Πολιτικός οραματιστής του 19ου αιώνα, ο Χαρίλαος Τρικούπης υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές μορφές του ελληνικού δημόσιου βίου. Επτά φορές Πρωθυπουργός, άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στον αγώνα για τον εκσυγχρονισμό του κράτους και τη θεσμική του σταθερότητα.
του Χρήστου Μυτιλινιού
Γεννημένος στο Ναύπλιο στις 11 Ιουλίου 1832, γιος του λόγιου Σπυρίδωνα Τρικούπη και ανιψιός του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, διαμορφώθηκε σε ευρωπαϊκό περιβάλλον. Σπούδασε Νομική στην Αθήνα και στο Παρίσι και ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του στο Διπλωματικό Σώμα, αποκτώντας πολύτιμες εμπειρίες από τη βρετανική πολιτική σκηνή. Το 1863 διαπραγματεύθηκε την ένταξη των Ιονίων στην Ελλάδα.
Τομή στην πολιτική ιστορία
Το 1865 εξελέγη βουλευτής και ένα χρόνο αργότερα διορίστηκε Υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Κουμουνδούρου, σε ηλικία μόλις 33 ετών. Ξεχώρισε για τη διεκδικητική του στάση έναντι των πρεσβευτών και την προσπάθεια αναβάθμισης του κρατικού κύρους.
Αντιδρώντας στην εθιμοτυπική αυθαιρεσία του Στέμματος, δημοσίευσε το 1874 το ιστορικό άρθρο «Τις Πταίει;», θεμελιώνοντας την αρχή της δεδηλωμένης, δηλαδή την υποχρέωση του Βασιλιά να διορίζει Πρωθυπουργό τον αρχηγό της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας – μια αρχή που το 1927 κατοχυρώθηκε συνταγματικά.
Ηγεμονία και μεταρρυθμίσεις
Το 1875 γίνεται για πρώτη φορά Πρωθυπουργός. Για δύο δεκαετίες κυριαρχεί στο πολιτικό σκηνικό, εκπροσωπώντας τη φιλελεύθερη αστική τάξη έναντι του λαϊκιστικού ρεύματος του Θεόδωρου Δηλιγιάννη.
Ο Τρικούπης επιχειρεί ριζικούς εκσυγχρονισμούς: θεσπίζει φορολογική μεταρρύθμιση, εκσυγχρονίζει τη διοίκηση, προωθεί μεγάλα έργα υποδομής – σιδηρόδρομοι, λιμάνια, η διώρυγα της Κορίνθου. Ακόμα και η ιδέα της ζεύξης Ρίου-Αντιρρίου ανήκει στο φιλόδοξο οραμά του. Όμως, η υπερχρέωση του κράτους και η επιβάρυνση των πολιτών οδηγούν σε μεγάλη δυσαρέσκεια.
Το 1893, ανακοινώνει με τη φράση «Δυστυχώς, επτωχεύσαμεν!» την αδυναμία της Ελλάδας να εξυπηρετήσει το χρέος της. Το γεγονός οδηγεί στη θέσπιση Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου, με επιπτώσεις που θα κρατήσουν δεκαετίες.
Η πικρή αποχώρηση
Στις εκλογές του 1895 χάνει για τέσσερις ψήφους την έδρα του Μεσολογγίου από τον Γουλιμή. Το σχόλιό του, «Ανθ’ ημών Γουλιμής… Καληνύχτα σας!», έμεινε στην ιστορία ως σύμβολο της απογοήτευσης από την αχαριστία του πολιτικού κόσμου.
Παρά τη σύντομη επιστροφή του στη Βουλή με την επαρχία Βάλτου το 1896, πεθαίνει στις 30 Μαρτίου εκείνης της χρονιάς στις Κάννες, ενόσω η Αθήνα γιόρταζε την έναρξη των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων.
Η κληρονομιά του
Ο Χαρίλαος Τρικούπης άφησε πολιτική και θεσμική παρακαταθήκη. Οραματιστής της Δυτικής Ελλάδας, υπηρέτης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και αρχιτέκτονας του αστικού κράτους, υπήρξε ίσως ο πρώτος πραγματικός μεταρρυθμιστής πρωθυπουργός της χώρας. Η Ελλάδα τον τίμησε, αλλά αργά – όπως συχνά συμβαίνει με τις μεγάλες προσωπικότητες.
