H Ελλάδα πλήττεται και θα εξακολουθήσει να πλήττεται από σεισμούς, παρά το γεγονός ότι τα τελευταία 3-4 χρόνια διανύουμε περίοδο προσωρινής σεισμικής ύφεσης.
Η επιστημονική έρευνα και τα αποτελέσματά της αποτελούν τη γενική βάση πάνω στην οποία στηρίζονται οι δύο βασικοί πυλώνες της αντισεισμικής προστασίας: η δόμηση αντισεισμικών κατασκευών και υποδομών και η κοινωνική αντισεισμική άμυνα που περιλαμβάνει δράσεις πρόληψης, ετοιμότητας, ασκήσεων ενημέρωσης και εκπαίδευσης. Ο Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), που από το 2023 υπάγεται στο Υπουργείο Πολιτικής Προστασίας και Κλιματικής Κρίσης, έχει αναλάβει από το 1984 το έργο της συνεχούς προετοιμασίας της χώρας ενόψη μελλοντικών σεισμών με βάση τους δύο βασικούς πυλώνες.
Oι δράσεις του OΑΣΠ είναι ποσοτικά πολλές. Εξ’ άλλου, μετά από 42 χρόνια δεν θα αναμέναμε κάτι λιγότερο. Κομβικής σημασίας δράση είναι ο συντονισμός της εκπόνησης κανονισμών, με τη συλλογική σύμπραξη του τεχνικού κόσμου της χώρας (Πολυτεχνεία κλπ.), με σκοπό τη δόμηση αντισεισμικών κατασκευών. Αυτό ήδη επιτυγχάνεται συστηματικά από το 1984, και συνεπώς ουδείς μπορεί σήμερα να επέρεται ατομικά.
Ωστόσο, παραμένει το μέγα θέμα των κτιρίων κυρίως προ του 1985, τα οποία κατασκευάστηκαν χωρίς αντισεισμικό κανονισμό ή με τον ανεπαρκή κανονισμό του 1959, και τα οποία υπερβαίνουν το 70% στο σύνολο της χώρας. Ο προσεισμικός έλεγχος έχει περιοριστεί στα δημόσια κτίρια. Ανακοινώθηκε ότι από το 2001 έχουν ελεγχθεί 44.000. Τίποτε άλλο δεν έχει γίνει γνωστό. Ουδέποτε ανακοινώθηκε ποιά κτίρια ελέγχθηκαν ανά δήμο και ποιό το αποτέλεσμα. Έγινε προσεισμική ενίσχυση σε όσα βρέθηκε ότι έχουν πρόβλημα στατικής επάρκειας; Τα ερωτήματα των πολιτών είναι πάμπολλα αλλά αναπάντητα. Αυτό το «πέπλο μυστικότητας» δεν συνάδει με τη σοβαρότητα της δράσης και οδηγεί σε πάμπολλες αμφιβολίες για το τι ακριβώς έχει γίνει. Τα 35.000.000 ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης διετέθησαν για την προστασία του κοινωνικού συνόλου, και γι’ αυτό οι πολίτες σε κάθε δήμο δικαιούνται να γνωρίζουν.
Ένας εξίσου κομβικής σημασίας τομέας είναι η κοινωνική αντισεισμική άμυνα. Δεν αντιλαμβάνομαι το λόγο για τον οποίο η πολύ σημαντική Μόνιμη Επιστημονική Επιτροπή Κοινωνικής Αντισεισμικής Άμυνας του ΟΑΣΠ παραμένει αδρανής επί πολλά χρόνια. Από τον Μάρτη του 2023 και μέχρι τώρα ουδέποτε συνεδρίασε! Στη διετία 2021-2023 η Επιτροπή συνεδρίασε αλλά ουδεμία εισήγηση έγινε προς τη Διοίκηση του ΟΑΣΠ ή προς την πολιτική ηγεσία. Αδρανής και αναποτελεσματική η Επιτροπή, επί έξι ολόκληρα χρόνια.
Αυτή η πολυετής αδράνεια ευνοεί την έκφραση προσωπικών, και όχι συλλογικών, απόψεων. Διερωτώμαι μήπως ενδεχομένως ευνοεί και την προώθηση εφαρμοσμένων μελετών, π.χ. από δήμους, συχνά προς συγκεκριμένο πανεπιστημιακό ίδρυμα; Σε κάθε περίπτωση, με ποιές προδιαγραφές και με ποιά κριτήρια εκπονούνται τέτοιες μελέτες χωρίς να έχουν από χρόνια προηγηθεί εισηγήσεις, προδιαγραφές και συστάσεις της αρμόδιας Επιτροπής του αρμόδιου φορέα;
Αξιέπαινη είναι η συνεχής προσπάθεια που καταβάλλεται από τον τομέα επιμόρφωσης του ΟΑΣΠ. Αλλά πόσα σεμινάρια ανά τη χώρα μπορούν να διεξάγουν 1-2 άτομα; Δεν υπάρχει άλλο μοντέλο δράσης; Αν λειτουργούσε η Επιστημονική Επιτροπή Κοινωνικής Αντισεισμικής Άμυνας ασφαλώς θα είχαμε επινοήσει άλλους πιο αποτελεσματικούς και επιδραστικούς τρόπους δράσης εκ μέρους του ΟΑΣΠ.
Η Μόνιμη Επιτροπή Σεισμοτεκτονικής του ΟΑΣΠ δεν έχει συνεδριάσει εδώ και 14 μήνες, με αποτέλεσμα να μην έχουμε πλέον εικόνα για την όποια πρόοδο έχει σημειωθεί στο σημαντικό έργο υποδομής της δημιουργίας βάσης ενεργών ρηγμάτων που υλοποιείται από την ΕΑΓΜΕ υπό την επιστημονική εποπτεία και καθοδήγηση της Επιτροπής.
Ο ΟΑΣΠ σταδιακά εγκατέλειψε τη διοργάνωση τακτικών ετήσιων ημερίδων-συναντήσεων της σεισμολογικής κοινότητας για την ανασκόπηση της προόδου, την επισήμανση ελλείψεων και την ανάδειξη νέων αναγκών στον τομέα της αντισεισμικής προστασίας. Είχαμε παλιότερα καθιερώσει τέτοιες συναντήσεις και στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη. Η σεισμολογική κοινότητα δεν συζητά πλέον υπό την αιγίδα και το συντονισμό του ΟΑΣΠ.
Οι ανάγκες της αντισεισμικής προστασίας στη χώρα δεν είναι πλέον ευδιάκριτες από τους πολίτες. Δυστυχώς είναι μεγάλη η ευθύνη του Προέδρου του ΟΑΣΠ με τη συνεχή του παρουσία στα ΜΜΕ άλλοτε ως σεισμολόγου, άλλοτε ως ειδικού σε θέματα πλημμυρών, πυρκαγιών, κατολισθήσεων, τσουνάμι, κλιματικής κρίσης, ατυχημάτων και άλλων πολλών, θρυμματίζοντας κάθε έννοια επιστημοσύνης, εξειδίκευσης και ευστοχίας των δημόσιων παρεμβάσεων. Η εικόνα θολώνει και η όποια συμβολή του ΟΑΣΠ δεν είναι πλέον ευδιάκριτη.
Δυστυχώς, ο ΟΑΣΠ δεν έχει αξιοποιήσει στις δράσεις και επιτροπές του όλους εκείνους που θα μπορούσαν να προσφέρουν. Λόγω προσωπικής εμπάθειας έχουν αποκλειστεί όχι μόνο συγκεκριμένα άτομα αλλά και συγκεκριμένα πανεπιστημιακά ινστιτούτα, προκαλώντας την αντίδραση πρυτανικών αρχών προς επανόρθωση αδικιών. Και προφανώς ο υπογράφων δεν κάνει προσωπική αναφορά δεδομένου ότι συμμετέχει σε σχετικές επιτροπές.
Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε και άλλα αρνητικά σημεία που άπτονται της αντισεισμικής προστασίας στη χώρα μας. Το σημείωμα αυτό είναι επαρκές, προς το παρόν, για την ανάδειξη τόσο των επιτευγμάτων όσο και των αδυναμιών.
