Σκηνές που παραπέμπουν περισσότερο σε σκοτεινές περιόδους ιδεολογικής επιτήρησης παρά σε πανεπιστημιακή ζωή του 21ου αιώνα εκτυλίσσονται στο Τέξας, όπου καθηγητής φιλοσοφίας καλείται να αφαιρέσει τον Πλάτωνα από το μάθημά του, στο πλαίσιο νέων πολιτικών που εισάγουν ωμή λογοκρισία και προληπτικό έλεγχο της σκέψης.
Εντολή «σιγής» σε βάρος της φιλοσοφίας
Ο Μάρτιν Πίτερσον, καθηγητής φιλοσοφίας στο δημόσιο πανεπιστήμιο Texas A&M, έλαβε εντολή να τροποποιήσει το πρόγραμμα σπουδών του και να αφαιρέσει κείμενα του Πλάτωνα, επειδή –σύμφωνα με τη διοίκηση– ενδέχεται να εμπεριέχουν αναφορές που σχετίζονται με ζητήματα φύλου. Η απαίτηση αυτή δεν αφορά κάποιο περιθωριακό σεμινάριο, αλλά το μάθημα «Σύγχρονα ηθικά ζητήματα», το οποίο πραγματεύεται κλασικά και σύγχρονα φιλοσοφικά ερωτήματα μέσα από ιστορικά κείμενα.
Στο στόχαστρο βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο μύθος του Αριστοφάνη για τους διχοτομημένους ανθρώπους και η περίφημη «Κλίμακα του Έρωτα» της Διοτίμας από το «Συμπόσιο» – κείμενα που διδάσκονται επί αιώνες ως θεμέλια της δυτικής φιλοσοφικής σκέψης.
Προληπτικός έλεγχος και φίμωση του λόγου
Η υπόθεση εντάσσεται στο νέο πλαίσιο πολιτικών που επέβαλε το Texas A&M τον Νοέμβριο του 2025, σύμφωνα με το οποίο κάθε διδασκαλία που αγγίζει θέματα φυλής, φύλου ή σεξουαλικότητας πρέπει να περνά από σύστημα προέγκρισης. Πρόκειται για μια μορφή προληπτικής λογοκρισίας, η οποία μετατρέπει τη διδασκαλία σε διοικητικά επιτηρούμενη πράξη και τους πανεπιστημιακούς σε υπόπτους ιδεολογικής «παρέκκλισης».
Σε επιστολή του προς τη διοίκηση, ο Πίτερσον ξεκαθαρίζει ότι το μάθημά του δεν «προωθεί» καμία ιδεολογία, αλλά διδάσκει στους φοιτητές πώς να αναλύουν και να αξιολογούν επιχειρήματα. «Ήξερα ότι το πανεπιστήμιο θέλει να περιορίσει τον λόγο μας», σημειώνει, «αλλά δεν περίμενα ότι θα έφτανε στο σημείο να λογοκρίνει τον Πλάτωνα».
Πολιτική παρέμβαση και ιδεολογικό κυνήγι μαγισσών
Κομβικό ρόλο στην υπόθεση διαδραματίζει ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής του Τέξας Μπράιαν Χάρισον, ο οποίος δηλώνει ανοιχτά ότι πίεσε το πανεπιστήμιο να «σφίξει τα λουριά». Ο ίδιος είχε προηγουμένως αναρτήσει βίντεο με καθηγητή του A&M να διδάσκει ζητήματα ταυτότητας φύλου, γεγονός που οδήγησε τελικά στην απόλυσή του.
Με ρητορική που θυμίζει αντικομμουνιστικές εκστρατείες άλλων εποχών, ο Χάρισον δήλωσε ότι «οι τρόφιμοι διοικούν τα άσυλα» στα δημόσια πανεπιστήμια του Τέξας, παρουσιάζοντας την ακαδημαϊκή ελευθερία ως απειλή που πρέπει να τεθεί υπό έλεγχο. Στη συνέχεια κατηγόρησε τον Πίτερσον ότι συμπεριέλαβε σκόπιμα τον Πλάτωνα στο πρόγραμμα για να «προκαλέσει σκάνδαλο», επιχειρώντας να αντιστρέψει την πραγματικότητα και να εμφανίσει τη λογοκρισία ως δήθεν ανύπαρκτη.
Παρά τους ισχυρισμούς ότι «δεν απαγορεύεται η διδασκαλία του Πλάτωνα», το γεγονός παραμένει αμείλικτο: ένας καθηγητής δημόσιου πανεπιστημίου υποχρεώνεται να αφαιρέσει κλασικά φιλοσοφικά κείμενα από το μάθημά του επειδή δεν συνάδουν με την κυρίαρχη πολιτική γραμμή. Ο ίδιος ο Πίτερσον τονίζει ότι δεν μπορεί να διδάξει σύγχρονα ηθικά ζητήματα αποσιωπώντας θέματα φύλου, σεξουαλικότητας και φυλής, απλώς και μόνο επειδή θεωρούνται «αμφιλεγόμενα».
Συνταγματικά δικαιώματα υπό αμφισβήτηση
Στην επιστολή του, ο καθηγητής επικαλείται τη νομολογία των αμερικανικών δικαστηρίων, υπογραμμίζοντας ότι οι περιορισμοί στη διδασκαλία με βάση τη διάκριση απόψεων είναι, σχεδόν πάντα, αντισυνταγματικοί. Η απαίτηση για εκ των προτέρων διοικητική έγκριση του περιεχομένου των μαθημάτων, όπως επισημαίνει, συνιστά «προληπτική λογοκρισία», πρακτική ασύμβατη με την Πρώτη Τροπολογία του Συντάγματος των ΗΠΑ.
«Η ακαδημαϊκή ελευθερία είναι ειδική μέριμνα της Πρώτης Τροπολογίας», υπενθυμίζει ο Πίτερσον, παραπέμποντας στο Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο έχει προειδοποιήσει ενάντια σε νόμους που επιβάλλουν «πέπλο ορθοδοξίας» στις αίθουσες διδασκαλίας.
Διεθνής κατακραυγή και φόβοι γενικευμένης εκτροπής
Την υπόθεση καταδίκασε με σφοδρότητα η PEN America, κάνοντας λόγο για νέα επίπεδα εκπαιδευτικής λογοκρισίας και για κανόνες που «παγώνουν» την ελευθερία της έκφρασης στα πανεπιστήμια του Τέξας. Όπως δήλωσε η Έιμι Ριντ, επικεφαλής του προγράμματος Freedom to Learn, είναι «παράλογο» να αποκλείεται ο Πλάτωνας από τη διδασκαλία επειδή τα έργα του αγγίζουν ζητήματα αγάπης, φύλου και ανθρώπινης ταυτότητας.
Η υπόθεση του Texas A&M δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, αλλά μέρος μιας ευρύτερης επίθεσης στην ακαδημαϊκή ελευθερία στις ΗΠΑ, όπου η πολιτική εξουσία επιχειρεί να επιβάλει ιδεολογική πειθαρχία στα πανεπιστήμια. Όταν η φιλοσοφία λογοκρίνεται και ο Πλάτωνας θεωρείται επικίνδυνος, το ερώτημα που τίθεται δεν είναι ποιο κείμενο θα κοπεί αύριο, αλλά πόσο βαθιά μπορεί να φτάσει αυτή η αυταρχική διολίσθηση.
Διαβάστε επίσης:
Πολιτικός σεισμός στην Κύπρο από το βίντεο περί μιζών
Μεξικό: Νεκρός από σφαίρες δημοσιογράφος που έκανε αστυνομικό ρεπορτάζ
Ισραηλινά πλήγματα στη Γάζα: Εννέα νεκροί, εκ των οποίων πέντε παιδιά
