Μετά από 14 χρόνια συντηρητικών κυβερνήσεων και πολλών (πέντε!) διαφορετικών πρωθυπουργών – περισσότερων από όσους είχε το Ηνωμένο Βασίλειο τα προηγούμενα 34 χρόνια – το 2025 μπήκε με νέα κυβέρνηση Εργατικών (είχε εκλεγεί μόλις τον Ιούλιο του 2024 και δεν είχε ακόμη κλείσει μισό χρόνο στην εξουσία), με υποσχέσεις για ανάπτυξη και σοβαρή, τεχνοκρατική διακυβέρνηση. Μπήκε όμως και με την άνοδο του Τραμπ στην Προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών, εν μέσω σοβαρών οικονομικών πιέσεων λόγω αύξησης του κόστους ζωής και εντεινόμενης κλιματικής κρίσης, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να μαίνεται και την καταστροφή στη Γάζα να έχει πια πάρει βιβλικές διαστάσεις.
Τι έγινε το 2025
Οι Εργατικοί ξεκίνησαν την πρώτη τους ολόκληρη χρονιά στη διακυβέρνηση με μια τεράστια πλειοψηφία (σε σύνολο 650 εδρών έλεγχαν πάνω από 400, με τους Συντηρητικούς στη δεύτερη θέση και με πολύ λιγότερες από τις μισές έδρες) – αλλά χωρίς δυναμική. Ήδη από την αρχή της διακυβέρνησής τους, το τελευταίο μισό του 2024, καταγγέλθηκαν για σκάνδαλα («δώρα» που έλαβαν διάφοροι κοινοβουλευτικοί, συμπεριλαμβανομένου του Πρωθυπουργού Στάρμερ, κ.ά.), διέγραψαν βουλευτές που αντέδρασαν στη μη επέκταση επιδομάτων στις τρίτεκνες οικογένειες (πράγμα που οι Εργατικοί αναμενόταν να πραγματοποιήσουν), συνέχισαν και ενέτειναν την «εχθρική» πολιτική των Συντηρητικών κατά προσφύγων και μεταναστών παρά τις προεκλογικές τους υποσχέσεις, και γενικά σύντομα άρχισαν να απογοητεύουν. Πάντως, στις αρχές του 2025 προηγούνταν ακόμη στις δημοσκοπήσεις, έστω και οριακά, έστω και με σοβαρές απώλειες.
Σε κάθε περίπτωση, κανείς και καμία δεν περίμενε την απόλυτη κατακρύμνησή τους μέσα στο 2025, μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Κι όμως, η χρονιά που φεύγει αφήνει τους Εργατικούς να μετριούνται κάπου μεταξύ τρίτης και τέταρτης θέσης, με ποσοστό κάτω από 20% και σε κάποιες δημοσκοπήσεις ακόμη και κάτω από τους Πράσινους, που φαίνεται να έχουν υπερδιπλασιάσει τα ποσοστά τους από την εκλογή στην ηγεσία του Κόμματος του Ζακ Πολάνσκι, πριν από λίγους μόλις μήνες. Αντίθετα, το ακροδεξιό κόμμα Ρηφόρμ του Νάιτζελ Φαράτζ είναι σταθερά στην πρώτη θέση με 10 ή και παραπάνω μονάδες διαφορά από το δεύτερο.
Ας δούμε όμως λίγο τις πολιτικές εξελίξεις που οδήγησαν σε αυτή τη συνθήκη – έστω σε τίτλους.
1. «Αφουγκράζομαι την κοινωνία» – ό,τι κι αν τελικά σημαίνει αυτό το κλισέ – σίγουρα δεν σημαίνει προσπαθώ να γίνω δεξιότερος των ακροδεξιών.
Ως γνωστόν, οι ακροδεξιοί είναι καλύτεροι στο να είναι ακροδεξιοί – ειδικότητά τους άλλωστε – και κάθε προσπάθεια να προσεταιριστεί κάποιο άλλο κόμμα το πρόγραμμά τους όχι μόνο δεν φέρνει δημοσκοπικά κέρδη, αλλά νομιμοποιεί την ακροδεξιά πολιτική και στρέφει ακόμη περισσότερο κόσμο στους αυθεντικούς εκφραστές της. Έτσι, η απόπειρα των Εργατικών να φανούν ακόμη πιο σκληροί απέναντι σε πρόσφυγες και μετανάστες με νομοθετικές κινήσεις και ένταση του «εχθρικού περιβάλλοντος» που είχαν εγκαθιδρύσει εδώ και πάνω από δέκα χρόνια οι απελθόντες Συντηρητικοί οδήγησε σωρηδόν τον κόσμο προς τους ακροδεξιούς του Φαράτζ, που εκτοξεύθηκαν δημοσκοπικά.
Για πρώτη φορά είδαμε μαζική συγκέντρωση εθνικιστών και ακροδεξιών στο κέντρο του Λονδίνου, για πρώτη φορά είδαμε κόσμο να ανεβάζει αγγλικές (όχι βρετανικές) σημαίες στους φανούς των εθνικών οδών και των πλατειών. Ο δημόσιος λόγος μονοπωλείται από το θέμα των μεταναστών, και το «παράθυρο του Όβερτον» έχει πλέον μετακινηθεί τόσο που ο εθνικιστικός παροξυσμός να θεωρείται πλέον αποδεκτή, αν όχι εύλογη, πολιτική θέση (αντίστοιχα, σχετικά αριστερές θέσεις που στο παρελθόν θεωρούνταν ευρέως αποδεκτές αρκούν πια για να σε κατατάξουν στους κομμουνιστές ή ακροαριστερούς). Κι όλα αυτά, για ένα θέμα που πραγματικά δεν είναι θέμα: όχι μόνο έχει ανάγκη από μεταναστευτικές εισροές το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και οι μεταναστευτικές ροές αυτή τη στιγμή δεν ευθύνονται ούτε για την αποεπένδυση σε δημόσιες υπηρεσίες, ούτε για τις ιδιωτικοποιήσεις που έχουν αποτύχει παταγωδώς (οι ιδιωτικοποιήσεις νερού και τρένων είναι από τις πιο προφανείς αποτυχίες), ούτε τελικά για το συνεχώς αυξανόμενο κόστος ζωής και τις εκρηκτικές ανισότητες.
2. «Συνετή» και «τεχνοκρατική» διαχείριση δεν ικανοποιεί πλέον τα ευρεία στρώματα που υποφέρουν από την αύξηση του κόστους ζωής και ζητούν ριζοσπαστικές λύσεις.
Το πού θα βρεθούν αυτές οι ριζοσπαστικές λύσεις εξαρτάται: οι ακροδεξιοί του Φαράτζ είναι μια επιλογή, και μάλιστα που εμπνέει δυστυχώς πολύ κόσμο: είναι εύκολο να αποδώσεις όλα τα οικονομικά δεινά σε μετανάστες και πρόσφυγες και να αποσιωπήσεις τις αυξανόμενες οικονομικές ανισότητες, την εκμετάλλευση, την εξυπηρέτηση ιδιωτικών οικονομικών συμφερόντων. Η σύγκρουση με το (λίγο ή πολύ εμφανώς) «διαφορετικό», με τον «άλλο», είναι πολύ πιο εύπεπτη από τη σύγκρουση με ταξικό πρόσημο. Όμως η έμπνευση μπορεί να έρθει και από τα αριστερά. Στα μέσα του 2025 μια τέτοια κίνηση φάνηκε να ανοίγει καινούριους ορίζοντες: ο Τζέρεμυ Κόρμπυν, διαγραμμένος πια από το Εργατικό Κόμμα, μαζί με τη Ζάρα Σουλτάνα και άλλους/ες πρωήν Εργατικούς/ές που είχαν την ίδια τύχη, ανακοίνωσαν τη δημιουργία ενός νέου, αριστερού και ριζοσπαστικού, κόμματος.
Το πόσο πολύς κόσμος είχε ανάγκη μια τέτοια προοπτική φάνηκε από το ότι μέσα σε λίγες βδομάδες 800 χιλιάδες άνθρωποι εγγράφηκαν στη σχετική πλατφόρμα εκδήλωσης ενδιαφέροντος για το νέο σχήμα, και συγκεντρώθηκαν πάνω από ένα εκατομμύριο λίρες. Δυστυχώς το κόμμα διασπάστηκε πριν τελικά δημιουργηθεί: ο διχασμός μεταξύ της ομάδας Κόρμπυν και της Ζάρα Σουλτάνα οδήγησε στο σχετικό ξεφούσκωμα του ενθουσιασμού, και στην επιβεβαίωση του γνωστού αστείου πηχιαίου τίτλου «Σοσιαλιστική Γκρούπα τόσο αποδιοργανωμένη, που οι πράκτορες της αστυνομίας δεν ξέρουν πως να παρεισφρήσουν».
Οι λεπτομέρειες δεν είναι της παρούσης, όμως η απογοήτευση είναι μεγάλη. Παρ’ όλα αυτά, σχεδόν ταυτόχρονα με τη διάσπαση της προσπάθειας για νέο κόμμα, ένα αρκετά παλιό, το Κόμμα των Πρασίνων, εξέλεξε νέο ηγέτη και έφερε αυτό την ελπίδα σε μεγάλο κομμάτι του κόσμου. Ο Ζακ Πολάνσκι εξελέγη με τεράστια πλειοψηφία (πάνω από 80% έναντι των ανθυποψήφιών του, που είχαν τη στήριξη προηγούμενων ηγεσιών) και μέσα σε λίγους μήνες, θίγοντας θέματα ισότητας, κόστους ζωής, περιβάλλοντος, κατάφερε να υπερδιπλασιάσει τα μέλη του κόμματος, που το Δεκέμβρη πέρασαν τα 180 χιλιάδες (οι Συντηρητικοί πχ αριθμούν περί τα 120 χιλιάδες μέλη, ενώ οι Εργατικοί υπολογίζονται στα 250 χιλιάδες, από το ιστορικό υψηλό του 2019 επί Κόρμπυν με πάνω από μισό εκατομμύριο μέλη). Σε κάποιες δημοσκοπήσεις οι Πράσινοι ξεπερνούν τους Εργατικούς, ενώ ο Πολάνσκι δηλώνει ανοιχτός σε συνεργασία με το νέο σχήμα Σουλτάνα/Κόρμπυν.
3. Μια εξωτερική πολιτική που δεν διέπεται από αρχές και αξίες δεν μπορεί να εμπνεύσει
Οι διακηρύξεις περί «κράτους δικαίου», «δικαιωμάτων» και άλλων εύηχων όρων μοιάζουν κενές όταν καταδικάζεις μια ένοπλη επίθεση και συγκεκριμένα εγκλήματα πολέμου αλλά κωφεύεις ως προς άλλα, όταν πουλάς όπλα σε αυταρχικά καθεστώτα ενώ υμνείς τη «δημοκρατία», όταν ομνύεις σε πολιτική αρχών αλλά προσπαθείς να εξευμενίσεις τον νέο (πάντοτε ήδη παλιό) «ηγέτη του «ελεύθερου» κόσμου» (δεν ξέρω πόσα εισαγωγικά – ή τι άλλο σημείο στίξης – να βάλω) με βασιλικά δείπνα και ιππήλατες χρυσές άμαξες. Ούτε αυτά τα κομμάτια του κόσμου που προσπαθούν να στηρίξουν «σοβαρές» και «τεχνοκρατικές» κυβερνήσεις δεν μπορούν να πείσουν τον εαυτό τους έτσι. Η αντίφαση στις περιπτώσεις αυτές φτάνει στα όρια γνωστικής ασυμφωνίας.
4. Κράτος δικαίου, δημοκρατία, ελευθερία αναζητούν ορισμό και νόημα
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι αυτό πάντα συμβαίνει, ότι οι αόριστες αυτές έννοιες χρησιμεύουν μόνο για να συγκαλύπτουν τις διαφορές απόψεων ως προς το τι (θα έπρεπε να) σημαίνουν. Όμως η κίνηση των Εργατικών να χρησιμοποιήσουν τον αντιτρομοκρατικό νόμο προκειμένουν να χαρακτηρίσουν ως παράνομη την οργάνωση Palestine Action οδήγησε σε ακραία φαινόμενα.
Σύμφωνα με το νόμο, οποιαδήποτε δημόσια δήλωση στήριξης της απαγορευμένης οργάνωσης θεωρείται στήριξη σε τρομοκρατική οργάνωση και οδηγεί σε σύλληψη και καταδίκη. Σκηνές απείρου κάλλους εκτυλίχθηκαν σε συγκεντρώσεις όπου αστυνομικοί συλλάμβαναν σωρηδόν ηλικιωμένους/ες που κρατούσαν πλακάτ που έγραφαν «Στηρίζω την Palestine Action». Μέλη της οργάνωσης κρατούνται εδώ και μήνες και κάποια από αυτά είναι σε απεργία πείνας εδώ και πάνω από ένα μήνα, με την κατάσταση της υγείας τους να χαρακτηρίζεται κρίσιμη.
Ελάχιστη είναι η δημοσιότητα που έχει λάβει το θέμα – την επικαιρότητα εξακολουθεί να μονοπωλεί το μεταναστευτικό-προσφυγικό. Σοβαρό είναι όμως το πλήγμα για τους δήθεν φιλελεύθερους θιασώτες της δημοκρατίας, των δικαιωμάτων, και του κράτους δικαίου ως θεμελίων του δυτικού (και ήδη παγκόσμιου) πολιτισμού.
Οι προοπτικές για το 2026
Ζοφερές, μάλλον. Μόνη ελπίδα σε κάθε επίπεδο μια πιθανή σύμπραξη Πρασίνων με το νέο σχήμα Σουλτάνα/Κόρμπυν, αν αυτό καταφέρει να επουλώσει τα τραύματα που το ίδιο προκάλεσε στον εαυτό του. Αλλιώς, η προοπτική μιας κυβέρνησης της ακροδεξίας του Φαράτζ φαίνεται πια τόσο ρεαλιστική, όσο και τρομακτική. Εν μέρει τη ζούμε ήδη.
