Ο ΕΦΕΤ από την ίδρυση του, το 1999, έχει διανύσει μια σημαντική πορεία. Διαθέτει καταρτισμένο επιστημονικό προσωπικό, σαφές κανονιστικό πλαίσιο, σύμφωνα με τον ιδρυτικό του νόμο, και ενεργή συμμετοχή στα ευρωπαϊκά δίκτυα ασφάλειας τροφίμων, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων. Οι παρεμβάσεις του σε ζητήματα ελέγχων, ανακλήσεων προϊόντων και ενημέρωσης των καταναλωτών είναι συχνές και, σε πολλές περιπτώσεις, αποτελεσματικές.

*Του Αντώνη Ζαμπέλα

Ωστόσο, η λειτουργία του εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διοικητικό πλαίσιο που δεν είναι πάντα απολύτως συνεκτικό. Ο έλεγχος της αγροδιατροφικής αλυσίδας στην Ελλάδα κατανέμεται μεταξύ διαφορετικών φορέων και Υπουργείων. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη σημαντική του συμβολή, ο ΕΦΕΤ δεν έχει τον πλήρη συντονισμό όλων των κρίσιμων κρίκων «από το χωράφι στο πιάτο», γεγονός που ενίοτε δυσκολεύει την ταχεία και ομοιόμορφη εφαρμογή των ελέγχων.

Παράλληλα, οι διαθέσιμοι πόροι παραμένουν ένα διαρκές ζητούμενο. Η έκταση της αγοράς τροφίμων, ο μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων και η γεωγραφική διασπορά της χώρας δημιουργούν αυξημένες απαιτήσεις σε ανθρώπινο δυναμικό και τεχνική υποστήριξη. Αν και έχουν γίνει βήματα εκσυγχρονισμού, η περαιτέρω ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών και των εργαστηριακών υποδομών θα μπορούσε να βελτιώσει ακόμη περισσότερο την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Σε περισσότερο επιχειρησιακό επίπεδο ο ΕΦΕΤ έχει επιδείξει σημαντική δραστηριότητα και έχει αναλάβει σημαντικές προκλήσεις. Ωστόσο, οι σύγχρονες ανάγκες απαιτούν μια πιο συστηματική ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών. Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης (AI) και προηγμένων ψηφιακών συστημάτων μπορεί να ενισχύσει την ανάλυση κινδύνου, επιτρέποντας πιο στοχευμένους και προληπτικούς ελέγχους, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον όπου οι κίνδυνοι δεν είναι πάντα εμφανείς.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι αναδυόμενοι χημικοί κίνδυνοι, όπως νέοι ρυπαντές, υπολείμματα και ουσίες που σχετίζονται με τη σύγχρονη παραγωγή και επεξεργασία τροφίμων. Η συστηματική επιτήρηση αυτών των κινδύνων, μέσα από την ανάπτυξη εθνικών μελετών επιτήρησης και τη διασύνδεση με ευρωπαϊκά δεδομένα, αποτελεί κρίσιμο πεδίο ενίσχυσης.

Παράλληλα, η ταχεία ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου τροφίμων δημιουργεί νέες απαιτήσεις ελέγχου. Η διακίνηση προϊόντων μέσω ψηφιακών πλατφορμών δυσκολεύει την ιχνηλασιμότητα και απαιτεί νέα εργαλεία εποπτείας, προσαρμοσμένα σε μια αγορά που δεν περιορίζεται πλέον γεωγραφικά.

Σημαντικό ζήτημα παραμένει επίσης η απάτη και η νοθεία στα τρόφιμα, είναι κυρίως οικονομικό έγκλημα και που επηρεάζει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Η ενίσχυση των μηχανισμών ανίχνευσης και η στενότερη συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς μπορεί να περιορίσει τέτοια φαινόμενα. Σε αυτό το πλαίσιο, η περαιτέρω σύσφιξη των δεσμών με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, αλλά και με άλλες αρμόδιες αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Europol, οι δικαστικές και οι αστυνομικές αρχές, αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Εξίσου σημαντική είναι η διάσταση της επισιτιστικής επάρκειας, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η κλιματική αλλαγή. Η παρακολούθηση της διαθεσιμότητας και της ποιότητας των τροφίμων δεν αφορά μόνο την ασφάλεια, αλλά και τόσο τη συνολική ανθεκτικότητα του συστήματος τροφίμων όσο και τη διατροφική βιωσιμότητα και την προστασία του περιβάλλοντος.

Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση της ενημέρωσης των καταναλωτών και η ανάπτυξη πιο προσβάσιμων και αξιόπιστων εργαλείων πληροφόρησης μπορούν να συμβάλουν στη λήψη καλύτερων διατροφικών επιλογών. Ο ΕΦΕΤ μπορεί να διαδραματίσει ακόμη πιο ενεργό ρόλο σε αυτό το πεδίο.

Τέλος, η υποστήριξη των επιχειρήσεων τροφίμων στην κατεύθυνση της βελτίωσης των διεργασιών τους αποτελεί μια συχνά υποτιμημένη αλλά κρίσιμη διάσταση. Μέσα από κατευθυντήριες οδηγίες, εκπαίδευση και συνεργασία, ο ΕΦΕΤ μπορεί να ενισχύσει την πρόληψη, μειώνοντας τους κινδύνους πριν αυτοί εκδηλωθούν.

Συνολικά, ο ΕΦΕΤ αποτελεί έναν ισχυρό και αξιόπιστο θεσμό. Η περαιτέρω ενίσχυσή του με σύγχρονα εργαλεία, συνεργασίες και στρατηγική προσέγγιση μπορεί να τον καταστήσει ακόμη πιο αποτελεσματικό σε ένα περιβάλλον που αλλάζει ταχύτατα. Το ιδανικό βέβαια θα ήταν η δημιουργία ανεξάρτητης αρχής Τροφίμων και Διατροφικής πολιτικής που θα ενσωμάτωνε όλο το ελεγκτικό σύστημα, θα πρότεινε νομοθετικές παρεμβάσεις, θα περιλάμβανε ένα μέρος της διατροφικής πολιτικής, θα ενημέρωνε τον καταναλωτή για όλη την τροφική αλυσίδα και κατ’ αυτό τον τρόπο η προστασία του καταναλωτή θα ήταν αποτελεσματικότερη. Και το σημαντικότερο, θα ήταν μακριά από δομές υπουργείων και σίγουρα χωρίς σύγκρουση συμφερόντων με τις επιχειρήσεις τροφίμων, δρώντας αποκλειστικά προς όφελος του καταναλωτή προασπίζοντας τη δημόσια υγεία.

  • Πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου, Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ), Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (European Food Safety Authority, EFSA), Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου, Εργαστήριο Διαιτολογίας και Ποιότητας Ζωής, Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Honorary Professor, Division of Medicine, Faculty of Medical Sciences, University College London