Με σύνθημα την «ευελιξία» και το «ψηφιακό κράτος», η κυβέρνηση προχωρά σε εκτενείς αλλαγές στο εργασιακό τοπίο, οι οποίες παρουσιάστηκαν από την Υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως και εγκρίθηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο. Αν και αρκετές ρυθμίσεις στοχεύουν στον εκσυγχρονισμό, οι ενστάσεις είναι έντονες: εργατολόγοι, εκπρόσωποι συνδικάτων και στελέχη της αντιπολίτευσης κάνουν λόγο για έμμεση κατάργηση του 8ώρου, επικράτηση των ελαστικών μορφών απασχόλησης και θεσμική υποχώρηση των εργασιακών δικαιωμάτων.
Ώρα για… 13ωρα
Η νομιμοποίηση της 13ωρης ημερήσιας απασχόλησης σε έναν μόνο εργοδότη αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη και πιο αμφιλεγόμενη διάταξη. Επεκτείνοντας προγενέστερη πρόβλεψη (που όριζε το όριο των 13 ωρών για εργασία σε δύο διαφορετικούς εργοδότες), πλέον ο εργαζόμενος μπορεί να παραμένει 13 συνεχόμενες ώρες στον ίδιο χώρο εργασίας, υπό την προϋπόθεση τήρησης της εβδομαδιαίας οροφής των 40 ωρών και των διαστημάτων ανάπαυσης.
Ωστόσο, προβληματισμό προκαλεί η προαιρετικότητα της πληρωμής των υπερωριών, αφού ανοίγει ο δρόμος να «ανταλλάσσονται» με ρεπό, όποτε επιλέξει ο εργοδότης. Η αντιπολίτευση προειδοποιεί ότι με τέτοιες διατάξεις το 8ωρο μετατρέπεται σε ευχολόγιο, ενώ η παρακολούθηση της εφαρμογής τους τίθεται εν αμφιβόλω λόγω αδύναμων ελεγκτικών μηχανισμών.
Προσλήψεις με ένα κλικ
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η εξαγγελία για fast track προσλήψεις διάρκειας μίας ή δύο ημερών ακόμη και μέσω κινητού τηλεφώνου. Το μέτρο, που παρουσιάζεται ως απάντηση στην εποχική πίεση στους κλάδους του τουρισμού και της εστίασης, καταργεί ουσιαστικά κάθε έννοια σταθερής εργασιακής σχέσης.
Η κυβέρνηση διαφημίζει τη μείωση της γραφειοκρατίας (από τέσσερα έγγραφα σε ένα), αλλά παραμένει ασαφές πώς θα διασφαλίζονται οι αμοιβές, οι ώρες απασχόλησης και τα ασφαλιστικά δικαιώματα όσων εργάζονται ad hoc.
Απορρύθμιση ή «ευελιξία» στο ωράριο;
Το νέο πλαίσιο εισάγει πλήρη διευθέτηση του χρόνου εργασίας, όχι μόνο σε ετήσια, αλλά ακόμη και σε εβδομαδιαία βάση. Η τετραήμερη απασχόληση καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου συνδυάζεται με ασύμμετρη κατανομή των ωρών, επιτρέποντας εντατικοποίηση για κάποιες μέρες και ρεπό ή μειωμένο ωράριο για άλλες.
Παρότι το μέτρο προϋποθέτει συναίνεση εργαζομένου, οι εργασιακές σχέσεις στην Ελλάδα συχνά χαρακτηρίζονται από εξάρτηση και φόβο, με αποτέλεσμα η «συναίνεση» να γίνεται τυπική. Επίσης, με την εισαγωγή υπερωριών και στην εκ περιτροπής εργασία, ουσιαστικά επιτρέπεται στις επιχειρήσεις να αξιοποιούν το προσωπικό τους πέραν των τυπικών συμφωνιών, υπό την πίεση «ανάγκης».
Η άδεια… σπάει
Η δυνατότητα κατάτμησης της ετήσιας άδειας σε περισσότερα διαστήματα (με κατώτατο όριο τις 5 ημέρες) θεωρείται θετικό βήμα από ορισμένους, καθώς αυξάνει τη διαπραγματευτική ευελιξία. Όμως, όπως επισημαίνουν εργαζόμενοι σε τουριστικές και εποχικές επιχειρήσεις, ενδέχεται να λειτουργήσει υπέρ του εργοδότη, που θα μπορεί να αποφεύγει την ταυτόχρονη απουσία προσωπικού.
Η απουσία σαφούς υποχρέωσης εργοδοτικής αποδοχής οδηγεί σε μια ακόμη διάταξη όπου το «δικαίωμα» υπάρχει, αλλά η εφαρμογή του κρίνεται κατά περίπτωση.
Δικλείδες ασφαλείας — αλλά με ερωτηματικά
Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνονται και μέτρα προστασίας, όπως η ρητή πρόβλεψη ακυρότητας σε μείωση μισθού λόγω χρήσης της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας — ένα εργαλείο που, αντί να επιβεβαιώσει τις υπερωρίες, έφερε πιέσεις για «συμψηφισμούς». Επίσης, σημαντική είναι η διεύρυνση του επιδόματος κυοφορίας-λοχείας και η κατοχύρωση του επιδόματος γονικής άδειας ως ακατάσχετου και αφορολόγητου.
Ωστόσο, αυτά δεν αναιρούν τις σκληρές διατάξεις για το ωράριο, τις υπερωρίες και τις προσλήψεις «εξπρές», που αλλάζουν τον πυρήνα της προστασίας των εργαζομένων.
«Παγώνει» η ΕΑΣ – Όχι όμως για όλους
Θετικά αντιμετωπίζεται η ρύθμιση για πάγωμα της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων για όσους συνεχίζουν να εργάζονται, ωστόσο στην πράξη η εφαρμογή θα αφορά περιορισμένο αριθμό προσώπων: μόνο εκείνους με επαρκή ένσημα και υψηλότερες συντάξεις. Όπως προκύπτει, οι χαμηλοσυνταξιούχοι, κυρίως αγρότες, εξαιρούνται και δεν επωφελούνται.
Το νέο εργασιακό νομοσχέδιο φέρνει πλήρη ανακατανομή δικαιωμάτων και υποχρεώσεων στον κόσμο της εργασίας. Οι ταχύτατες διαδικασίες πρόσληψης, η ευρεία διευθέτηση του χρόνου, και η διεύρυνση των υπερωριών δημιουργούν μια εξαιρετικά «ευέλικτη» αγορά εργασίας — για τους εργοδότες.
Απέναντι στις φιλοδοξίες για εκσυγχρονισμό, η κριτική που διατυπώνεται είναι σαφής: αν δεν υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις εφαρμογής και έλεγχοι, τότε πρόκειται όχι για μεταρρύθμιση αλλά για μια νέα φάση απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων.
Οι επόμενες εβδομάδες της δημόσιας διαβούλευσης θα δείξουν αν το νομοσχέδιο θα περάσει χωρίς αντιδράσεις ή αν θα προκαλέσει, όπως προβλέπουν τα σωματεία, ένα νέο κύμα κινητοποιήσεων στον κόσμο της εργασίας.
