Η πτώση δύο 17χρονων κοριτσιών από την ταράτσα πολυκατοικίας στην Ηλιούπολη στις 12 Μαΐου συγκλόνισε τη χώρα. Η μία μαθήτρια έχασε τη ζωή της, ενώ η δεύτερη νοσηλεύεται σε κρίσιμη κατάσταση. Το σημείωμα που βρέθηκε στο σακίδιο της μίας —όπου ανέφερε ότι πάσχει από κατάθλιψη εδώ και τρία χρόνια και φοβάται την αποτυχία στις Πανελλαδικές— δεν αποτελεί απλώς μια προσωπική εξομολόγηση, αλλά μια ηχηρή υπενθύμιση της ψυχικής πίεσης που βιώνουν οι σημερινοί έφηβοι.
Οι Πανελλαδικές έχουν μετατραπεί σε έναν θεσμό που συχνά καθορίζει την αυτοεικόνα των μαθητών. Έρευνα του ΕΚΠΑ (2023) δείχνει ότι το 73% των μαθητών της Γ’ Λυκείου βιώνει έντονο άγχος, ενώ 1 στους 4 εμφανίζει συμπτώματα κατάθλιψης. Η πίεση αυτή τροφοδοτείται από τις οικογενειακές προσδοκίες, τη σχολική κουλτούρα της «μοναδικής επιτυχίας» και τον φόβο της αποτυχίας, ο οποίος οδηγεί σε διαταραχές ύπνου, κρίσεις πανικού και συναισθήματα ανεπάρκειας.
Οι έφηβοι συχνά νιώθουν ότι δεν έχουν περιθώριο για λάθη. Η αποτυχία παρουσιάζεται ως απειλή για το μέλλον τους, ενώ η επιτυχία ως υποχρέωση. Σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχική ανθεκτικότητα δοκιμάζεται καθημερινά.
Παράλληλα, τα social media λειτουργούν ως ένας αόρατος μηχανισμός σύγκρισης. Οι έφηβοι καλούνται να διαχειριστούν όχι μόνο τις σχολικές απαιτήσεις, αλλά και την πίεση να διατηρούν μια «τέλεια» ψηφιακή εικόνα. Η προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέεται με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αυξημένο άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα, ιδιαίτερα στα κορίτσια που εκτίθενται σε πρότυπα εμφάνισης που τις περισσότερες φορές είναι δημιουργίες τεχνητής νοημοσύνης ή φίλτρων με στόχο το αψεγάδιαστο που όμως δεν υπάρχει στην πραγματική ζωή.
Το cyberbullying, η ανάγκη για συνεχή επιβεβαίωση και η χρήση των social media ως διαφυγή από μια δύσκολη καθημερινότητα αποτελούν παράγοντες που επιβαρύνουν περαιτέρω την ψυχική υγεία των νέων.
Όλη αυτή η ψυχική επιβάρυνση στους εφήβους εκδηλώνεται μέσα από συναισθηματικές, σωματικές και συμπεριφορικές αλλαγές. Νευρικότητα, ευερεθιστότητα, απώλεια ενδιαφέροντος, διαταραχές ύπνου, κοινωνική απόσυρση, μειωμένη σχολική επίδοση και προβληματική χρήση του διαδικτύου αποτελούν ενδείξεις που χρειάζονται προσοχή. Κρίσιμα σήματα κινδύνου, όπως αυτοτραυματισμός ή αυτοκτονικός σχεδιασμός, απαιτούν άμεση παρέμβαση και επαγγελματική βοήθεια.
Δυστυχώς όμως η τραγωδία στην Ηλιούπολη αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την έλλειψη συστηματικής πρόληψης. Παρά το γεγονός ότι 1 στους 7 εφήβους παγκοσμίως αντιμετωπίζει ψυχικές διαταραχές, οι περισσότερες περιπτώσεις μένουν αδιάγνωστες. Στην Ελλάδα, οι δημόσιες παιδοψυχιατρικές υπηρεσίες παραμένουν υποστελεχωμένες, ενώ οι γονείς συχνά δεν γνωρίζουν πού να απευθυνθούν, γεγονός που φαίνεται έντονα από τους γονείς που καθημερινά τηλεφωνούν στο νοσοκομείο μας ζητώντας πληροφορίες.
Αυτό που πάντα λέω στους γονείς είναι ότι η υποστήριξη ξεκινά από την αποδοχή. Οι γονείς καλούνται να μειώσουν την πίεση των εξετάσεων, να επιβραβεύουν την προσπάθεια και όχι μόνο το αποτέλεσμα, να συζητούν ανοιχτά για τη χρήση των social media και να αποτελούν οι ίδιοι πρότυπο υγιούς ψηφιακής συμπεριφοράς. Η ενεργητική ακρόαση, η αναγνώριση των πρώτων σημαδιών και η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας αποτελούν κρίσιμα βήματα.
Θα κλείσω με ένα μήνυμα που πάντα μεταφέρω στους εφήβους αυτής της ηλικίας. Η αξία ενός εφήβου δεν καθορίζεται από έναν βαθμό ούτε από μια ψηφιακή εικόνα. Η κοινωνία οφείλει να κοιτάξει τους νέους της στα μάτια και να τους ακούσει πριν η σιωπή τους μετατραπεί σε τραγωδία.
