά χωρίς ενιαίο και αυστηρό εποπτικό μηχανισμό.
Μια αγορά δισεκατομμυρίων
Η δωρεά σπέρματος αποτελεί λύση για γυναίκες με προβλήματα γονιμότητας, για ομόφυλα ζευγάρια ή για όσες επιλέγουν τη μητρότητα χωρίς σύντροφο. Ωστόσο, η κάλυψη αυτής της ανάγκης έχει εξελιχθεί σε μια ιδιαίτερα προσοδοφόρα βιομηχανία. Η ευρωπαϊκή αγορά αποτιμήθηκε το 2023 σε 1,57 δισ. δολάρια, με εκτιμήσεις ότι θα ξεπεράσει τα 2 δισ. δολάρια έως το 2033.
Παρά τη ζήτηση, η προσφορά παραμένει περιορισμένη: λιγότερο από 5% των υποψήφιων δωρητών πληροί τα αυστηρά κριτήρια, τα οποία περιλαμβάνουν ποιοτικά χαρακτηριστικά σπέρματος, ανθεκτικότητα στην κατάψυξη και εκτενή έλεγχο για λοιμώξεις και γενετικές παθήσεις. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι δωρητές πρέπει να είναι ηλικίας 18 έως 45 ετών, γεγονός που περιορίζει περαιτέρω τη δεξαμενή.
Πώς ένας δωρητής αποκτά εκατοντάδες απογόνους
Η ίδια η βιολογική διαδικασία καθιστά εφικτό ένας και μόνο δωρητής να αποκτήσει δεκάδες ή και εκατοντάδες απογόνους. Οι δωρητές προσέρχονται στις κλινικές μία ή δύο φορές την εβδομάδα επί μήνες, ενώ κάθε δείγμα περιέχει δεκάδες εκατομμύρια σπερματοζωάρια.
Όπως επισημαίνει στο BBC η διευθύντρια του Progress Educational Trust, Σάρα Νόρκρος, η έλλειψη δωρητών έχει μετατρέψει το σπέρμα σε «πολύτιμο αγαθό», ωθώντας τράπεζες και κλινικές στη μέγιστη δυνατή αξιοποίησή του.
Επιλογή δωρητών «αλά εφαρμογές γνωριμιών»
Δεν έχουν όλα τα δείγματα την ίδια ζήτηση. Οι υποψήφιοι γονείς επιλέγουν δωρητές με βάση χαρακτηριστικά όπως εμφάνιση, φωνή, ύψος ή επάγγελμα, σε μια διαδικασία που ειδικοί παρομοιάζουν με εφαρμογές γνωριμιών. Όπως σημειώνει ο καθηγητής γονιμότητας Άλαν Πέισι, «κάποιοι δωρητές είναι απλώς πιο δημοφιλείς από άλλους».
Η κυριαρχία της Δανίας
Καθοριστικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά διαδραματίζει η Δανία, όπου εδρεύουν μερικές από τις μεγαλύτερες τράπεζες σπέρματος διεθνώς. Η χώρα έχει αποκτήσει φήμη για το λεγόμενο «σπέρμα των Βίκινγκς», με τον ιδρυτή της Cryos International, Όλε Σου, να αποδίδει την επιτυχία τόσο στην κουλτούρα δωρεάς όσο και σε γενετικά χαρακτηριστικά, όπως τα ξανθά μαλλιά και τα γαλανά μάτια.
Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου 60% των αιτημάτων προέρχεται από ανύπαντρες, μορφωμένες γυναίκες γύρω στα 30.
Κενά εποπτείας και διασυνοριακές ανισότητες
Η συγκεκριμένη υπόθεση ανέδειξε σοβαρά κενά ελέγχου: ο επίμαχος δωρητής παρείχε δείγματα σε 67 κλινικές σε διαφορετικές χώρες, καθεμία εκ των οποίων εφαρμόζει διαφορετικά όρια στον αριθμό παιδιών ανά δωρητή. Έτσι, είναι δυνατόν ένας άνδρας να αποκτήσει εκατοντάδες απογόνους, χωρίς πλήρη εικόνα του συνολικού αριθμού.
Προς ένα ευρωπαϊκό μητρώο;
Μετά τις αποκαλύψεις, οι βελγικές αρχές κάλεσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τη δημιουργία ευρωπαϊκού μητρώου δωρητών σπέρματος, ενώ κυβερνητικός αξιωματούχος χαρακτήρισε τον κλάδο «Άγρια Δύση». Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας έχει εισηγηθεί ανώτατο όριο 50 οικογενειών ανά δωρητή σε επίπεδο ΕΕ.
Ηθικά και κοινωνικά διλήμματα
Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στη δημόσια υγεία. Ζητήματα ταυτότητας, ψυχολογικής επιβάρυνσης και βιολογικών δεσμών έρχονται στο προσκήνιο, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου τα τεστ DNA και τα κοινωνικά δίκτυα διευκολύνουν την ανεύρεση συγγενών. Όπως τονίζει ο βιοηθικός Τζον Άπλμπι, πρόκειται για ένα «εκτεταμένο ηθικό ναρκοπέδιο».
Διαβάστε επίσης:
Άδωνις Γεωργιάδης: Οι Γκρούεζες, το ΕΣΥ και η Βουλή στα κόκκινα
O Κιμ Γιονγκ Ουν παραδέχτηκε στρατιωτική στήριξη προς τη Ρωσία
Αγρότες: Κρίσιμες αποφάσεις στη Νίκαια για τα επόμενα βήματα
