Μετά από δύο διαδοχικά έτη εντυπωσιακών υπεραποδόσεων, το οικονομικό επιτελείο αναμένεται να προχωρήσει σε συντηρητικότερες προβλέψεις εσόδων από τον ΦΠΑ για τα έτη 2026 και 2027, καθώς τα περιθώρια για περαιτέρω αύξηση περιορίζονται. Η μείωση του λεγόμενου «κενού ΦΠΑ» (VAT gap) πλησιάζει στα όριά της, ενώ και η επιβράδυνση του πληθωρισμού επηρεάζει αρνητικά τα έσοδα από έμμεσους φόρους.
Ήδη το 2025 εκτιμάται ότι θα κλείσει με εισπράξεις άνω των 27 δισ. ευρώ, από 26,345 δισ. το 2024 και 23,38 δισ. το 2023. Όμως η περαιτέρω βελτίωση αναμένεται ισχνότερη, με τις προβλέψεις για το 2026 να τοποθετούνται μεταξύ 27 και 28 δισ. ευρώ.
Οι δύο βασικοί λόγοι για την επιβράδυνση
1. Περιορισμός του «κενού ΦΠΑ»:
Το 2025 θα είναι η τελευταία χρονιά σημαντικής εισπρακτικής ενίσχυσης μέσω της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής. Η εφαρμογή POS παντού, ηλεκτρονικά τιμολόγια και ψηφιακά βιβλία αποδίδουν ήδη καρπούς, με το VAT gap να μειώνεται σταδιακά από 10% σε 5%–7%, δηλαδή στα επίπεδα του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 1 δισ. ευρώ επιπλέον έσοδα, αλλά δεν μπορεί να επαναληφθεί στο ίδιο μέγεθος στο μέλλον.
2. Πληθωρισμός και τιμές ενέργειας:
Η επιβράδυνση του πληθωρισμού πλήττει την απόδοση των έμμεσων φόρων. Ήδη το ΦΠΑ στα καύσιμα μειώθηκε λόγω πτώσης της τιμής του πετρελαίου στο πρώτο 5μηνο του 2025, επηρεάζοντας το σύνολο των εισπράξεων. Από το 2026 και μετά, η εξέλιξη των εσόδων θα εξαρτάται περισσότερο από τη συμπεριφορά της ιδιωτικής κατανάλωσης.
Υψηλός κανονικός συντελεστής – μικρή εφαρμογή
Παρά τον υψηλό κανονικό συντελεστή ΦΠΑ 24%, η Ελλάδα εφαρμόζει αυτόν τον συντελεστή στη μικρότερη περίμετρο κατανάλωσης στην Ευρώπη. Μόλις το 38% των καταναλωτικών αγαθών υπάγεται στον υψηλό συντελεστή, γεγονός που καθιστά τον μέσο πραγματικό συντελεστή στη χώρα χαμηλότερο (15%-16%), σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις.
Με βάση την έκθεση του Tax Foundation, η Ελλάδα κατατάσσεται 7η στην Ευρώπη ως προς το ύψος του κανονικού συντελεστή, αλλά πολύ χαμηλότερα ως προς την αποτελεσματική εφαρμογή του. Για σύγκριση, η Ουγγαρία εφαρμόζει συντελεστή 27% στο 60% της κατανάλωσης, ενώ η Φινλανδία αύξησε πρόσφατα τον δικό της από 24% σε 25,5%.
Οι ευρωπαϊκές τάσεις και το ελληνικό «παγώμα»
Ενώ στην Ελλάδα δεν σχεδιάζεται μεταβολή των συντελεστών ΦΠΑ στο άμεσο μέλλον, πολλές ευρωπαϊκές χώρες επανεξετάζουν τη φορολογική τους πολιτική. Ενδεικτικά:
-
Η Φινλανδία αύξησε τον βασικό συντελεστή και μετέφερε προϊόντα από τον χαμηλό στον μεσαίο.
-
Η Σλοβακία αύξησε όλους τους συντελεστές και ανακατέταξε την καταναλωτική βάση.
-
Η Εσθονία και οι Κάτω Χώρες διεύρυναν τη φορολογική βάση, μεταφέροντας αγαθά σε υψηλότερους συντελεστές.
-
Η Μολδαβία εισήγαγε νέο προσωρινό χαμηλό συντελεστή για εστίαση και καφέ.
-
Το Ηνωμένο Βασίλειο κατήργησε την απαλλαγή ΦΠΑ στα ιδιωτικά δίδακτρα.
-
Το Βέλγιο και η Ιρλανδία διατήρησαν ορισμένες μειώσεις που είχαν εφαρμοστεί στη διάρκεια της πανδημίας.
Νέα βάση σχεδιασμού για το οικονομικό επιτελείο
Στο πλαίσιο κατάρτισης του προϋπολογισμού 2026, το οικονομικό επιτελείο καλείται να προσαρμόσει τις εκτιμήσεις του με ρεαλισμό και συγκράτηση. Ο πήχυς των εισπράξεων από ΦΠΑ τίθεται πλέον σε πιο ώριμα επίπεδα, λαμβάνοντας υπόψη:
-
την ολοκλήρωση της δυναμικής από τη μείωση του VAT gap,
-
την υποχώρηση των πληθωριστικών πιέσεων και
-
την ανάγκη προβλέψεων που θα συμβαδίζουν με τη νέα κανονικότητα στην κατανάλωση.
Η περίοδος των «εύκολων» υπεραποδόσεων τελειώνει – και τώρα αρχίζει η στρατηγική διαχείριση της σταθερότητας.
