Ο Μιχαήλ Σεργκέγιεβιτς Γκορμπατσόφ γεννήθηκε το 1931 στο Πριβόλνογιε, σε αγροτική οικογένεια. Εργάστηκε από μικρός σε γεωργικά μηχανήματα και εντάχθηκε στην Κομσομόλ, τη νεολαία του ΚΚΣΕ. Σπούδασε νομικά στη Μόσχα και αγροτική οικονομία στη Σταυρούπολη. Το 1953 παντρεύτηκε τη Ραΐσα Τιταρένκο, με την οποία απέκτησαν μία κόρη.
Με οργανωτικά χαρίσματα και έντονη κομματική δραστηριότητα, ανέβηκε γρήγορα στην ιεραρχία: το 1971 μπήκε στην Κεντρική Επιτροπή, το 1980 έγινε μέλος του Πολιτικού Γραφείου και το 1985, μετά τον θάνατο του Τσερνιένκο, εξελέγη Γενικός Γραμματέας του ΚΚΣΕ. Ήταν ο νεότερος ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης στην ψυχροπολεμική περίοδο.
«Περεστρόικα» και «Γκλάσνοστ»
Στο εσωτερικό, ο Γκορμπατσόφ ξεκίνησε τολμηρές μεταρρυθμίσεις.
- Η περεστρόικα στόχευε στην αναδόμηση της οικονομίας και της διοίκησης.
- Η γκλάσνοστ έφερε διαφάνεια και ελευθερία λόγου σε μια κοινωνία κλειστή για δεκαετίες.
Η πυρηνική τραγωδία του Τσερνομπίλ (1986) ανέδειξε τα δομικά προβλήματα του καθεστώτος και έδωσε ώθηση στις αλλαγές.
Ο διεθνής ηγέτης της ύφεσης
Στην εξωτερική πολιτική, ο Γκορμπατσόφ ήταν πρωταγωνιστής της ύφεσης Ανατολής-Δύσης. Συναντήθηκε με τη Μάργκαρετ Θάτσερ και τον Ρόναλντ Ρέιγκαν, υπογράφοντας το 1987 τη Συνθήκη για την κατάργηση πυραύλων μέσου βεληνεκούς.
Το 1989 – 1990 αποδέχθηκε την κατάρρευση των καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη, συναίνεσε στην επανένωση της Γερμανίας και επέτρεψε την ένταξή της στο ΝΑΤΟ. Για τον ρόλο του τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 1990.
Η αρχή του τέλους της ΕΣΣΔ
Η απελευθέρωση του πολιτικού συστήματος έφερε κύμα ανεξαρτησίας στις Σοβιετικές Δημοκρατίες. Ο Γκορμπατσόφ, ενώ άνοιξε τον δρόμο για τη δημοκρατία, δίστασε να εφαρμόσει μια πλήρη οικονομία αγοράς. Η κρίση βάθαινε, η δυσαρέσκεια μεγάλωνε και το ΚΚΣΕ έχανε δύναμη.
Τον Αύγουστο του 1991, σκληροπυρηνικοί επιχείρησαν πραξικόπημα και τον έθεσαν σε κατ’ οίκον περιορισμό. Το πραξικόπημα κατέρρευσε χάρη στη στάση του Μπόρις Γέλτσιν. Όμως ο Γκορμπατσόφ βγήκε αποδυναμωμένος.
Στις 25 Δεκεμβρίου 1991, παραιτήθηκε από την προεδρία της ΕΣΣΔ. Την ίδια μέρα η Σοβιετική Ένωση έπαψε να υπάρχει.
Η μετέπειτα πορεία
Ο Γκορμπατσόφ επιχείρησε το 1996 να εκλεγεί πρόεδρος της Ρωσίας, αλλά έλαβε μόλις 0,5%. Παρέμεινε δημόσιο πρόσωπο, ίδρυσε ιδρύματα, συνεργάστηκε με τη «Νόβαγια Γκαζέτα», βραβεύτηκε ακόμη και με Γκράμι για ανθρωπιστικό έργο. Παρά την κριτική στον Βλαντιμίρ Πούτιν, στήριξε την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014.
Ο τελευταίος ηγέτης της ΕΣΣΔ
Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ πέθανε στις 30 Αυγούστου 2022, σε ηλικία 91 ετών.
Κληροδότησε στην ιστορία την εικόνα ενός ηγέτη που, προσπαθώντας να σώσει το σοβιετικό σύστημα, τελικά το αποδόμησε. Άλλοι τον θυμούνται ως μεταρρυθμιστή και ειρηνοποιό, άλλοι ως τον άνθρωπο που προκάλεσε το τέλος μιας υπερδύναμης.
Το βέβαιο είναι ότι υπήρξε μία από τις προσωπικότητες που καθόρισαν την παγκόσμια ιστορία του 20ού αιώνα.
