Το ειρηνευτικό σχέδιο για τη Γάζα που παρουσίασαν ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έτυχε θερμής υποδοχής από κάποιους διεθνείς ηγέτες, αλλά προκάλεσε έντονο σκεπτικισμό στους Παλαιστίνιους και ανησυχίες για την αποτελεσματικότητά του.
Το κύριο επιχείρημα των επικριτών είναι απλό: χωρίς αναγνώριση βασικών παλαιστινιακών δικαιωμάτων, όπως η αυτοδιάθεση, η άρση του αποκλεισμού και το δικαίωμα επιστροφής, το σχέδιο δύσκολα θα οδηγήσει σε πραγματική κατάπαυση του πυρός.
Τι υποστηρίζουν οι Τραμπ και Νετανιάχου
Ο Τραμπ παρουσίασε το σχέδιό του και επισήμανε ότι «πολλές χώρες συνέβαλαν στην εκπόνησή του» και ότι «αραβικές και μουσουλμανικές χώρες έχουν δεσμευτεί, και γραπτώς, σε πολλές περιπτώσεις… να αποστρατιωτικοποιήσουν τη Γάζα, και αυτό γρήγορα. Να απενεργοποιήσουν τις στρατιωτικές ικανότητες της Χαμάς και όλων των άλλων τρομοκρατικών οργανώσεων. Να το κάνουν αμέσως», όπως είπε ο αμερικανός πρόεδρος.
Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, δήλωσε ότι «το Ισραήλ θα διατηρήσει την ευθύνη για την ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης μιας ζώνης ασφαλείας, για το προβλέψιμο μέλλον» και ότι «η Γάζα θα έχει μια ειρηνική πολιτική διοίκηση που δεν θα διοικείται ούτε από τη Χαμάς ούτε από την Παλαιστινιακή Αρχή, αλλά από αυτούς που δεσμεύονται σε μια γνήσια ειρήνη με το Ισραήλ». Στην κοινή συνέντευξη τύπου ο Νετανιάχου προειδοποίησε: «Αν η Χαμάς απορρίψει ή υπονομεύσει το σχέδιο Τραμπ για τη Γάζα, το Ισραήλ θα τελειώσει τη δουλειά», προσθέτοντας ότι «το Ισραήλ θα ολοκληρώσει τη δουλειά μόνο του» εάν χρειαστεί.
Τα βασικά σημεία του σχεδίου
- Άμεση αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων σε συμφωνημένη γραμμή, με προσωρινή παρουσία περιμετρικής «ζώνης ασφαλείας».
- Απελευθέρωση όλων των ομήρων εντός 72 ωρών ως προαπαιτούμενο.
- Αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας υπό τη Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης (ISF) με συμμετοχή Ιορδανίας και Αιγύπτου, που θα εκπαιδεύσει παλαιστινιακές αστυνομικές δυνάμεις.
- Δημιουργία ειδικής οικονομικής ζώνης και πακέτο διεθνών επενδύσεων για ανοικοδόμηση και «αναζωογόνηση» της Γάζας.
- Διοίκηση με «τεχνοκρατική» παλαιστινιακή ηγεσία, επιλεγόμενη από νέο διεθνές όργανο εποπτείας (το «Συμβούλιο Ειρήνης») και όχι απευθείας από τον παλαιστινιακό λαό. Στο «Συμβούλιο» θα ηγείται, όπως είπε ο Τραμπ, ο ίδιος και θα συμμετάσχει, μεταξύ άλλων, ο Τόνι Μπλερ.
Τι δεν περιλαμβάνει το σχέδιο
Το σχέδιο δεν περιλαμβάνει σαφή αναφορά σε ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος ούτε σε καμία εγγύηση για ισραηλινή αποχώρηση από κατεχόμενες περιοχές. Όπως σημειώνει το κείμενο, «δεν υπάρχουν εγγυήσεις εδώ για την προστασία των συμφερόντων των Παλαιστινίων … υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ισραήλ μπορεί ανά πάσα στιγμή να επιστρέψει στον πόλεμο μόλις πάρει πίσω τους ομήρους». Ειδικοί επισημαίνουν ότι, χωρίς θεμελιώδεις πολιτικές εγγυήσεις (αυτοδιάθεση, άρση αποκλεισμού, δικαίωμα επιστροφής), το σχέδιο μοιάζει περισσότερο με μηχανισμό εκτόνωσης της παγκόσμιας κατακραυγής παρά με βιώσιμη λύση.
Ποιος θα κυβερνά τη Γάζα;
Σύμφωνα με το σχέδιο, η Χαμάς αποκλείεται ρητά από κάθε ρόλο στη διακυβέρνηση. Μια «τεχνοκρατική» ηγεσία Παλαιστινίων θα αναλάβει τη διοίκηση της Γάζας μετά τον πόλεμο — αυτή η ηγεσία όμως δεν θα επιλέγεται από τον παλαιστινιακό λαό, αλλά από το νέο διεθνές όργανο εποπτείας, σύμφωνα με το Al Jazeera. Ο Τραμπ εξήγησε μάλιστα με χαρακτηριστική αμεσότητα: «Θα ηγείται από έναν κύριο γνωστό ως Πρόεδρος Ντόναλντ Τζ. Τραμπ των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτό θέλω, λίγο παραπάνω δουλειά να κάνω, αλλά είναι τόσο σημαντικό που είμαι πρόθυμος να το κάνω».
Η ασφάλεια
Το σχέδιο προτείνει την ISF ως «μακροπρόθεσμη εσωτερική λύση ασφάλειας», η οποία «θα συνεργαστεί με το Ισραήλ και την Αίγυπτο για να βοηθήσει στην ασφάλεια των παραμεθόριων περιοχών, μαζί με τις νεοεκπαιδευμένες παλαιστινιακές αστυνομικές δυνάμεις». Ωστόσο, ο Νετανιάχου δήλωσε ότι «το Ισραήλ θα διατηρήσει την ευθύνη για την ασφάλεια», στοιχείο που φέρνει σε αντίφαση το θεωρητικό πλαίσιο της διεθνούς δύναμης και τις πραγματικές προθέσεις της ισραηλινής ηγεσίας.
Τελεσίγραφο στη Χαμάς
Ο Τραμπ κάλεσε τη Χαμάς να αποδεχθεί τους όρους του σχεδίου και προειδοποίησε πως, αν δεν το κάνει, τα πράγματα μπορεί να οδηγηθούν σε σκληρότερη σύγκρουση. Σχολιάζοντας, ο Marwan Bishara (Al Jazeera) εκτίμησε ότι «η πρόταση περιλαμβάνει την παράδοση για τη Χαμάς» και ότι η οργάνωση θα εκλάβει το σχέδιο ως «τελεσίγραφο για παράδοση, αλλιώς οι ΗΠΑ θα στηρίξουν τον καλύτερό τους φίλο, το Ισραήλ».
Ο Τραμπ δεν έκρυψε την πρόθεσή του να προωθήσει την εφαρμογή: «Αν η Χαμάς απορρίψει τη συμφωνία, κάτι που είναι πάντα πιθανό… θα έχετε πλήρη στήριξή μας να κάνετε ό,τι θα πρέπει να κάνετε», είπε απευθυνόμενος στον Νετανιάχου.
Αντιδράσεις από τους Παλαιστίνιους – «Φάρσα» και μη ρεαλιστικό σχέδιο
Το σχέδιο αντιμετωπίστηκε με σκεπτικισμό στη Γάζα. Ο Ibrahim Joudeh, από καταφύγιο στη νότια Γάζα, είπε στην AFP: «Είναι σαφές ότι αυτό το σχέδιο είναι μη ρεαλιστικό. Συντάχθηκε με όρους που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ γνωρίζουν ότι η Χαμάς δεν θα αποδεχτεί ποτέ. Για εμάς, αυτό σημαίνει ότι ο πόλεμος και τα βάσανα θα συνεχιστούν».
Ο 52χρονος Αμπού Μάζεν Νάσαρ, εκτοπισμένος από τη βόρεια Γάζα, εκτίμησε ότι «το σχέδιο είχε ως στόχο να ξεγελάσει τις παλαιστινιακές ομάδες ώστε να απελευθερώσουν ομήρους που κρατούνται στη Γάζα, χωρίς να υπάρξει ειρήνη σε αντάλλαγμα», προσθέτοντας: «Όλα αυτά είναι χειραγώγηση. Τι σημαίνει να παραδίδουμε όλους τους κρατούμενους χωρίς επίσημες εγγυήσεις για τον τερματισμό του πολέμου; Εμείς ως λαός δεν θα δεχτούμε αυτή τη φάρσα».
Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη;
Το σχέδιο υπόσχεται οικονομική ανασυγκρότηση και επενδύσεις, αλλά η έλλειψη πολιτικών εγγυήσεων και η επιβολή μιας διεθνώς ελεγχόμενης — μη εκλεγμένης — διοίκησης εγείρουν σοβαρές αμφιβολίες για τον σεβασμό της αυτονομίας και της λαϊκής νομιμοποίησης. Επιπλέον, η ρητή αποκλειστική αρμοδιότητα ασφαλείας του Ισραήλ σε μακροχρόνια βάση υπονομεύει την προοπτική μιας αυτόνομης, ειρηνικής μετάβασης.
Επιπτώσεις και επόμενα βήματα
Αν η Χαμάς αποδεχθεί το σχέδιο, μπορούν να ανοίξουν δρόμοι άμεσης αποχώρησης και ανθρωπιστικής ανακούφισης. Εάν το απορρίψει -ή εάν υπονομευθεί- το ενδεχόμενο επιστροφής σε ευρύτερη στρατιωτική δράση είναι ορατό, όπως ρητά προειδοποίησε ο Νετανιάχου: «Αν η Χαμάς απορρίψει το σχέδιό σας … τότε το Ισραήλ θα ολοκληρώσει τη δουλειά μόνο του. Αυτό μπορεί να γίνει εύκολα ή δύσκολα, αλλά θα γίνει».
Διαβάστε επίσης:
Χαριλάου Τρικούπη: Με το βλέμμα στραμμένο σε Τσίπρα και Καρυστιανού
Λευκός καπνός για τη Γάζα: Τραμπ και Νετανιάχου συμφώνησαν σε 20 σημεία
