Στη Θεσσαλονίκη συμβαίνει κάτι σπάνιο: ο κόσμος περιμένει βιβλίο πολιτικού με την ίδια ανυπομονησία που περιμένει… τα πρώτα μελομακάρονα. Οι ηλεκτρονικές παραγγελίες για την «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα παίρνουν φωτιά, τα βιβλιοπωλεία τρίβουν τα χέρια τους, και κάπου εκεί, ανάμεσα σε best sellers, ιδέες και σασπένς, ο Χατζησωκράτης πετάει τον παραλληλισμό με τον Χάρι Πότερ.
Δεκτό το χιούμορ, αλλά ατυχής ο συσχετισμός.
Γιατί, όπως και να το δούμε, η Τζ.Κ. Ρόουλινγκ δεν είχε δίπλα της κομματικούς μηχανισμούς, πρωθυπουργικά γραφεία που εξατμίστηκαν, ούτε 17 εκατομμύρια τηλεοπτικές ώρες αναλύσεων. Είχε 12 εκδοτικές απορρίψεις, ένα παιδί στα γόνατα, έναν λεκέ από τσάι σε κάθε σελίδα και έναν 17ο εκδότη που είπε: «Εντάξει, ας το δοκιμάσουμε, αλλά μην τρελαίνεσαι, 500 αντίτυπα». Από αυτά τα 500 αντίτυπα ξεκίνησε ο Χάρι Πότερ. Στην περίπτωση Τσίπρα, ο συγγραφέας απογειώθηκε πολύ πριν απογειωθεί το βιβλίο του. Εκεί είναι και η κρίσιμη διαφορά: άλλο να απογειώνει το περιεχόμενο τον συγγραφέα, κι άλλο να απογειώνεται ο συγγραφέας και το περιεχόμενο να τον κυνηγά να τον προλάβει.
Κι έχουμε και μια αλήθεια που όλοι ξέρουμε αλλά κανείς δεν λέει: Στην ελληνική πολιτική κουλτούρα, το βιβλίο συχνά δεν είναι το μέσο, αλλά το μήνυμα. Ή μάλλον, το «σήμα». Το βλέμμα στον ορίζοντα. Το σφύριγμα που ακούς πριν μπει το τραίνο στο σταθμό.
Το ενδιαφέρον, όμως, δεν είναι ο θόρυβος γύρω από το βιβλίο. Το ενδιαφέρον είναι η πραγματική πρόθεση του συγγραφέα.
Τι θέλει ο Αλέξης Τσίπρας με την «Ιθάκη» του;
Όχι, δεν θέλει να γίνει ο Έλληνας Ρόουλινγκ, ούτε ο Προυστ της Κουμουνδούρου. Η Ιθάκη δεν είναι λογοτεχνία, αλλά πολιτική τοποθέτηση ντυμένη με λογοτεχνικό φόρεμα. Μια επιστροφή με πρόφαση τη γραφή, ή μια γραφή με στόχο την επιστροφή.
Ο Τσίπρας επιχειρεί κάτι πολύ πιο σύνθετο από την αφήγηση μιας «οδύσσειας»: Επαναπροσδιορίζει το αφήγημά του.
Όχι το αφήγημα της διακυβέρνησης, όχι της κρίσης, όχι των capital controls, αυτά τα έχουμε ξαναδεί. Αλλά το αφήγημα του ποιος είναι σήμερα και γιατί αξίζει να τον πάρουν ξανά στα σοβαρά όσοι τον εγκατέλειψαν, απογοητεύτηκαν, ή απλώς προχώρησαν παρακάτω.
Με άλλα λόγια, η «Ιθάκη» δεν είναι μόνο χάρτης του παρελθόντος. Είναι διαβατήριο του μέλλοντος. Με σφραγίδα: «επιστροφή πιθανή, αν το επιτρέψετε».
Στην Ελλάδα του 2025, όπου όλοι αναζητούν μια νέα ηγεσία, ένα νέο νόημα, μια νέα αφήγηση, ο Τσίπρας επιχειρεί να ξαναχτίσει την εικόνα του χωρίς φωνές, χωρίς πλατείες, χωρίς slogans. Με ένα μέσο που έχει μια αρετή: δεν μπορείς να το διακόψεις, δεν μπορείς να το διαψεύσεις live, δεν μπορείς να το φωνάξεις από πάνω.
Το βιβλίο αφήνει τον συγγραφέα να μιλήσει μόνος του κι αυτό είναι μια επιλογή με θάρρος.
Αλλά όσο ο κόσμος περιμένει την «Ιθάκη», άλλο τόσο αιωρείται το διαχρονικό ερώτημα: Μπορεί ένα βιβλίο να λύσει όσα δεν έλυσαν οι κυβερνήσεις;
Ή μήπως, όπως συνήθως, βρισκόμαστε στην προθέρμανση μιας νέας πολιτικής φάσης, που απλώς ξεκινά με πιο σεμνή… βιβλιοπαρουσίαση;
Οι μεγάλες προσδοκίες συχνά γεννούν μεγάλες απογοητεύσεις, αλλά κάποιες φορές γεννούν και μεγάλες επιστροφές. Εξαρτάται από το τι υπάρχει στις σελίδες, και όχι στο hype.
Και ίσως, τελικά, αυτή να είναι η ομορφιά της «Ιθάκης» του Τσίπρα: ότι δεν έρχεται για να ξαναγράψει την ιστορία, αλλά για να ζητήσει από τον ίδιο τον αναγνώστη να αποφασίσει αν αξίζει δεύτερη ανάγνωση.
Γιατί τα βιβλία δεν αλλάζουν χώρες, αλλά μπορούν να αλλάξουν ρυθμούς. Και σε μια χώρα που ψάχνει ακόμα την οδό επιστροφής στην κανονικότητα, στην εμπιστοσύνη, στη συλλογική αυτοπεποίθηση, ίσως η μεγαλύτερη αξία της «Ιθάκης» να μην είναι τι γράφει ο Τσίπρας, αλλά τι περιμένει η κοινωνία να διαβάσει.
Και αυτό, όσο κι αν το ειρωνευόμαστε, δεν είναι μικρό πράγμα. Είναι η υπενθύμιση ότι, ναι: οι λαοί που διαβάζουν, μπορούν ακόμη να επιστρέψουν και να ξαναβρούν το σπίτι τους.
Διαβάστε επίσης
