Το να ζεις στο Ισραήλ το 2025 είναι σαν να είσαι δεμένος σε ένα μόνιμο συναισθηματικό τρενάκι του λούνα παρκ. Τα σοκ έρχονται τόσο γρήγορα που δεν υπάρχει χρόνος να απορροφηθεί το τελευταίο πριν από τα επόμενα χτυπήματα. Το τραύμα γίνεται θόρυβος του περιβάλλοντος. Οι άνθρωποι πηγαίνουν στη δουλειά, τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο, οι γάμοι συνεχίζονται, και ακόμα ο αέρας είναι βαρύς, σαν όλοι να κρατούν την αναπνοή τους.
Η πρώτη μου ανάμνηση από τον πόλεμο ήταν όταν ήμουν τεσσάρων ετών, κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Γιομ Κιπούρ, του πολέμου του Οκτωβρίου 1973. Στεκόμουν στο γρασίδι πίσω από το σπίτι μας στην Ιερουσαλήμ με τον φίλο μου Ντόταν Ρομ, του οποίου ο πατέρας ήταν αξιωματικός του στρατού. Ο Ντόταν μου είπε ότι όταν ηχούν οι σειρήνες, υποτίθεται ότι πρέπει να χαιρετάς. Έτσι ήμασταν εκεί, δύο τετράχρονα αγόρια, στεκόμασταν στο γκαζόν και χαιρετούσαμε καθώς οι σειρήνες αεροπορικής επιδρομής ξεκινούσαν και κατόπιν έσβηναν, μέχρι που οι γονείς μας έτρεξαν έξω, μας σήκωσαν και μας μετέφεραν κάτω στο καταφύγιο. Έτσι γρήγορα τελειώνει η αθωότητα εδώ.
Πάνω από πενήντα χρόνια αργότερα, τον Ιούνιο του 2025, όταν ήρθε η ανακοίνωση έκτακτης ανάγκης που επιβεβαίωνε μια ισραηλινή επίθεση στο Ιράν, δεν χαιρέτησα. Μετά από τριάντα χρόνια φωτογράφισης συγκρούσεων και μετά από δεκαοκτώ μήνες πολέμου από τον Οκτώβριο του 2023, δεν είχε απομείνει καμία τελετή μέσα μου. Μόνο μια γνώριμη βαρύτητα. Ένα ακόμη χτύπημα που προσγειώνεται σε μια κοινωνία που ήδη παραπαίει κάτω από το βάρος της θλίψης, της οργής, της σύγχυσης και της εξάντλησης.
Η καθημερινή ζωή συνεχίζεται, αλλά το έδαφος από κάτω φαίνεται ασταθές. Αυτό που κάποτε ήταν διαφωνίες για την ταυτότητα, τη δημοκρατία και την έννοια ενός εβραϊκού κράτους έχει γίνει μέρος της καθημερινής ύπαρξης. Το νιώθεις στις συζητήσεις, στον πιο σφιχτό τόνο της πολιτικής, στον συρρικνούμενο χώρο για πολυπλοκότητα ή αμφιβολία. Οι άνθρωποι είναι κουρασμένοι. Οι άνθρωποι φοβούνται. Οι άνθρωποι είναι επίσης πιο θυμωμένοι από όσο θυμάμαι εδώ και πολύ καιρό.
Δύο χρόνια μετά την 7η Οκτωβρίου, το τραύμα δεν έχει ξεθωριάσει. Έχει σκληρύνει. Για πολλούς Ισραηλινούς, εκείνη η ημέρα δεν άλλαξε μόνο τον χάρτη. Άλλαξε το συναισθηματικό κλίμα. Η συμπόνια έγινε πιο δύσκολη στην πρόσβαση. Η εμπιστοσύνη κατέρρευσε. Η ιδέα ότι οι Ισραηλινοί και οι Παλαιστίνιοι μπορεί μια μέρα να μοιραστούν ένα ειρηνικό μέλλον μοιάζει τώρα με μια εύθραυστη ανάμνηση από μια άλλη ζωή. Ταυτόχρονα, οι Παλαιστίνιοι ωθούνται σε όλο και μικρότερους χώρους, οι κινήσεις τους περιορίζονται, οι ορίζοντές τους συρρικνώνονται. Δύο τραυματισμένοι λαοί αντικατοπτρίζουν τους εφιάλτες ο ένας του άλλου. Και οι φονταμενταλιστές και στις δύο πλευρές συνεχίζουν να επιβεβαιώνουν ο ένας τους χειρότερους φόβους του άλλου.
Όταν σκέφτομαι το 2025, δεν σκέφτομαι πρώτα την πολιτική ή τις ημερομηνίες ή τις ομιλίες. Σκέφτομαι να ζω σε ένα μέρος όπου η ελπίδα εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά τείνει να κρατάει το κεφάλι της χαμηλά. Ένα μέρος όπου οι άνθρωποι εξακολουθούν να αγαπούν έντονα αυτή τη γη, τη γλώσσα, το χιούμορ, το πείσμα, τη θάλασσα, και όμως να αισθάνονται τρομοκρατημένοι για το πού οδηγούν όλα αυτά.
Μετά τον πόλεμο του 1973, η ειρήνη ήταν μια ισχυρή δύναμη στην ισραηλινή κοινωνία. Δεν ήταν απλή και δεν ήταν αγνή, αλλά ήταν πραγματική. Μια λαχτάρα να απομακρυνθούν από τον ατελείωτο πόλεμο. Στο τέλος του 2025, νιώθεις σαν αυτή η παρόρμηση να έχει παραμεριστεί. Σε πάρα πολλά μέρη έχει αντικατασταθεί από φόβο, πικρία και μια γλώσσα που όλο και περισσότερο απανθρωποποιεί τους Παλαιστίνιους. Οι πληγές της 7ης Οκτωβρίου δεν σημάδεψαν μόνο το σώμα αυτής της χώρας. Άλλαξαν την ηθική της θερμοκρασία.
Και παρόλα αυτά, η ζωή προχωρά μπροστά, άνισα και επώδυνα. Μέχρι το τέλος του 2025, οι Ισραηλινοί βρίσκονταν μέσα σε αυτό που μοιάζει με μια εύθραυστη εκεχειρία. Φωνές της δεξιάς ζητούν πλέον ανοιχτά τη συνέχιση του πολέμου στη Γάζα και την προσάρτηση της Δυτικής Όχθης, είτε επίσημα είτε σιωπηλά στην πράξη. Η πραγματική πάλη έχει στραφεί προς τα μέσα, πάνω από την ψυχή του ίδιου του εβραϊκού κράτους. Ανάμεσα στη δημοκρατία και τη θρησκευτική εξουσία. Ανάμεσα στον φόβο και την ευθύνη. Η προσάρτηση προχωρά. Οι Παλαιστίνιοι παραμένουν χωρίς δικαιώματα. Οι Ισραηλινοί παραμένουν χωρίς ειρήνη. Και παρόλα αυτά, ξυπνάμε μαζί στο ίδιο κομμάτι γης.
Τώρα το 2026 φτάνει ως έτος εκλογών. Θα δοκιμάσει αυτή τη χώρα περισσότερο από κάθε τι άλλο. Δεν θα είναι εύκολο και δεν θα είναι ήπιο. Αλλά θα συμβάλει σημαντικά στο να αποφασιστεί ποιοι θα επιλέξουν να γίνουν οι Ισραηλινοί και τι είδους μέρος θα είναι αυτή η γη για όλους όσους ζουν σε αυτήν.
Ο Εγιάλ Βαρσάβσκι είναι φωτοειδησεογράφος, ζεί και εργάζεται στο Ισραήλ.
