Φανταστείτε ένα σύστημα που παρακολουθεί κάθε σας εισόδημα, κάθε κίνηση στους τραπεζικούς σας λογαριασμούς, κάθε καθυστέρηση πληρωμής και αποφασίζει για την οικονομική σας «τύχη». Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει να «τιμωρεί» ή να «επιβραβεύει» τους πολίτες με βάση αλγοριθμικά προφίλ. Το PARE, που θα ξεκινήσει το 2026, συγκεντρώνει όλα τα προσωπικά και οικονομικά δεδομένα και κατηγοριοποιεί τους οφειλέτες με στόχο την αποτελεσματικότερη είσπραξη χρεών.
Τι είναι το PARE
Το νέο σύστημα PARE (Payment capacity – Attitude – Recency – Event), που θα τεθεί σε εφαρμογή από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων το 2026, στοχεύει στη δημιουργία ενός ψηφιακού φακέλου για κάθε οφειλέτη του Δημοσίου. Μέσω αυτού, θα συγκεντρώνονται στοιχεία όπως εισοδήματα, περιουσιακά στοιχεία, κίνηση τραπεζικών λογαριασμών, ιστορικό εκπλήρωσης φορολογικών υποχρεώσεων, αλλά και η συμπεριφορά απέναντι στις υπηρεσίες είσπραξης.
Το σύστημα θα αξιολογεί τέσσερις βασικούς παράγοντες: την οικονομική δυνατότητα πληρωμής (Payment capacity), τη στάση και προθυμία του οφειλέτη να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του (Attitude), την ηλικία του χρέους και τη δυσκολία είσπραξης παλαιών οφειλών (Recency) και τυχόν έκτακτα γεγονότα ή συνθήκες που επηρεάζουν την ικανότητα ή τη βούληση πληρωμής (Event). Βάσει αυτών των παραμέτρων, το PARE θα κατηγοριοποιεί τους οφειλέτες και θα προτείνει ή θα επιβάλλει μέτρα είσπραξης, από υπενθυμίσεις και ρυθμίσεις έως αναγκαστικά μέτρα, με στόχο την αποτελεσματική διαχείριση χρεών που σήμερα ξεπερνούν τα 112 δισ. ευρώ και αφορούν πάνω από δύο εκατομμύρια φορολογούμενους.
Η ΑΑΔΕ προτείνει ότι μέσω αυτής της τεχνολογικής παρέμβασης θα δημιουργηθεί ένα «έξυπνο» σύστημα, ικανό να προσαρμόζει τις στρατηγικές είσπραξης ανάλογα με το προφίλ του κάθε πολίτη, όμως ειδικοί και κοινωνικοί παρατηρητές προειδοποιούν ότι η πλήρης ανάθεση κρίσιμων αποφάσεων σε αλγορίθμους εγείρει σοβαρούς κινδύνους αδικίας, κατάχρησης προσωπικών δεδομένων και κοινωνικής περιθωριοποίησης.
Ψηφιοποίηση της ζωής και αλγοριθμικός έλεγχος
Κάθε πολίτης αποκτά ένα ψηφιακό «προφίλ οφειλέτη», στο οποίο καταγράφονται εισοδήματα, περιουσιακά στοιχεία, τραπεζικές κινήσεις και ιστορικό συνεργασίας με την εφορία. Η τεχνητή νοημοσύνη υπολογίζει την «ικανότητα πληρωμής», την «προθυμία» του φορολογούμενου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, την παλαιότητα του χρέους και τυχόν έκτακτα γεγονότα που επηρεάζουν την οικονομική κατάσταση. Κάθε στοιχείο αξιολογείται, κάθε καθυστέρηση γίνεται σημείο παρατήρησης, κάθε λάθος μπορεί να οδηγήσει σε μέτρα αναγκαστικής είσπραξης.
Η ιδέα της «έξυπνης» διαχείρισης μετατρέπεται σε μια σιωπηλή μηχανή ελέγχου, όπου η ζωή των πολιτών παρακολουθείται ψηφιακά, κατακερματίζεται σε δεδομένα και αναλύεται σε αλγοριθμικά μοτίβα. Το ανθρώπινο στοιχείο – η πραγματική ιστορία πίσω από κάθε χρέος – κινδυνεύει να χαθεί μέσα στην ψυχρή λογική των αριθμών.
Αλγοριθμική δικαιοσύνη ή αδικία;
Οι αλγόριθμοι υπόσχονται αντικειμενικότητα, αλλά στην πράξη η «ακρίβεια» τους εξαρτάται από τα δεδομένα που τους τροφοδοτούν. Ένα λάθος ή μια αμέλεια μπορεί να οδηγήσει σε σκληρά μέτρα κατά αθώων, χωρίς περιθώριο ανθρώπινης παρέμβασης. Σκεφτείτε έναν γονιό που προσπαθεί να τα βγάλει πέρα με το νοίκι, τα σχολικά έξοδα και την απώλεια εργασίας ενός μέλους της οικογένειας. Στα μάτια της ΤΝ, τα εισοδήματα και οι τραπεζικές κινήσεις θα «μιλήσουν» για καθυστέρηση και κακή πρόθεση, χωρίς καμία δυνατότητα να εκτιμηθεί η πραγματική δυσκολία του πολίτη.
Η ΤΝ δεν κατανοεί τις αποχρώσεις της ζωής: την ανεργία που προέκυψε ξαφνικά, την ασθένεια που μείωσε τα εισοδήματα, την κρίση που επηρεάζει μικρές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες. Κάθε πολίτης μετατρέπεται σε μια σειρά αριθμών, σε ένα «προφίλ ικανότητας», όπου η προσωπική ιστορία, οι προσπάθειες και οι δυσκολίες εξαφανίζονται πίσω από ψυχρούς υπολογισμούς.
Κοινωνική ανισότητα και αλγοριθμική τιμωρία
Οι πιο ευάλωτοι οικονομικά πολίτες – χαμηλά εισοδήματα, μονογονεϊκές οικογένειες, ηλικιωμένοι, μικρές επιχειρήσεις – κινδυνεύουν να τιμωρηθούν συστηματικά από ένα σύστημα που θεωρεί την καθυστέρηση ως κακή πρόθεση. Η αλγοριθμική κατηγοριοποίηση μπορεί να δημιουργήσει κοινωνικές ομάδες νέου τύπου: εκείνους που το σύστημα «επιβραβεύει» και εκείνους που το σύστημα «καταδικάζει». Στην πράξη, φτωχότεροι και ευάλωτοι πολίτες αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο αποκλεισμού και στιγματισμού. Η ΤΝ δεν έχει ευαισθησία· δεν μπορεί να κατανοήσει την αθέατη πλευρά των ανθρώπινων επιλογών ούτε να μετριάσει την επίδραση των εξωτερικών παραγόντων που επηρεάζουν τη ζωή ενός πολίτη.
Ιδιωτικότητα υπό απειλή
Η συγκέντρωση λεπτομερών οικονομικών και προσωπικών στοιχείων σε ένα κεντρικό ψηφιακό σύστημα δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα· είναι απειλή για την ίδια την ιδιωτική ζωή. Κάθε τραπεζική κίνηση, κάθε καθυστέρηση πληρωμής, κάθε αλλαγή εισοδήματος παρακολουθείται, αποθηκεύεται και αναλύεται από αλγορίθμους που δεν υπόκεινται σε ανθρώπινο έλεγχο. Μια διαρροή ή μια λανθασμένη εκτίμηση μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες, όχι μόνο για τα οικονομικά του πολίτη, αλλά και για την προσωπική του ζωή, την αξιοπιστία του και την κοινωνική του θέση.
Ακόμη και αν το σύστημα λειτουργεί «σωστά», η ίδια η ύπαρξή του σημαίνει ότι η καθημερινή ζωή των πολιτών είναι πλέον υπό συνεχή παρακολούθηση. Η ελευθερία αποφάσεων περιορίζεται, και κάθε επιλογή πληρωμής ή καθυστέρησης γίνεται αντικείμενο ψηφιακής αξιολόγησης. Η ΤΝ καθίσταται αθέατος κριτής, όπου το λάθος δεν συγχωρείται και η ανθρώπινη ευελιξία δεν αναγνωρίζεται.
Η υπερβολική τεχνοκρατία και οι κοινωνικές συνέπειες
Τα χρέη προς την εφορία στο δεκάμηνο του 2025 έφθασαν τα 7,8 δισ. ευρώ. Η ανάγκη για αποτελεσματική διαχείριση είναι πραγματική, αλλά η εξάρτηση από αλγοριθμικά μοντέλα μετατρέπει την κοινωνία σε πεδίο αλγοριθμικής επιτήρησης. Η ανθρώπινη κρίση εκλείπει, η αδικία συστηματοποιείται, και η ΤΝ καθίσταται κριτής της επιβίωσης των πολιτών.
Η τεχνητή νοημοσύνη, με το πρόσχημα της αποτελεσματικότητας, κινδυνεύει να καθιερώσει μια νέα μορφή κοινωνικής «δικαιοσύνης» – ψυχρή, αυστηρή και χωρίς ανθρωπιά. Σε έναν κόσμο όπου η ζωή των πολιτών αξιολογείται και «κατατάσσεται» από μηχανές, η έννοια της ευθύνης και της ανθρώπινης αλληλεγγύης κινδυνεύει να εξαφανιστεί, αφήνοντας πίσω ένα κενό όπου η δικαιοσύνη γίνεται μόνο αριθμοί, ποσοστά και αλγοριθμικά αποτελέσματα.
Διαβάστε επίσης:
AI υπουργοί/εραστές και η γυάλα με τις μύγες
Βαρουφάκης: «Τραγικοί οι Ευρωπαίοι, αντιδρούν στο ίσως της Γροιλανδίας αλλά σιωπούν στη Βενεζουέλα»
