Η τουριστική πίεση σε μικρούς, γραφικούς προορισμούς έχει μετατραπεί σε σοβαρό πρόβλημα καθημερινότητας. Η Σύμη, το μαργαριτάρι των Δωδεκανήσων, δέχεται πάνω από 300.000 ημερήσιους επισκέπτες ετησίως που δεν διανυκτερεύουν, δεν αποδίδουν φόρο διαμονής, αλλά επιβαρύνουν υποδομές, καθαριότητα, κυκλοφορία και δημόσιους πόρους. Ο δήμος προτείνει την καθιέρωση τέλους 3 ευρώ, για όσους φτάνουν με ημερήσια εκδρομή.
Όπως αναφέρει ο δήμαρχος Ελευθέριος Παπακαλοδούκας, «δεν μπορούμε να αυξήσουμε κι άλλο τα δημοτικά τέλη για τους μόνιμους κατοίκους». Το τέλος αυτό θα εισπράττεται μέσω των ακτοπλοϊκών εταιρειών και των τουριστικών πρακτορείων, με έσοδα αποκλειστικά υπέρ του Δήμου, ώστε να χρηματοδοτείται η καθαριότητα, η ανακύκλωση, η προστασία των πολιτιστικών μνημείων και γενικά η βιώσιμη διαχείριση της επισκεψιμότητας.
Νομοθεσία και πιλοτική εφαρμογή για τον υπερτουρισμό
Η πρόταση της Σύμης στηρίζεται σε διεθνή παραδείγματα, όπως της Βενετίας ή των Βαλεαρίδων Νήσων. Στην Ελλάδα, έχει ήδη θεσπιστεί το τέλος κλιματικής κρίσης στα ξενοδοχεία, αλλά όχι για ημερήσιους επισκέπτες. Ο Δήμος προτείνει τη θεσμοθέτηση του Visitor Fee με υπουργική απόφαση, τοπική κανονιστική ρύθμιση ή νομοθετική διάταξη υπέρ των ΟΤΑ. Το ζητούμενο είναι ένα σταθερό, δίκαιο έσοδο, στη λογική ότι «όποιος επιβαρύνει, οφείλει να συνεισφέρει».
Ειδικό τέλος και για επιβάτες κρουαζιέρας
Τη Δευτέρα 21 Ιουλίου, ξεκινά η εφαρμογή του τέλους αποβίβασης για τους επιβάτες κρουαζιέρας. Το μέτρο, που προβλέπεται στον ν. 4256/2014, έχει στόχο τη ρύθμιση των τουριστικών ροών και τη στήριξη των τοπικών κοινωνιών. Οι επιβάτες θα πληρώνουν:
- 20 ευρώ για Μύκονο και Σαντορίνη (Ιούνιος–Σεπτέμβριος)
- 5 ευρώ για άλλους λιμένες
- Μειώσεις για χαμηλές περιόδους: 12€/3€, 4€/1€
Το ποσό θα εισπράττεται ηλεκτρονικά ανά τρίμηνο από τους ναυτικούς πράκτορες ή τις εταιρείες κρουαζιέρας. Σε περιπτώσεις παρατυπίας, θα επιβάλλονται προειδοποιήσεις, καταλογισμοί και απαγορεύσεις αποβίβασης. Το μέτρο αντιμετωπίζεται ως αναγκαίο εργαλείο προστασίας των νησιών που υπερκορεσμένα υποδέχονται καθημερινά δεκάδες χιλιάδες τουρίστες.
Ευρωπαϊκές απαντήσεις στον υπερτουρισμό
Ο υπερτουρισμός γίνεται αντικείμενο διαχείρισης και σε άλλους δημοφιλείς ευρωπαϊκούς προορισμούς. Πόλεις όπως η Βενετία, η Ρώμη, η Βαρκελώνη αλλά και προορισμοί όπως οι Κάννες, η Ιμπιζα και η Μαγιόρκα, θεσπίζουν τουριστικά τέλη, περιορισμούς πρόσβασης, ακόμα και πρόστιμα για αντικοινωνική συμπεριφορά.
- Η Γαλλία αυξάνει τον φόρο διαμονής ενόψει μεγάλων διοργανώσεων, απαγορεύει το κάπνισμα σε παραλίες και την κατανάλωση αλκοόλ σε δημόσιους χώρους.
- Η Ισπανία τιμωρεί με πρόστιμα μέχρι και 2.000 ευρώ για κάπνισμα στις παραλίες και 750 ευρώ για ούρηση στη θάλασσα.
- Η Ιταλία, με «αιχμή» τη Βενετία, εφαρμόζει εισιτήριο εισόδου για ημερήσιους επισκέπτες, ενώ περιοχές όπως το Πορτοφίνο επιβάλλουν πρόστιμα για σέλφι ή βόλτες με μαγιό στους δρόμους.
Επείγει η ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη φθορά
Η Ευρώπη ομολογεί πλέον ότι ο μαζικός τουρισμός έχει όριο. Η διατήρηση της ποιότητας ζωής, η προστασία των πολιτιστικών και φυσικών πόρων και η στήριξη των τοπικών κοινωνιών μπαίνουν στο επίκεντρο. Το μοντέλο του φθηνού μαζικού επισκέπτη που αφήνει πίσω του σκουπίδια και πίεση στις υποδομές, δεν είναι βιώσιμο.
Το μήνυμα από τη Σύμη, τη Μύκονο, τη Βενετία και τη Γαλλική Ριβιέρα είναι σαφές:
«Ναι στον τουρισμό – αλλά με όρους, σεβασμό και ανταποδοτικότητα».
