Στο περιθώριο της – εξόχως πολύτιμης – εκδήλωσης της Political επ’ ευκαιρία των πέμπτων γενεθλίων, ο Νουριέλ Ρουμπινί μίλησε για ανθρωποειδή ρομπότ που θα μας πάρουν τη δουλειά πριν προλάβουμε να τελειώσουμε τον καφέ.
Κάπου πέρα από τον Ατλαντικό, μια τράπεζα εκτιμά τρισεκατομμύρια αξίας για τη νέα αγορά των «μηχανικών ανθρώπων», ενώ οι αγορές μετράνε τον αντίκτυπο δασμών και πληθωρισμού. Πίσω από τον θόρυβο, το βασικό ερώτημα είναι λιγότερο θεαματικό και πολύ πιο υπαρξιακό: μπορεί η τεχνολογία να ανασχέσει μια ύφεση που μας σπρώχνει το δημογραφικό; Με άλλα λόγια, μπορείς να αντικαταστήσεις γκρίζους κροτάφους με γραμμές κώδικα;
Η Ευρώπη – και η Ελλάδα ακόμη περισσότερο – γερνά. Λιγότερες γεννήσεις, περισσότερες συντάξεις, μικρότερη δεξαμενή εργαζομένων. Ο δείκτης εξάρτησης ανεβαίνει, η παραγωγικότητα σέρνεται και το κράτος πρόνοιας γίνεται ακριβό σπορ. Δεν χρειάζεται καμία καταστροφολογία: το βλέπεις στα σχολεία που αδειάζουν και στα νοσοκομεία που γεμίζουν. Η δημογραφία δεν φωνάζει, αλλά επιμένει.
Εδώ μπαίνει η τεχνολογία με την υπόσχεση του «γενικού πολλαπλασιαστή»: αν δεν μπορείς να αυξήσεις το πλήθος, αύξησε την απόδοση.
Η τεχνητή νοημοσύνη ήδη δίνει μετρήσιμα κέρδη σε δουλειές γραφείου, οι αυτοματισμοί θερίζουν ρουτίνες στον βιομηχανικό χώρο, και τα ρομπότ βγαίνουν από τα κλουβιά των εργοστασίων για να μπουκάρουν σε αποθήκες, εργοτάξια, ακόμη και σε μονάδες φροντίδας. Το επιχείρημα είναι απλό: αν κάθε εργαζόμενος «φορέσει» ένα στρώμα τεχνητής υποβοήθησης, η οικονομία μπορεί να κρατήσει ρυθμούς παρά το γήρας.
Μόνο που τα θαύματα έχουν προϋποθέσεις. Η τεχνολογία αποδίδει όταν διαχέεται – όχι όταν εγκαινιάζεται με κορδέλες. Θέλει δεξιότητες, θέλει κεφάλαιο, θέλει διαδικασίες που δεν τινάζουν στον αέρα την καθημερινότητα. Αλλιώς, φτιάχνεις ένα στρώμα υπερ-αποδοτικών πρωταθλητών και αφήνεις τη βάση να δουλεύει όπως πριν, απλώς με μεγαλύτερη ανασφάλεια. Κέρδη παραγωγικότητας χωρίς εκπαίδευση είναι σαν δίαιτα χωρίς κουζίνα: κρατάει μέχρι τον πρώτο πειρασμό.
Στην Ελλάδα το στοίχημα είναι διπλό. Από τη μία, το δημογραφικό: υπογεννητικότητα δεκαετιών, νέοι που έφυγαν την προηγούμενη κρίση, εργατικό δυναμικό που μικραίνει. Από την άλλη, η δομή της οικονομίας: ΜμΕ με χαμηλή υιοθέτηση ψηφιακών εργαλείων, δημόσιο που κινείται με το ακλόνητο βήμα του φακέλου, και κλάδοι-κλειδιά (τουρισμός, αγροδιατροφή, logistics, υγεία) που έχουν τεράστιο περιθώριο αυτοματοποίησης – αλλά όχι από μόνοι τους. Αν δεν «κατεβάσεις» την AI στην καθημερινότητα των μικρών επιχειρήσεων και των υπηρεσιών, θα μείνει άλλο ένα slide στα συνέδρια.
Η γηραιά ήπειρος στο σύνολό της παλεύει με τα ίδια μαθηματικά. Λιγότεροι εργαζόμενοι σημαίνουν μικρότερο δυναμικό ανάπτυξης, εκτός κι αν η παραγωγικότητα επιταχύνει. Γι’ αυτό και βλέπεις μια Ευρώπη που το παίζει σε τρις ταμπλό: επιδοτεί και κατευθύνει επενδύσεις σε ρομποτική/AI, κρατά τη νομισματική πολιτική όσο μπορεί σταθερή, και ψάχνει νέο κοινωνικό συμβόλαιο για τη φροντίδα – εκεί που το δημογραφικό χτυπά πιο σκληρά. Κι όλα αυτά με τον διαρκή κίνδυνο των δασμών και των γεωπολιτικών τριβών που μπορούν να ξαναζεστάνουν τον πληθωρισμό και να ροκανίσουν τα όποια κέρδη.
Την ίδια ώρα, οι μεγάλες αναπτυσσόμενες οικονομίες ακολουθούν τέσσερις διαφορετικές τροχιές. Η Κίνα γερνά πριν γίνει «όσο πλούσια θα ήθελε» και ρίχνει απότομα βάρος στην αυτοματοποίηση για να κρατήσει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της. Η Ινδία έχει νεανική έκρηξη – αλλά με κενά δεξιοτήτων: αν δεν μετατρέψει εκατομμύρια νέους σε τεχνικούς, μηχανικούς και χειριστές σύγχρονων συστημάτων, το δημογραφικό πλεονέκτημα θα μείνει στα στατιστικά. Η Νιγηρία και το Πακιστάν μπλέκουν με το ίδιο παράδοξο: πολύς νέος πληθυσμός, λίγες καλές δουλειές. Χωρίς υποδομές, βιομηχανική πολιτική και ψηφιακή ένταξη, το «δημογραφικό μέρισμα» μετατρέπεται σε κοινωνική πίεση.
Άρα; Η τεχνολογία μπορεί να ανασχέσει την ύφεση που γεννά το δημογραφικό, αλλά μόνο αν κουμπώσει με πολιτικές που την κάνουν πραγματικότητα, όχι βιτρίνα:
- Κάν’ την βαρετή: φέρε την AI εκεί που πονάει η καθημερινότητα: λογιστήρια, προμήθειες, εξυπηρετήσεις, ελέγχους. Τα γρήγορα κέρδη είναι στους σωλήνες του κράτους και των ΜμΕ, όχι στα demo.
- Ρομπότ όπου λείπουν χέρια: φροντίδα, αποθήκες, κατασκευές, γεωργία ακριβείας. Η Ελλάδα δεν θα ξαναγίνει βαριά βιομηχανία, αλλά μπορεί να γίνει πρωταθλήτρια σε «έξυπνες» εκτελέσεις.
- Δεξιότητες τώρα: μικρο-πιστοποιήσεις 3–6 μηνών, με πραγματική εργαστηριακή εξάσκηση σε data, αυτοματισμούς, mechatronics και επαγγέλματα φροντίδας. «Skills, not seats».
- Στοχευμένη μετανάστευση και ενεργός γήρανση: φέρνεις κόσμο εκεί που υπάρχουν κενά (υγεία, πληροφορική, τεχνικά επαγγέλματα) και κρατάς μεγαλύτερους εργαζομένους στο παιχνίδι με ευέλικτες μορφές απασχόλησης και επανακατάρτιση. Αυτό δεν «αναιρεί» την τεχνολογία – την κάνει βιώσιμη.
- Προσοχή στους δασμούς: ένα περιβάλλον εμπορικού κατακερματισμού μπορεί να σβήσει τα οφέλη παραγωγικότητας προτού φτάσουν στην οικονομία του ράφι.
Και ο Ρουμπινί; Έχει δίκιο να ανησυχεί. Ανθρωποειδή ρομπότ και μεγάλα μοντέλα δεν είναι μόνο υπόσχεση, αλλά και ρίσκο εκτόπισης για όσους κάνουν δουλειές ρουτίνας – ιδίως στα μπλε κολάρα. Γι’ αυτό και χρειάζεται πρόνοια: δίχτυ ασφαλείας που ενθαρρύνει τη μετάβαση (όχι που την πληρώνει επ’ αόριστον), ισχυρός ανταγωνισμός για να μην κλειδώνουν τα κέρδη σε λίγες πλατφόρμες, και διαφάνεια στην υιοθέτηση από το Δημόσιο. Αν το παίξεις σωστά, η μηχανή δεν αντικαθιστά τον άνθρωπο· τον πολλαπλασιάζει.
Η τεχνολογία δεν είναι σωτήρας ούτε δήμιος αλλά μοχλός. Η Ελλάδα και η γηραιά Ευρώπη μπορούν να τον πιάσουν σωστά: να σπρώξουν την AI και τα ρομπότ από τις παρουσιάσεις στις βάρδιες, να δώσουν δεύτερη καριέρα στους σαρανταπενηντάρηδες, να ανοίξουν διαύλους για τους νεανικούς πληθυσμούς του Νότου με όρους αξιοπρέπειας και παραγωγής.
Αν γίνει αυτό, ο αιώνας του γήρατος δεν θα είναι παρακμή όπως μοιάζει να είναι τώρα αλλά ενηλικίωση: η στιγμή που η ανθρώπινη ευφυΐα βρήκε στη μηχανική το τέλειο συμπλήρωμα. Τα ρομπότ ας διπλώνουν τα σεντόνια. Εμείς ας «σιδερώσουμε» την πολιτική.
Διαβάστε επίσης;
Αναγκαστική προσγείωση για το αεροπλάνο του Αμερικανού υπουργού Άμυνας
Φοινικούντα: Τι «φωτίζει» το βίντεο με τον φερόμενο εκτελεστή – Ποια κενά παραμένουν
