Ο Ίων Δραγούμης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 2 Σεπτεμβρίου 1878, με ρίζες από το Βογατσικό της Καστοριάς. Ήταν γιος του Στέφανου Δραγούμη, διακεκριμένου δικαστικού και μετέπειτα Πρωθυπουργού, και της Ελισάβετ Κοντογιαννάκη. Σπούδασε Νομικά και πήρε μέρος ως εθελοντής στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897. Δύο χρόνια αργότερα ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του στο διπλωματικό σώμα και τοποθετήθηκε στο Μοναστήρι, όπου ανέπτυξε δράση υπέρ του ελληνισμού της Μακεδονίας, συνεργαζόμενος στενά με τον Παύλο Μελά.
Ένας ρομαντικός εθνικιστής με ανοιχτό πνεύμα
Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο Δραγούμης υπηρέτησε σε διάφορες κρίσιμες περιοχές: Σέρρες, Φιλιππούπολη, Αλεξάνδρεια, Κωνσταντινούπολη. Στην Αίγυπτο γνώρισε την Πηνελόπη Δέλτα και αργότερα τη Μαρίκα Κοτοπούλη – σχέσεις που καθόρισαν την προσωπική του διαδρομή.
Στην Πόλη, παρακολούθησε την Επανάσταση των Νεοτούρκων και πίστεψε –προσωρινά– σε μια συμβίωση των εθνοτήτων εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Δεν οραματιζόταν απαραίτητα την προσάρτηση των αλύτρωτων πατρίδων, αλλά τη διατήρηση του ελληνισμού μέσω πολιτιστικής και οικονομικής αυτονομίας.
Από τη διπλωματία στην πολιτική: ρήξη με τον Βενιζέλο
Το 1915 παραιτήθηκε από τη διπλωματική υπηρεσία και εξελέγη ανεξάρτητος βουλευτής Φλώρινας. Αν και αρχικά βρέθηκε κοντά στον Ελευθέριο Βενιζέλο, γρήγορα αποστασιοποιήθηκε, ανησυχώντας για τον αυταρχισμό και την εξάρτηση της ελληνικής πολιτικής. Δεν ενστερνίστηκε ούτε τη βασιλεία ούτε τη βενιζελική ηγεμονία – υπήρξε ιδεολόγος της εθνικής ανεξαρτησίας και του κοινοτισμού.
Το 1916 ίδρυσε το περιοδικό Πολιτική Επιθεώρησις, μέσα από το οποίο υποστήριξε την ανάγκη για πολιτισμική αναγέννηση και αποκατάσταση της ελληνικής ψυχής.
Ο Διχασμός τον εξορίζει – και τον σκοτώνει
Κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού, ο Δραγούμης διώκεται. Πρώτα εξορίζεται στην Κορσική (1917–1918) και έπειτα στη Σκόπελο (1919). Στο διάστημα αυτό, αναδεικνύεται ως ηγετική μορφή της Ηνωμένης Αντιπολίτευσης, που συσπείρωσε τις αντιβενιζελικές δυνάμεις εν όψει των εκλογών.
Όμως η μοίρα του ήταν προδιαγεγραμμένη. Στις 31 Ιουλίου 1920, την επομένη της αποτυχημένης απόπειρας δολοφονίας του Βενιζέλου στο Παρίσι, δολοφονείται στην Αθήνα από βενιζελικούς στρατιωτικούς. Το σώμα του θα μείνει πεσμένο στη διασταύρωση των λεωφόρων Κηφισίας και Παπαδιαμαντοπούλου. Ήταν μόλις 42 ετών.
Ο Κωστής Παλαμάς έγραψε μια σπαρακτική ωδή για τον θάνατό του:
«Λευκή με της Πατρίδας την εικόνα – μόνο εκείνη ταιριάζει να σε κλαίη…»
Γραφίδα και φλόγα – το έργο και οι ιδέες
Ο Δραγούμης υπήρξε πρωτοπόρος του δημοτικισμού, με έντονο λογοτεχνικό και πολιτικό αποτύπωμα. Έγραψε πολιτικά άρθρα, ημερολόγια, λογοτεχνικά έργα και φιλοσοφικά δοκίμια. Με ψευδώνυμο Ίδας, κατέγραψε την εθνική του αγωνία και το όραμα ενός ελληνισμού με ρίζες, ψυχή και αποστολή.
Σκέψεις που άφησε πίσω του
- «Αν σώσουμε τη Μακεδονία, η Μακεδονία θα μας σώσει…»
- «Μιλούμε γλώσσα ελληνική. Αυτό αρκεί, ό,τι κι αν είμαστε.»
- «Η φρονιμάδα είναι τυφλή. Η τρέλα έχει μάτια και βλέπει.»
- «Ξεσκέπασε τη δημοτική παράδοση και θα αντικρίσεις γυμνή την ψυχή σου.»
Βασικά έργα
- Ελληνικός Πολιτισμός
- Μονοπάτι
- Σαμοθράκη
- Μαρτύρων και ηρώων αίμα
- Πολιτικά Κείμενα
- Φύλλα Ημερολογίου (1895–1920)
Αν θέλεις, μπορούμε να ετοιμάσουμε και συμπληρωματικό ένθετο με χρονολόγιο – πρόσωπα – ερωτικές επιστολές με τη Δέλτα ή να διαμορφώσουμε το αφιέρωμα για παρουσίαση σε podcast ή Reels. Πώς το σκέφτεσαι να προχωρήσουμε;
