Η 26η Ιουνίου, Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών και της Παράνομης Διακίνησης, καθιερώθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη το 1987 ως ημέρα διεθνούς ευαισθητοποίησης. Τριάντα οκτώ χρόνια μετά, η ανάγκη για συντονισμένη δράση, πρόληψη και πολιτική βούληση είναι πιο επιτακτική από ποτέ.
Το φετινό σύνθημα, «Break the cycle. #StopOrganizedCrime», εστιάζει στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος που επωφελείται από την παγκόσμια διάδοση ναρκωτικών ουσιών και συνδέεται άμεσα με φαινόμενα όπως εμπορία ανθρώπων, όπλων, ξεπλύματος χρήματος και καταστροφή περιβάλλοντος.
Παγκόσμια εικόνα: αύξηση χρήσης και διακίνησης ναρκωτικών
Το Παγκόσμιο Δελτίο Ναρκωτικών 2025 του ΟΗΕ περιγράφει μια κρίσιμη κατάσταση. Η παγκόσμια χρήση ναρκωτικών έχει υπερδιπλασιαστεί από το 2010, ενώ αυξάνονται ανησυχητικά τόσο η παραγωγή όσο και η προσβασιμότητα σε συνθετικές ουσίες.
-
Περισσότερα από 296 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως (ή 1 στους 18 ενήλικες) έκαναν χρήση ναρκωτικών μέσα στο 2023.
-
Η χρήση κοκαΐνης έφτασε ιστορικό ρεκόρ, με 25 εκατομμύρια χρήστες.
-
Τα συνθετικά οπιοειδή (κυρίως φεντανύλη) αποτελούν την κυρίαρχη αιτία θανάτου από υπερβολική δόση σε ΗΠΑ, Καναδά και Ευρώπη.
Η άνοδος της κοκαΐνης
Η παγκόσμια παραγωγή κοκαΐνης εκτοξεύτηκε κατά 33% μόνο το 2023, αγγίζοντας τους 3.708 τόνους. Η έκθεση της UNODC αποδίδει την αύξηση κυρίως στην Κολομβία, όπου η καλλιέργεια κόκας αυξήθηκε κατά 50% σε μία χρονιά.
Οι βασικές αγορές παραμένουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Νότια Αμερική, αλλά και η Ευρώπη, όπου παρατηρείται σημαντική διεύρυνση του χρήστη μέσης ηλικίας, κοινωνικά ενταγμένου, που χρησιμοποιεί κοκαΐνη περιστασιακά – αλλά με διαρκώς αυξανόμενη συχνότητα.
Συνθετικά ναρκωτικά: η νέα παγκόσμια απειλή
Η ραγδαία εξάπλωση συνθετικών ναρκωτικών, όπως οι μεθαμφεταμίνες και οι νέες ψυχοδραστικές ουσίες (NPS), προκαλεί ανησυχία στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Το 2024, κατασχέθηκαν 236 τόνοι μεθαμφεταμίνης μόνο στη Νοτιοανατολική Ασία, με κέντρο παραγωγής την περιοχή του Χρυσού Τριγώνου (Μιανμάρ – Λάος – Ταϊλάνδη).
Τα συνθετικά οπιοειδή, ιδιαίτερα η φεντανύλη, προκαλούν δεκάδες χιλιάδες θανάτους ετησίως. Μικρές ποσότητες είναι αρκετές για να αποβούν θανατηφόρες, γεγονός που δυσχεραίνει τον έλεγχο και την πρόληψη.
Η κοινωνική και υγειονομική διάσταση της χρήσης ναρκωτικών
Η εξάρτηση από ναρκωτικά παραμένει βαθύτατα κοινωνικό και υγειονομικό φαινόμενο. Οι χρήστες συχνά είναι άτομα με ιστορικό τραύματος, περιθωριοποίησης, ψυχικών ασθενειών ή οικονομικής αβεβαιότητας.
Οι επιπτώσεις στην υγεία είναι ευρείες:
-
Ψυχικές διαταραχές, όπως κατάθλιψη και ψύχωση.
-
Μολυσματικές ασθένειες, π.χ. ηπατίτιδα C και HIV.
-
Υψηλό ποσοστό θανάτων από υπερβολική δόση.
Σύμφωνα με τον WHO, μόνο 1 στους 6 εξαρτημένους λαμβάνει επαρκή θεραπεία.
Η οικονομική και περιβαλλοντική διάσταση
Η παράνομη οικονομία των ναρκωτικών έχει τεράστιο κόστος για τις εθνικές οικονομίες, με απώλεια πόρων, διαφθορά και εγκληματικότητα. Εκτιμάται ότι σε ορισμένες χώρες το συνολικό κόστος φτάνει το 2% του ΑΕΠ.
Παράλληλα, η καλλιέργεια οπίου και κόκας συνδέεται με αποψίλωση δασών, ρύπανση νερών και καταστροφή της βιοποικιλότητας, ιδιαίτερα σε τροπικές περιοχές της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας.
Η απάντηση της διεθνούς κοινότητας
Ο ΟΗΕ καλεί φέτος σε νέες συνεργασίες για την αποδόμηση των εγκληματικών δικτύων. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν:
-
Επένδυση στην πρόληψη και στην εκπαίδευση, με στοχευμένα προγράμματα για παιδιά, εφήβους και ευάλωτες ομάδες.
-
Ενίσχυση των συστημάτων υγείας, ώστε να προσφέρουν δωρεάν, ανθρωποκεντρικές θεραπείες.
-
Διακρατική συνεργασία για την καταπολέμηση της διακίνησης, με ψηφιακά και τεχνολογικά εργαλεία.
-
Προστασία του περιβάλλοντος, με πολιτικές ανάκτησης κατεστραμμένων περιοχών.
-
Αποστιγματοποίηση και ενίσχυση της κοινωνικής επανένταξης των πρώην εξαρτημένων.
Η Ελλάδα και η πρόκληση της εξάρτησης
Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σταθεροποίηση της ηρωίνης αλλά αύξηση της χρήσης κοκαΐνης και συνθετικών ουσιών, ειδικά στις νεαρές ηλικίες. Το ΚΕΘΕΑ και ο ΟΚΑΝΑ αναφέρουν αύξηση της ζήτησης για προγράμματα θεραπείας, ενώ τοξικολογικές αναλύσεις δείχνουν αλλαγή προφίλ χρήστη.
Η Πολιτεία επενδύει σε μονάδες απεξάρτησης, αλλά το ζήτημα παραμένει σύνθετο και πολυπαραγοντικό, με ανάγκη οριζόντιας πρόληψης, από τα σχολεία μέχρι την αγορά εργασίας.
Ένα μήνυμα με ουσία κατά των Ναρκωτικών
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών δεν είναι απλώς άλλη μια υπενθύμιση. Είναι κραυγή συναγερμού. Γιατί τα ναρκωτικά του 2025 δεν είναι ούτε απλά, ούτε περιθωριακά: είναι συνδεδεμένα με οργανωμένο έγκλημα, διεθνείς ροές χρήματος, ανισότητες και περιβαλλοντικές κρίσεις.
Η μόνη βιώσιμη απάντηση είναι συστηματική πρόληψη, κοινωνική ευαισθησία και διεθνής συνεργασία — για μια κοινωνία που θα σέβεται τη ζωή, την υγεία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
