Το Σαββατοκύριακο της 30ής Ιουνίου και 1ης Ιουλίου 1934 έμελλε να καταγραφεί ως μια από τις πιο σκοτεινές και αιματηρές σελίδες στην ιστορία του Ναζιστικού Κόμματος. Εκεί, σε ένα τουριστικό θέρετρο κοντά στο Μόναχο, ο Αδόλφος Χίτλερ και οι στενότεροι συνεργάτες του — Γκέρινγκ, Χίμλερ, Γκέμπελς και Χέιντριχ — προχώρησαν σε ένα οργανωμένο ξεκαθάρισμα λογαριασμών με την εσωκομματική αντιπολίτευση, βάζοντας τέλος σε κάθε αμφισβήτηση της κυριαρχίας τους, με τη νύχτα των μεγάλων μαχαιριών.
Η άνοδος της SA και η ρωγμή με την ηγεσία
Η παραστρατιωτική οργάνωση SA (Sturmabteilung), γνωστή και ως «Φαιοχίτωνες», αποτέλεσε τον στρατιωτικό βραχίονα του Ναζιστικού Κόμματος στα χρόνια της ανόδου του. Χάρη στις τρομοκρατικές πρακτικές της και την αδιάκοπη παρουσία της στους δρόμους, συνέβαλε καθοριστικά στην κατάληψη της εξουσίας από τον Χίτλερ το 1933.
Ωστόσο, η ιδεολογική ταυτότητα της SA διέφερε από τη γραμμή που προωθούσε πλέον η πολιτική ηγεσία των ναζί. Το 85% των μελών της προερχόταν από την εργατική τάξη και διατηρούσε έντονη σοσιαλιστική συνείδηση, δίνοντας βαρύτητα στο «σοσιαλισμός» του τίτλου «Εθνικοσοσιαλισμός». Οι προσδοκίες τους για κοινωνική δικαιοσύνη και μεταρρυθμίσεις διαψεύδονταν μέρα με τη μέρα, καθώς το κόμμα μετατρεπόταν σε όχημα εξυπηρέτησης των βιομηχάνων, του στρατού και των μεγάλων συμφερόντων.
Η SA, υπό την ηγεσία του Ερνστ Ρεμ, διεκδικούσε να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στον νέο γερμανικό στρατό, κάτι που σήμαινε μετωπική σύγκρουση με τη Βέρμαχτ. Για το κατεστημένο του στρατού, τους επιχειρηματίες, αλλά και για τον ίδιο τον Χίτλερ, οι Ρεμ και οι Φαιοχίτωνες μετατρέπονταν σε απειλή.
Το πραξικόπημα που δεν έγινε ποτέ
Η τελική ρήξη δεν ήταν αποτέλεσμα πολιτικής αντιπαράθεσης αλλά καλοσχεδιασμένης προβοκάτσιας. Οι στενοί συνεργάτες του Χίτλερ, κυρίως οι Χίμλερ, Γκέρινγκ, Χέιντριχ και Γκέμπελς, παρουσίασαν στον Φύρερ πλαστά στοιχεία που υποδείκνυαν πως ο Ρεμ ετοίμαζε πραξικόπημα.
Παρόλο που η αλήθεια της κατηγορίας δεν τεκμηριώθηκε ποτέ, ο Χίτλερ βρήκε την ευκαιρία που έψαχνε. Το πρωί της 30ής Ιουνίου, εισέβαλε ο ίδιος στο ξενοδοχείο «Χανσελμπάουερ» στο Μπαντ Βίσε, όπου είχε συγκαλέσει τους επικεφαλής της SA. Βρήκε τον Ρεμ στο δωμάτιό του, ξαπλωμένο με δύο νεαρούς άνδρες — ένα εύρημα που χρησιμοποίησε ως ηθικό και πολιτικό όπλο, για να τον διαπομπεύσει και να νομιμοποιήσει την επερχόμενη σφαγή.
Ο Ρεμ συνελήφθη επί τόπου. Αργότερα, θα εκτελεστεί είτε κατόπιν διαταγής είτε, σύμφωνα με ορισμένες πηγές, από το ίδιο το χέρι του Χίτλερ.
Η νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών
Τις επόμενες ώρες, δεκάδες στελέχη της SA συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν χωρίς δίκη, είτε στα κρατητήρια είτε επιτόπου, στα γραφεία τους ή στα σπίτια τους. Το ναζιστικό καθεστώς επέβαλε στρατιωτικό νόμο, οι λίστες των θυμάτων είχαν προετοιμαστεί εκ των προτέρων, και η αστυνομία, τα SS και ο στρατός συνεργάστηκαν στην εφαρμογή του σχεδίου.
Στις 13 Ιουλίου 1934, σε δημόσια δήλωση, ο Χίτλερ ανέφερε ότι 77 άτομα είχαν χάσει τη ζωή τους: 61 εκτελέστηκαν, 13 σκοτώθηκαν κατά τη «σύλληψη» και 3 αυτοκτόνησαν. Ωστόσο, ανεξάρτητοι ιστορικοί ανεβάζουν τον αριθμό των θυμάτων σε τουλάχιστον 400, πολλοί από τους οποίους δεν είχαν σχέση με την SA, αλλά θεωρούνταν ανεπιθύμητοι πολιτικά ή εσωκομματικά.
Χαρακτηριστική ήταν η δήλωσή του:
«Αν κάποιος με ρωτήσει γιατί δεν έστειλα τους συνωμότες στη δικαιοσύνη, ένα έχω να του πω: Είμαι υπεύθυνος για τη μοίρα του γερμανικού λαού και γι’ αυτό έγινα ο υπέρτατος κριτής».
Η νέα τάξη πραγμάτων
Μετά τη «Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών» — μια φράση δανεισμένη από τους αρθουριανούς θρύλους — ο Χίτλερ ήταν πια ο απόλυτος κυρίαρχος του καθεστώτος. Το Ναζιστικό Κόμμα είχε εξουδετερώσει τη μόνη δομή εντός του που θα μπορούσε να του αντισταθεί οργανωμένα.
Η SA υποβαθμίστηκε σε παρακμιακή οργάνωση χωρίς πολιτική ισχύ. Αντιθέτως, τα SS του Χίμλερ, που είχαν συμμετάσχει στις εκκαθαρίσεις, απέκτησαν αυτονομία και παντοδυναμία. Ο στρατός, βλέποντας τον Χίτλερ να ξεκαθαρίζει την απειλή της SA, ορκίστηκε πίστη στο πρόσωπό του και όχι στο Σύνταγμα. Ένα χρόνο μετά, με τον θάνατο του Προέδρου Χίντενμπουργκ, ο Χίτλερ συγκέντρωσε στα χέρια του τα αξιώματα του Προέδρου και του Καγκελάριου.
Η Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών δεν ήταν απλώς μια πράξη πολιτικής εκκαθάρισης. Ήταν η επίδειξη βίας που σφράγισε την απόλυτη ενοποίηση του Κράτους και του Κόμματος υπό τον Αδόλφο Χίτλερ. Από εκεί και πέρα, καμία θεσμική αναστολή, καμία εσωτερική φωνή και καμία αμφιβολία δεν θα παρεμπόδιζε τη ναζιστική θηριωδία.
