Η πρόσφατη τριήμερη επίσκεψη του Πάπα Λέοντος ΙΔ’ στην Τουρκία, την πρώτη του διεθνή περιοδεία εκτός Ιταλίας, ξεπέρασε κατά πολύ το θρησκευτικό της πλαίσιο, αναδεικνύοντας τη γείτονα ως έναν κρίσιμο γεωπολιτικό κόμβο και τον ίδιο τον Ποντίφηκα ως έναν αποφασισμένο «γεφυροποιό» (Pontifex) σε μια εποχή βαθιάς παγκόσμιας πόλωσης.
Η επιλογή της Τουρκίας, χώρας που ενώνει δύο ηπείρους και εικονίζεται συμβολικά στο λογότυπο της επίσκεψης με τη γέφυρα του Βοσπόρου, δεν ήταν τυχαία. Η πρόσκληση του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τις τελετές της Συνόδου της Νίκαιας έδωσε την ιδανική ευκαιρία στον Πάπα για μια μεγάλη χειρονομία διαχριστιανικής ενότητας.
Οι ειρωνείες της ιστορίας και το φάντασμα του κεμαλισμού
Παρά τη λαμπρή υποδοχή από τον Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος επωφελήθηκε διπλωματικά αναβαθμίζοντας το διεθνές του κεφάλαιο, η επίσκεψη προκάλεσε αντιδράσεις. Η «τουρκορθόδοξος πατριαρχία», ένα μόρφωμα στενά συνδεδεμένο με τις μυστικές υπηρεσίες, κατήγγειλε την επίσκεψη ως «παραβίαση της τουρκικής εθνικής κυριαρχίας». Αυτή η αντίδραση είναι ενδεικτική της παλαιάς κοπής κεμαλιστικής συνομωσιολογίας περί «δεύτερου Βατικανού» στην Κωνσταντινούπολη, που αδυνατεί να αποδεχθεί την πραγματική, οικουμενική αναγνώριση του Φαναρίου.
Είναι, ωστόσο, μια ειρωνεία της Ιστορίας το γεγονός ότι οι ισλαμιστές κυβερνώντες του Ερντογάν επιδεικνύουν λιγότερο έντονα αντιχριστιανικά αντανακλαστικά από τους παλαιότερους θεματοφύλακες της εκκοσμίκευσης. Η Τουρκία, ενώ φιλοξενεί ένα ελάχιστο Καθολικό ποίμνιο, αποτελεί τον πρωταρχικό γεωγραφικό χώρο της πρώιμης Χριστιανοσύνης, από τον Απόστολο Παύλο μέχρι τις Οικουμενικές Συνόδους, γεγονός που προσδίδει στην επίσκεψη μια ανυπολόγιστη συμβολική διάσταση.
Ο «άξονας ειρήνης»
Ο «γεφυροποιός» Πάπας Λέων ΙΔ’, ο οποίος ανέλαβε το αξίωμα με την αποστολή να εκτονώσει εσωτερικές εντάσεις στον Καθολικισμό, προβάλλει τώρα την επιδίωξη της ενότητας σε διαχριστιανικό και διαθρησκευτικό επίπεδο.
Παρόλα αυτά, η ενότητα αυτή προϋποθέτει οριοθετήσεις. Η ευγενική αλλά σαφής άρνησή του να επισκεφθεί την Αγία Σοφία μετά την επαναμετατροπή της σε τζαμί, καθώς και η άρνησή του να προσευχηθεί στο γειτονικό τέμενος Σουλτάναχμετ, υποδηλώνουν ότι η διαθρησκευτική προσέγγιση δεν μπορεί να επιτρέψει «συγχύσεις» ούτε να νομιμοποιήσει πολιτικές αποφάσεις που θίγουν το ιστορικό και θρησκευτικό status quo.
Ο φιλοκυβερνητικός τύπος της Άγκυρας είδε στον πρώτο Αμερικανό Πάπα έναν «αντι-Τραμπ» οραματιστή, ο οποίος διαφοροποιήθηκε από τις πολιτικές των ΗΠΑ σε ζητήματα όπως το μεταναστευτικό, η Γάζα και η στρατιωτική ένταση. Οι αρθρογράφοι οραματίζονται πλέον την Τουρκία και την Αγία Έδρα ως έναν «άξονα ειρήνης» που τηρεί ουδετερότητα μεταξύ των αντιμαχόμενων πόλων (Δύσης-Ισραήλ και Ευρασιατικών δυνάμεων). Τόσο η Άγκυρα όσο και το Βατικανό έχουν ήδη επιχειρήσει μεσολαβητική παρέμβαση στην ουκρανική κρίση, με την Τουρκία να έχει σημειώσει μεγαλύτερη επιτυχία.
Οι ρωγμές της ορθοδοξίας
Ωστόσο, η «ενότητα» που αποτέλεσε τη λέξη-κλειδί στις επαφές του Πάπα με τον Οικουμενικό Πατριάρχη δεν αποτελεί πραγματικότητα στο εσωτερικό της Ορθοδοξίας. Η σύγκρουση στην Ουκρανία, που φέρνει σε ένοπλη αντιπαράθεση τις δύο χώρες του κόσμου με τον μεγαλύτερο Ορθόδοξο πληθυσμό, αναδεικνύει τραγικά τη διάσπαση. Η απουσία του Πατριάρχη Μόσχας, καθώς και η απροθυμία των Πατριαρχών Αντιοχείας και Ιεροσολύμων να παραστούν αυτοπροσώπως, μαρτυρούν τις βαθιές ρωγμές και τη δυσχερή θέση της Χριστιανικής Ανατολής μέσα στο σύγχρονο γεωπολιτικό τοπίο.
Διαβάστε επίσης:
Ο Πάπας Λέων ΙΔ’ τάσσεται υπέρ του παλαιστινιακού κράτους
Άνοιγμα της Χάλκης: Στρατηγική συνάντηση Βαρθολομαίου – Μπάρακ
Φανάρι: Τι είπαν για τον πόλεμο στην Ουκρανία Πατριάρχης και Πάπας – Μηνύματα ειρήνης
