Εμβληματική μορφή του 20ού αιώνα, ο Νέλσον Μαντέλα ενσάρκωσε τον αγώνα κατά του ρατσισμού και της καταπίεσης στη Νότιο Αφρική.
Επιμέλεια: Χρήστος Μυτιλινιός
Φυλακίστηκε για 27 ολόκληρα χρόνια, πριν αναδειχθεί στον πρώτο μαύρο πρόεδρο της χώρας του, στις πρώτες εκλογές χωρίς φυλετικό αποκλεισμό. Ο Μαντέλα έγινε παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας και συγχώρεσης, εμπνέοντας ολόκληρες γενιές.
Γεννημένος στις 18 Ιουλίου 1918, στο φτωχικό χωριό Μβέζο, ονομαζόταν Ρολιλάχλα Μαντέλα. Το όνομα Νέλσον του δόθηκε από έναν δάσκαλο στο σχολείο, ενώ αργότερα έγινε γνωστός και ως Μαντίμπα, το όνομα της φυλής του.
Σπουδές, πολιτικοποίηση και καταστολή
Αφού ολοκλήρωσε σπουδές σε κολέγιο μεθοδιστών ιεραποστόλων, μετακόμισε στο Γιοχάνεσμπουργκ για να σπουδάσει Νομική και να αποφύγει έναν ανεπιθύμητο γάμο. Εκεί εντάχθηκε στο Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο (ANC) το 1944 και ίδρυσε τη Νεολαία του ANC, αγωνιζόμενος για πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα στους αυτόχθονες της χώρας.
Αντλώντας έμπνευση από τη φιλοσοφία της μη βίας του Γκάντι, αλλά και από τη μαρξιστική ανάλυση των ανισοτήτων, ο Μαντέλα συνδύασε πολιτική και κοινωνική δράση. Το 1952, του επιβλήθηκαν περιορισμοί με βάση τον «νόμο περί κομμουνισμού», ενώ αργότερα κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία. Παρά την πολυετή δίκη, αθωώθηκε.
Την ίδια περίοδο, ίδρυσε μαζί με τον Όλιβερ Τάμπο το πρώτο δικηγορικό γραφείο μαύρων νομικών στη χώρα, ασκώντας πίεση για τη νομική εξάλειψη του Απαρτχάιντ.
Φυλάκιση και παγκόσμια εκστρατεία
Μετά τη σφαγή του Σάρπβιλ το 1960, το ANC κηρύχθηκε παράνομο. Ο Μαντέλα πέρασε στην παρανομία και εγκατέλειψε τη στρατηγική της μη βίας, επιλέγοντας την οργάνωση σαμποτάζ κατά κυβερνητικών υποδομών. Το 1964, καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για συνωμοσία κατά του καθεστώτος.
Στη φυλακή του Ρόμπεν Άιλαντ, ο Μαντέλα έγινε σύμβολο παγκόσμιας αλληλεγγύης. Το ANC στο εξωτερικό ενίσχυσε την πίεση στη διεθνή κοινότητα, ζητώντας την απελευθέρωσή του και την κατάργηση του Απαρτχάιντ.
Απελευθέρωση, εκλογές και συμφιλίωση
Ο Μαντέλα απελευθερώθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 1990. Από την ηγεσία του ANC ξεκίνησε συνομιλίες με τον πρόεδρο Φρεντερίκ ντε Κλερκ, για μια μεταβατική διαδικασία δημοκρατίας και συμφιλίωσης. Μαζί τιμήθηκαν με το Νόμπελ Ειρήνης το 1993.
Το 1994, το ANC κέρδισε τις πρώτες ελεύθερες εκλογές και ο Μαντέλα εξελέγη πρόεδρος της Δημοκρατίας της Νοτίου Αφρικής. Η κυβέρνησή του έθεσε ως στόχο την ειρήνη, τη συνύπαρξη και τη μετάβαση από το μίσος στη συνεργασία.
Η παρακαταθήκη του Μαντέλα
Μετά τη λήξη της θητείας του το 1999, συνέχισε να παρεμβαίνει ως ειρηνοποιός σε αφρικανικές κρίσεις, ενώ από το 2004 αποσύρθηκε για λόγους υγείας. Πέθανε στις 5 Δεκεμβρίου 2013, έχοντας αφήσει πίσω του μια ανεξίτηλη παρακαταθήκη πολιτικού ήθους, αντοχής και συγχώρεσης.
Ο Νέλσον Μαντέλα δεν ήταν απλώς ο πρώτος μαύρος πρόεδρος της Νότιας Αφρικής. Ήταν ένας οικουμενικός ηγέτης, που απέδειξε ότι η ανθρωπιά μπορεί να νικήσει την εκδίκηση, και ότι ο αγώνας για δικαιοσύνη δεν σταματά, ακόμα κι όταν όλα μοιάζουν χαμένα.
