Τρία μεγάλα ενεργειακά projects που έχουν βαρύνουσα σημασία για τον ενεργειακό ρόλο της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο βρίσκονται εγκλωβισμένα σε έναν γεωπολιτικό κυκλώνα. Τα δύο από αυτά ενδέχεται να ξεμπλοκάρουν εντός του επόμενου τριμήνου, ενώ το τρίτο μοιάζει να έχει μπει σε τροχιά ακύρωσης.
Υδρογονάνθρακες στην Κρήτη: Πίεση με φόντο τη Λιβύη
Το διεθνές ενδιαφέρον για τις περιοχές «Νότια Κρήτη 1» και «Νότια Κρήτη 2» έχει ενεργοποιήσει όχι μόνο τις πετρελαϊκές εταιρείες, αλλά και αντιδράσεις από τη Λιβύη, η οποία ευθυγραμμίζεται με την τουρκική ατζέντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Με χάρτες στον ΟΗΕ και διπλωματικά διαβήματα, η Τρίπολη αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, επιδιώκοντας να υπονομεύσει τον διαγωνισμό.
Στο επίκεντρο της ελληνικής απάντησης βρίσκεται η Chevron, η οποία προκάλεσε τον διαγωνισμό και παραμένει καθοριστική για την έκβασή του. Το ενδιαφέρον της εταιρείας επιβεβαιώθηκε με την πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία του υπουργού Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου με την αντιπρόεδρο παγκόσμιας εξερεύνησης της Chevron, Λιζ Σβάρτσε. Ο διαγωνισμός για τις παραχωρήσεις ολοκληρώνεται στις 12 Σεπτεμβρίου, και η συμμετοχή της Chevron θεωρείται κρίσιμη για την επιτυχία του.
Ελληνικές πηγές αναφέρουν πως «οι ρητορικές εξάρσεις της Λιβύης δεν θα αλλοιώσουν τον τεχνοκρατικό προσανατολισμό μας», τονίζοντας πως το πρόγραμμα ερευνών θα συνεχιστεί, είτε με την Chevron είτε και με άλλους ενδιαφερόμενους όπως η Total, η Eni και η BP.
Ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου: Το project στα όρια
Το μεγαλόπνοο έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου (GSI) κινδυνεύει να τιναχτεί στον αέρα. Οι βυθομετρήσεις έχουν παγώσει εδώ και έναν χρόνο λόγω τουρκικών παρεμβάσεων στην Κάρπαθο, ενώ οι ρυθμιστικές εμπλοκές έχουν προκαλέσει χρηματοδοτικό αδιέξοδο.
Η γαλλική Nexans, που κατασκευάζει το καλώδιο, δηλώνει έτοιμη να σταματήσει την παραγωγή εάν δεν πληρωθεί άμεσα, ενώ ο ΑΔΜΗΕ ξεκαθαρίζει πως δεν θα εκταμιεύσει περαιτέρω κονδύλια χωρίς έγκριση από ΡΑΑΕΥ και ΡΑΕΚ. Το έργο, ύψους 1,9 δισ. ευρώ, έχει ήδη χρηματοδοτηθεί με 657 εκατ. ευρώ από την Κομισιόν, όμως η γεωπολιτική αστάθεια απειλεί την υλοποίησή του.
Η κυβέρνηση της Κύπρου δεσμεύτηκε ότι μέχρι το τέλος Ιουλίου θα εγκρίνει ρυθμιστικό έσοδο 25 εκατ. ευρώ για τον ΑΔΜΗΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες πληρωμές. Ωστόσο, κυβερνητικές πηγές τονίζουν πως το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά πρωτίστως γεωπολιτικό:
«Μέσα στους επόμενους δύο-τρεις μήνες πρέπει να αποφασίσουμε: ή προχωρούμε ή εγκαταλείπουμε», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Υπεράκτια αιολικά: Από την εξαγγελία στη στασιμότητα
Το εθνικό πρόγραμμα υπεράκτιων αιολικών πάρκων, που παρουσιάστηκε με μεγάλες προσδοκίες τον Οκτώβριο του 2023, παραμένει καθηλωμένο. Η Κοινή Υπουργική Απόφαση, απαραίτητη για την έναρξη του σχεδιασμού, δεν έχει ακόμα εκδοθεί, σχεδόν 20 μήνες μετά την ανακοίνωση του προγράμματος.
Η καθυστέρηση αποδίδεται στο ΥΠΕΞ, το οποίο επιχειρεί να αποφύγει διπλωματική ένταση με την Τουρκία. Πάντως, αρμόδιες πηγές διαβεβαιώνουν ότι δεν υπάρχει πρόθεση απόσυρσης του σχεδίου, αφού οι περιοχές βρίσκονται εντός των 6 ν.μ..
Το επενδυτικό ενδιαφέρον από ευρωπαϊκούς κολοσσούς φαίνεται να ατονεί, με την αγορά να εκφράζει έντονο προβληματισμό για τις καθυστερήσεις και το ασαφές θεσμικό περιβάλλον.
Την ίδια ώρα, η Τουρκία κάνει θεαματικό άνοιγμα στον τομέα, με υπεράκτιο αιολικό σχέδιο ισχύος 66 GW, που προβλέπεται να καλύψει το 60% της εγχώριας παραγωγής και περιλαμβάνει θαλάσσια πάρκα ακόμα και στο Αιγαίο, κοντά στη Λέσβο.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: η ενεργειακή γεωπολιτική της Ανατολικής Μεσογείου δεν αφήνει περιθώρια στασιμότητας. Η ελληνική πλευρά καλείται μέσα στο φθινόπωρο να πάρει κρίσιμες αποφάσεις, που θα κρίνουν αν παραμένει παίκτης ή θεατής στην ενεργειακή σκακιέρα της περιοχής.
